Từ làng Bát Tràng...

Trong chuyến công tác tại tỉnh Hòa Bình, theo giới thiệu của các anh ở Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Hòa Bình, chúng tôi tìm gặp cụ Tâm. Cụ chậm rãi kể, quê gốc cụ ở làng Bát Tràng, xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm, TP Hà Nội. Do cuộc sống đói khổ, năm 1937, gia đình cụ chuyển lên Hòa Bình sinh sống. Lúc này mới 14 tuổi nhưng hằng ngày Lê Thị Tâm phải chứng kiến cảnh các đoàn tù chính trị bị giặc Pháp trói, dẫn giải từ nhà tù Hỏa Lò (Hà Nội) ngược lên giam giữ ở nhà tù Sơn La và mỗi khi đến khu vực Phương Lâm, thị xã Hòa Bình (nay là TP Hòa Bình), bọn cai đội, binh lính cho phạm nhân nghỉ chân và ngủ lại. Lê Thị Tâm đã tìm cách để tiếp cận, giúp đỡ những tù chính trị bị đàn áp thông qua việc quyên góp quần áo, thuốc chữa bệnh, quà bánh…, vận động nhiều người đến nghe tù chính trị diễn thuyết, bảo vệ tù nhân, phản đối tội ác của giặc Pháp. Chính ở nơi này, cụ đã được những người tù cộng sản giác ngộ đi theo con đường cách mạng giải phóng dân tộc.

leftcenterrightdel
Cụ Lê Thị Tâm kể về những năm tháng tham gia hoạt động cách mạng. 

“Năm 1942, do nhà tù Sơn La đông phạm nhân, giặc Pháp phải chuyển bớt những người tù cộng sản về nhà tù Hòa Bình. Tại đây, chi bộ nhà tù được thành lập do đồng chí Lê Đức Thọ làm bí thư đã tuyên truyền, vận động nhân dân đứng lên làm cách mạng. Năm 1943, tôi tự nguyện tham gia Hội Cứu tế do các tiểu thương chợ Phương Lâm thành lập với mục đích giúp đỡ nhau làm ăn buôn bán… Đầu năm 1944, tôi được bầu vào làm Tổ trưởng Tổ Phụ nữ Cứu quốc thị xã Hòa Bình. Trong khí thế sục sôi cách mạng, mặc dù đói khát, điều kiện khó khăn nhưng chúng tôi vẫn hăng hái đi rải truyền đơn, dán áp phích, kẻ khẩu hiệu để tuyên truyền nhân dân tham gia Mặt trận Việt Minh, chống Pháp giành độc lập dân tộc...”-cụ Lê Thị Tâm kể.

Cuối năm 1944, Lê Thị Tâm vào Đội Tự vệ đỏ. Cũng từ đây, Tâm được Ban Cán sự Đảng tỉnh cử lên Chiến khu Giằng Xèo, xã Tu Lý, huyện Mai Đà (nay là huyện Đà Bắc), tỉnh Hòa Bình học lớp huấn luyện quân sự đầu tiên. Sau khi hoàn thành lớp huấn luyện quân sự, Lê Thị Tâm tiếp tục cùng những người đồng chí, đồng đội tích cực xây dựng phong trào cách mạng tại thị xã Hòa Bình cho đến ngày giành lại chính quyền về tay nhân dân.

Sau cách mạng, Lê Thị Tâm được giao giữ nhiều trọng trách quan trọng của tỉnh và thị xã như: Bí thư Phụ nữ Cứu quốc, giáo viên bình dân học vụ, Ủy viên Ủy ban Hành chính kiêm Bí thư Phụ nữ thị xã… Tháng 11-1946, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Do yêu cầu nhiệm vụ, đến tháng 2-1947, Lê Thị Tâm được Tỉnh ủy cử vào huyện Đà Bắc làm Bí thư Phụ nữ, trực tiếp phụ trách xây dựng Đảng ở 4 xã: Hiền Lương, Tu Lý, Hào Tráng và Toàn Sơn. Bằng sự nhiệt tình của mình, Lê Thị Tâm đã củng cố được chính quyền các xã, tranh thủ được tầng lớp lang đạo (đứng đầu xứ Mường) phát động nông dân thành lập các đoàn thể cứu quốc, dân quân tự vệ, tham gia kháng chiến theo lời kêu gọi của Bác Hồ.

Bốn lần được gặp Bác Hồ

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, cụ Lê Thị Tâm đã vinh dự bốn lần gặp Bác Hồ và được Bác khen: “Là cán bộ kiểu mẫu đã tổ chức dân chúng chống giặc, lập lại và giữ vững chính quyền nhân dân ở địa phương”, được Người tặng Giấy khen “Chiến sĩ sông Đà”, Huy hiệu của Người và bộ quần áo lụa. Cụ Tâm còn nhớ như in khoảnh khắc lần đầu được gặp Bác. Đó là khoảng đầu năm 1951, Lê Thị Tâm được bầu là đại biểu chính thức tham dự Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II ở Việt Bắc. Lần thứ hai (cùng năm 1951), Lê Thị Tâm được bầu đi dự Đại hội thống nhất Việt Minh-Liên Việt toàn quốc ở Việt Bắc. Ở hai đại hội này, Lê Thị Tâm đều được Bác mời lên ăn cơm cùng Người và các đại biểu dự đại hội, chụp ảnh kỷ niệm rồi nghe Bác dặn dò: Mặc dù còn gặp nhiều khó khăn, cuộc kháng chiến còn gian khổ nhiều, cháu phải cố gắng không được bỏ công tác, không được bỏ cách mạng nửa chừng. Nhớ lời Bác dạy, mỗi khi ốm đau, đói khổ, con cái nheo nhóc, bao nỗi cơ hàn, Lê Thị Tâm lại cố gắng vượt qua để hoàn thành tốt công việc. “Hai lần sau tôi có thêm vinh dự được gặp Bác là vào các năm 1958, khi Bác Hồ về thăm Hòa Bình tại Bến Ngọc, huyện Kỳ Sơn và năm 1961, khi tôi được bầu là đại biểu chính thức đi dự Đại hội Phụ nữ toàn quốc lần thứ III tại Nhà hát Lớn, Hà Nội”-cụ Tâm nhớ lại.

Bài và ảnh: DUY ĐÔNG - NGỌC GIANG