Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Quang Hùng, nguyên Phó tham mưu trưởng Quân chủng Phòng không-Không quân (PK-KQ) cùng đồng đội ở Tiểu đoàn 62, Trung đoàn 236 trong chiến dịch bảo vệ Thành cổ Quảng Trị (tháng 7-1972) đã làm nên điều “không tưởng” đó.

Thời gian đầu địch sử dụng máy bay EB-66 (mang máy gây nhiễu) gây nhiễu ngoài đội hình làm “mù” các loại ra-đa phòng không, che chắn cho các máy bay cường kích vào đánh phá các mục tiêu của ta. Giữa năm 1967, địch lại tổ chức gây nhiễu trong đội hình (trang bị máy gây nhiễu trên máy bay cường kích). Chúng thường sử dụng 4 chiếc F-105 bay theo đội hình bàn tay xòe tạo ra 4 dải nhiễu. Lúc đầu các đơn vị tên lửa rất lúng túng vì chỉ mới được huấn luyện bắn nhiễu dải mà trên màn hình chỉ có một dải nhiễu. Sau nhiều ngày đêm nghiên cứu, đúc rút kinh nghiệm, kíp chiến đấu của Tiểu đoàn 62 đã phát hiện ra giữa tín hiệu mục tiêu (dải nhiễu) có phương vị và góc tà liên quan mật thiết với nhau. Khi trắc thủ góc tà và trắc thủ phương vị cùng bám vào dải nhiễu của một chiếc máy bay thì dải nhiễu trên màn hình sáng nhất. Cách làm này được Tiểu đoàn 62 báo cáo tại hội nghị chuyên đề cách đánh nhiễu dải của bộ đội tên lửa tại Hồng Châu, Thường Tín, Hà Tây (nay là Hà Nội) được nhiều đơn vị đồng tình hưởng ứng, kịp thời phổ biến, áp dụng để đánh máy bay địch.

leftcenterrightdel
Kíp chiến đấu của Tiểu đoàn 62 tại chiến trường Quảng Trị năm 1972 bàn cách đánh B-52 (đồng chí Nguyễn Quang Hùng thứ tư, từ trái sang). Ảnh tư liệu

Cuối tháng 6-1972, địch lấn chiếm ra vùng giải phóng hòng chiếm lại Thành cổ Quảng Trị. Nhiều vùng giải phóng phía nam sông Thạch Hãn bị địch chiếm lại. Trên điều lực lượng tên lửa vào tham gia bảo vệ Thành cổ. Tiểu đoàn 62 được giao nhiệm vụ đưa khí tài vào Cam Lộ để chi viện trực tiếp cho Quân Giải phóng. Lần hành quân thứ nhất do Tiểu đoàn trưởng Lại Cao Liên chỉ huy, khi vượt sông Bến Hải nhiều xe khí tài bị ngập nước ở ngầm Lăng Cô. Khi xe điều khiển vào sát ngầm Cầu Đuồi (Cam Lộ) thì bị trúng bom hỏng, nhiều đồng chí hy sinh và bị thương. Thời gian này, đồng chí Nguyễn Quang Hùng là Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 62 đang đi chuẩn bị chiến trường ở nam sông Thạch Hãn được điều ra nhận nhiệm vụ chỉ huy tiểu đoàn (thay cho đồng chí Lại Cao Liên về làm Tham mưu phó trung đoàn). Trung đoàn lệnh cho Tiểu đoàn 62 kéo toàn bộ khí tài ra khu vực Vĩnh Linh tập kết và nhận khí tài của Tiểu đoàn 89, Trung đoàn 274 ở nông trường Lệ Ninh, hành quân vào Cam Lộ để tiếp tục chiến đấu. Khi đội hình hành quân vào ngã ba Cổ Kiềng, Vĩnh Linh thì xe A bị trúng bom rách thớt chuyển động bánh trước, lao vào vệ đường. Đồng chí Hùng lệnh cho trưởng xe A thu hồi những thứ có thể mang lên xe khác tiếp tục hành quân vào nông trường Quyết Thắng, sau đó lấy xe A của Tiểu đoàn 62 ghép với bộ khí tài của Tiểu đoàn 89. Sau hơn 10 ngày dồn, ghép thì thành bộ khí tài hoàn chỉnh có thể sẵn sàng chiến đấu. Tối 12-7-1972, toàn mặt trận nhận được lệnh sẵn sàng chiến đấu cao nhất.

21 giờ hôm ấy, một tốp B-52 gồm 3 chiếc vào ném bom ở Đông Hà, khí tài của Tiểu đoàn 62 đã sẵn sàng chiến đấu. Kíp chiến đấu lúc này gồm: Chỉ huy tiểu đoàn Nguyễn Quang Hùng, sĩ quan điều khiển Phạm Duy Châu, trắc thủ cự ly Nguyễn Đình Thắng, trắc thủ phương vị Nguyễn  Xuân Mai, trắc thủ góc tà Trần Xuân Miền và Chính trị viên Ngô Bích. Đến 23 giờ, xuất hiện một tốp B-52 ở Đà Nẵng. Toàn tiểu đoàn vào cấp 1. Kíp chiến đấu nhận định lúc này địch sẽ đánh vào Thành cổ, do đó quyết tâm tiêu diệt địch ở cự ly xa nhất để tránh thương vong cho lực lượng của ta bên trong thành. Đồng chí Nguyễn Quang Hùng quyết định cho kíp trắc thủ bám vào dải nhiễu thứ hai bên trái sang. Khi tốp B-52 vào cự ly 38km, chỉ huy tiểu đoàn lệnh phóng quả 1 và ngay sau đó bắn luôn loạt quả 2, 3. Khi máy bay địch vào tới cự ly 30km thì quả đạn thứ nhất nổ, 29km thì quả thứ hai nổ, 28km quả thứ ba nổ. Trên màn hình hiện sóng, đội hình nhiễu bị mất. Sĩ quan điều khiển thông báo: “Mục tiêu đã bị tiêu diệt!”. Cả đơn vị vui mừng khôn tả, còn trên mặt đất không có quả bom nào rơi xuống đội hình của ta.

Sáng hôm sau quân chủng điện thông báo: Tiểu đoàn 62 đã bắn rơi một máy bay B-52. Cũng bằng phương pháp này, sau đó tiểu đoàn còn tiêu diệt được hai máy bay B-52 của Mỹ trong chiến dịch 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị. Bằng sự sáng tạo, linh hoạt, các trắc thủ của Tiểu đoàn 62 đã tận dụng sự sơ hở đó để “gạt nhiễu tìm thù” và tiêu diệt B-52. Cách đánh này bộ đội tên lửa thường nhắc đến là “Dùng gậy ông đập lưng ông”.

LÊ HỮU LÊ