Ông xúc động trải lòng, những người con của nhân dân Xô viết đến Việt Nam không chỉ giúp chúng ta về vũ khí trang bị, huấn luyện kỹ thuật, đào tạo các chuyên ngành mà còn kề vai sát cánh với bộ đội Việt Nam trên chiến trường.

Có một câu chuyện khiến Đại tá Quách Hải Lượng nhớ mãi. Lần đó, ông đi cùng đoàn sĩ quan không quân Xô viết vào thị sát chiến trường. Trong chuyến đi này, ông được giao nhiệm vụ hộ tống một thiếu tướng không quân Liên Xô đi quan sát thủ đoạn đánh phá cầu Hàm Rồng của không quân Mỹ. Mặc kệ tiếng máy bay gầm rú bổ nhào, ngay sát chân cầu Hàm Rồng, trong một hố cá nhân chật chội, vị tướng nước bạn đã quan sát toàn cảnh trận địa lúc xảy ra chiến sự với một vẻ mặt rất bình thản và đầy trách nhiệm. Bao nhiêu năm đã qua, nhưng ký ức đẹp về các chiến sĩ Xô viết vẫn còn in đậm trong tâm trí ông và đồng đội.

Những tâm sự của Đại tá Quách Hải Lượng khiến tôi nhớ đến một kỷ niệm đẹp mà mình được chứng kiến giữa Bộ đội Tên lửa Việt Nam và các bạn chiến đấu Liên Xô dịp Quân chủng Phòng không-Không quân tổ chức kỷ niệm 50 năm Ngày truyền thống Bộ đội Tên lửa (24-7-1965/24-7-2015). Ông Nicolai Nicolaievik , Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Xô viết trong chiến tranh Việt Nam đã xúc động bày tỏ: “Chúng tôi mãi không quên sự nỗ lực tột bậc, tinh thần tự lực cánh sinh, ý chí kiên trì bền bỉ của các đồng chí Bộ đội Tên lửa Việt Nam. Chỉ trong một thời gian rất ngắn, các đồng chí đã có thể làm chủ và sử dụng thành thạo hệ thống vũ khí tên lửa hiện đại S-75, mà đúng ra phải mất hàng năm mới có thể sử dụng được”.

leftcenterrightdel
Đoàn đại biểu cấp cao của Đảng và Nhà nước Liên Xô cùng các đồng chí lãnh đạo Bộ Quốc phòng Việt Nam chụp ảnh với các chuyên gia quân sự Liên Xô tham gia chiến đấu tại Trung đoàn Tên lửa phòng không 236 và 238. Ảnh tư liệu 
Đại tá Nguyễn Văn Thân, nguyên Phó tham mưu trưởng Quân chủng Phòng không-Không quân, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn Tên lửa 63, đơn vị trực tiếp tham gia đánh thắng trận đầu ngày 24-7-1965, đã xúc động nói: “Ngày ấy, được tin Liên Xô giúp chúng ta khí tài tên lửa phòng không, Bộ đội Phòng không Việt Nam vui mừng khôn xiết. Khi bàn giao vũ khí cho ta, đồng chí lãnh đạo quân sự cấp cao của nước bạn đã chân thành bày tỏ: Chúng tôi muốn trao thứ vũ khí ghê gớm này vào các cánh tay tin cậy”.

Đơn vị đầu tiên được giao trọng trách huấn luyện làm chủ vũ khí đó là Trung đoàn Tên lửa 236-lúc bấy giờ là trung đoàn số một của Sư đoàn Phòng không 361. Với sự hiệp đồng chặt chẽ của cả hai bên và thời gian biểu sát sao, chương trình huấn luyện được rút ngắn chỉ còn hai tháng rưỡi.

Chuẩn bị cho trận đầu tên lửa ra quân có hai tiểu đoàn Tên lửa 63 và 64. Ở Tiểu đoàn Tên lửa 63, chỉ huy phía Việt Nam là Đại úy Nguyễn Văn Thân; chỉ huy phía bạn là Thiếu tá Boris Stepanovich; giúp đỡ đơn vị có Thiếu tá, kỹ sư L.Ph.Kushnar. Tiểu đoàn 64, chỉ huy phía Việt Nam là Đại úy Nguyễn Văn Ninh, chỉ huy phía bạn là Trung tá Phyodor Pavlovich Ilyinikh; giúp đỡ đơn vị có Thiếu tá, kỹ sư N.A. Meshkov.

Tuy đã được các chuyên gia Liên Xô chuyển giao kỹ thuật nhưng trong trận đánh đầu tiên bằng khí tài tên lửa, người đứng đằng sau bộ đội Việt Nam vẫn là các chiến sĩ tên lửa Xô viết. Sau 5-6 ngày huy động toàn bộ lực lượng chuẩn bị phần thiết bị, kỹ thuật, đơn vị đã hành quân bí mật đến địa điểm tập kích trong đêm, các pháo thủ chọn chỗ đất cao kín đáo để đặt tên lửa. Công việc lắp đặt 3 bệ phóng tên lửa trong đêm thật không dễ dàng. Đến gần sáng thì công việc hoàn tất. Tất cả đã sẵn sàng cho trận chiến đấu đầu tiên giữa Bộ đội Tên lửa Việt Nam và không quân địch.

Trong trận ra quân đầu tiên ngày 24-7-1965, các bạn chiến đấu Liên Xô đã giành phần đánh để Bộ đội Tên lửa Việt Nam đứng sau học tập. Sau khi được rút kinh nghiệm, ở trận đánh kế tiếp, Bộ đội Tên lửa Việt Nam đã tự tin xung trận với sự hỗ trợ của các chiến sĩ tên lửa Liên Xô đứng phía sau. Trận đầu ra quân, Bộ đội Tên lửa Việt Nam đã hạ gục chiếc máy bay thứ 400 trên miền Bắc. Chưa đầy một tháng sau, đêm 11-8-1965, Tiểu đoàn 61 đã đánh một trận ban đêm thắng giòn giã, diệt gọn một tốp máy bay địch.

Không chỉ tham gia chiến đấu bảo vệ Thủ đô Hà Nội, khi cơ động vào chiến trường miền Trung-nơi “tuyến lửa” Vĩnh Linh hay Quảng Trị, các chuyên gia Liên Xô vẫn luôn sát cánh cùng Bộ đội Tên lửa Việt Nam. Họ bám sát trận địa, lắng nghe những ý kiến, kể cả ý kiến của các chiến sĩ để điều chỉnh, cải tiến khí tài, đáp ứng yêu cầu đánh tốt của quân đội Việt Nam.

Có lẽ chính vì thế mà mỗi khi có dịp gặp nhau, những người cựu chiến binh của hai nước Việt-Nga vẫn luôn ôm chặt nhau trong những giọt nước mắt lăn dài xúc động. Họ gọi nhau bằng cụm từ thân thương: “Các bạn chiến đấu cùng chiến hào”.

QUỲNH VÂN