QĐND - Dù khởi sự muộn hơn các địa phương phía Bắc, nhưng chỉ trong đêm 24 và sáng 25-8-1945, lực lượng cách mạng Sài Gòn-Gia Định-Chợ Lớn dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đã giành chính quyền thành công. Nhiều chứng tích lịch sử ghi dấu cuộc khởi nghĩa mùa Thu năm ấy đã và đang tiếp tục phát huy giá trị trong công tác giáo dục truyền thống tại TP Hồ Chí Minh.

Dinh Khâm sai thời Pháp thuộc (bên trái), Bảo tàng TP Hồ Chí Minh hôm nay, di tích tiêu biểu gắn liền với Cách mạng Tháng Tám.

Trong số các di tích gắn với Cách mạng Tháng Tám ở TP Hồ Chí Minh, Bảo tàng TP Hồ Chí Minh là địa chỉ tiêu biểu được bảo tồn chu đáo và phát huy hiệu quả giá trị truyền thống văn hóa lịch sử. Mỗi năm, bảo tàng đón tiếp từ 350.000 đến 400.000 lượt khách. Bảo tàng hiện sưu tầm, lưu giữ hơn 345.000 tài liệu, hiện vật, trong đó có hơn 45.600 hiện vật gốc. Những kỷ vật, hiện vật quý giá như một minh chứng hùng hồn cho lịch sử đấu tranh của nhân dân Việt Nam nói chung và nhân dân Sài Gòn-Chợ Lớn nói riêng. Nào là gậy gộc, giáo mác do nhân dân tự chế để làm vũ khí khởi nghĩa, hay chiếc tù và dùng để tập hợp nhân dân trong các cuộc biểu tình, chiếc kèn đồng tập hợp Thanh niên Tiền phong năm 1945, hay như thanh gươm, lưỡi lê do dân ta đoạt được của quân Nhật từ khởi nghĩa năm 1945… đã nói lên tinh thần chiến đấu kiên cường của nhân dân Sài Gòn - Gia Định - Chợ Lớn thời bấy giờ.

Bà Phạm Dương Mỹ Thu Huyền, Giám đốc Bảo tàng TP Hồ Chí Minh cho biết: Trụ sở Bảo tàng Thành phố trước kia là Dinh Khâm sai (có thời điểm gọi là Dinh Thống đốc) thời Pháp thuộc hay Dinh Gia Long thời Việt Nam Cộng hòa. Theo lịch sử ghi lại, sáng 23-8-1945, sau khi khởi nghĩa ở Tân An thắng lợi, Hội nghị Xứ ủy Nam Kỳ mở rộng được triệu tập gấp, quyết định tối 24-8 sẽ khởi nghĩa ở Sài Gòn. Cuộc khởi nghĩa đã diễn ra theo đúng kế hoạch. Các lực lượng khoảng 40.000 đội viên Thanh niên Tiền phong được phân công đánh chiếm các mục tiêu quan trọng trong thành phố, hoàn thành nhiệm vụ nhanh gọn, không có đổ máu. Ngay từ đêm 24-8, quần chúng nhân dân Sài Gòn và các tỉnh Gia Định, Chợ Lớn, Mỹ Tho, Biên Hòa, Bến Tre, Tân An, Thủ Dầu Một… rầm rập kéo về nội thành Sài Gòn. Từng đoàn công nhân, nông dân, thanh niên có tổ chức, mang theo giáo mác, tầm vông vót nhọn… với khí thế ngút trời khiến quân địch không còn ý chí chống cự. Vào lúc 22 giờ ngày 24-8, Trung đoàn Lê Lai thuộc lực lượng Thanh niên Tiền phong chiếm Dinh Khâm sai của chính quyền Trần Trọng Kim. Cờ địch bị hạ xuống, cờ đỏ sao vàng được kéo lên.

Ông Nguyễn Trọng Xuất, cán bộ lão thành cách mạng, thành viên lực lượng Thiếu niên Tiền phong, một bộ phận của Thanh niên Tiền phong trong Cách mạng Tháng Tám thì không thể quên những địa điểm đã lưu dấu tích lịch sử quan trọng của cuộc khởi nghĩa mùa thu tháng 8-1945. Ông Xuất nhớ lại: Rạng sáng 25-8-1945, cả Sài Gòn là một biển người, là rừng cờ, băng-rôn, khẩu hiệu. Cuộc biểu tình của hơn một triệu người đủ các lứa tuổi, nam nữ, tầng lớp, giai cấp, tôn giáo, nhân sĩ trí thức diễu hành qua các tuyến đường chính, tập hợp ở Dinh Ðốc Lý (nay là trụ sở HĐND và UBND TP Hồ Chí Minh). Các bài nhạc: Quốc tế ca, Thanh niên hành khúc, Lên đàng... được tấu lên, kêu gọi quần chúng hy sinh vì độc lập, tự do, cảnh giác với âm mưu của bọn phản động. Khẩu hiệu “Độc lập hay là chết” được viết bằng bốn thứ tiếng: Việt, Anh, Pháp, Hoa, treo lên xung quanh lễ đài dựng ở phía sau Nhà thờ Lớn, trên Đại lộ Nô-rô-đôm. Từ trên hành lang của Dinh Đốc Lý, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch thay mặt Mặt trận Việt Minh thông báo danh sách Ủy ban Hành chính lâm thời Nam Bộ, được nhân dân đón chào nhiệt liệt.

Tại TP Hồ Chí Minh, ngoài Trụ sở HĐND và UBND TP Hồ Chí Minh và Bảo tàng Thành phố, nhiều di tích khác gắn liền với Cách mạng Tháng Tám như: Đình Tân Túc bên sông chợ Đệm (huyện Bình Chánh) là căn cứ địa của Tỉnh ủy Chợ Lớn trở thành nơi nuôi giấu lực lượng vũ trang khu vực Chợ Đệm chuẩn bị cho cách mạng. Đó là phòng mạch của bác sĩ Phạm Ngọc Thạch trên đường Chasseloup Laubat (nay là đường Nguyễn Thị Minh Khai), nơi mà cờ cách mạng được treo lên một cách công khai giữa Sài Gòn trong tháng 8-1945. Hay tại vườn Ông Thượng (nay là Công viên Tao Đàn), lực lượng Thanh niên Tiền phong đã tổ chức lễ tuyên thệ với 70.000 người tham dự. Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đã đọc diễn văn khích lệ lòng yêu nước, kêu gọi quần chúng đứng lên đấu tranh giành độc lập. Sau lễ tuyên thệ, 70.000 thanh niên đã tuần hành trong thành phố, hát vang những bài ca cổ vũ thanh niên “Lên đàng” đấu tranh...

Ông Lê Tôn Thanh, Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố cho biết, hiện nay, thành phố có gần 170 công trình, địa điểm được công nhận, xếp hạng di tích, trong đó có một di tích cấp Quốc gia đặc biệt là Dinh Độc Lập (Hội trường Thống nhất). Các bảo tàng, di tích đã áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào công tác trưng bày, giới thiệu, đã đáp ứng tốt nhu cầu tham quan, tìm hiểu của du khách trong nước và quốc tế. Bên cạnh đó, công tác quảng bá giá trị của các hiện vật, di tích gắn với Cách mạng Tháng Tám được phát huy thông qua các hình thức giáo dục truyền thống sinh động. Chẳng hạn, từ phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, Trung tâm Bảo tồn và phát huy giá trị di tích TP Hồ Chí Minh đã xuất bản cuốn sách “Hành trình đến với di sản văn hóa TP Hồ Chí Minh”, khái quát giới thiệu các di sản văn hóa đến với đông đảo người dân thành phố và du khách, hội thi “Thuyết minh viên không chuyên”, “Nhà sử học nhỏ tuổi” dành cho các em học sinh, giao lưu với các nhân vật lịch sử…


LÊ HÙNG KHOA