QĐND - Năm 1967, khi đất nước ta đang phải gồng mình dồn sức người, sức của cho cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước thì ở khu vực Tây Bắc, một số phần tử là người dân tộc thiểu số đã xúi giục, mê hoặc đồng bào bằng những việc làm trái với pháp luật Việt Nam, điển hình là vụ “xưng vua” ở Xá Nhè, huyện Tuần Giáo, tỉnh Lai Châu.

Thiếu tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Trọng Tháp kể lại: Xá Nhè là một xã vùng cao thuộc huyện Tuần Giáo, tỉnh Lai Châu có 3 dân tộc: Mông, Thái, Xá, đông nhất là người Mông. Tháng 3-1967, tên Hờ A Chư (dân tộc Mông) cùng một số thanh niên trốn nghĩa vụ quân sự, tung dư luận: Hờ A Chư nằm mơ thấy “Vua Mèo” hiện ra… Vua làm cái trống đánh bên này thì giặc chết, đánh bên kia làm cho người chết sống lại. Chúng đưa ra những câu chuyện hoang đường làm đồng bào tin là có vua xuất hiện, nhằm lôi kéo người Mông theo “vua”. Chúng tuyên truyền chống nghĩa vụ quân sự. Đi bộ đội theo người Kinh đánh Mỹ sẽ chết hết. Người Kinh không thắng nổi Mỹ đâu. Tất cả thanh niên không nên đi bộ đội, không nên đi dân công mà đi theo “vua” để bảo vệ bản làng, không phải đi xa. Chúng lôi kéo thanh niên người Mông hằng ngày vào rừng luyện tập quân sự.

Thiếu tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Trọng Tháp.

Ngày 2-1-1968, Hờ A Chư cùng 10 thanh niên thuộc 2 bản Háng Củ và Háng Chua vào hang đá ở đỉnh núi Hồ Xỉu Phình họp bàn, phân công: Hờ A Chư là “vua” phụ trách chung; Sùng Gà Vàng là phó “vua”; Hờ A Lềnh tham mưu cho “vua”; Sùng A Lư phụ trách tổ chức tuyên truyền người theo “vua”; các tên Giàng A Dình, Hờ A Sáng, Hờ Pàng Chư, Sàng A Tòng, Giàng A Thênh phụ trách quân sự, tư pháp, thư ký, hậu cần, liên lạc cho “vua”…

Chúng tập hợp khoảng 30 thanh niên bàn kế hoạch đánh vào trụ sở ủy ban hành chính xã, giết bí thư, chủ tịch… rồi đánh xã Phình Sáng, chiếm kho thóc và cửa hàng bách hóa chia cho dân. Chúng phân công người xuống bản vận động quần chúng theo “vua” và đã lôi kéo được 99 người, đại bộ phận là thanh niên Mông. Chúng tập trung ở hai điểm Lò Lòng Tào, Phòng Củ để thực hiện kế hoạch sẽ hành động vào ngày 5-5-1968.

Nhận được tin, Công an huyện cử một cán bộ cùng đồng chí Bí thư Chi bộ xã Xá Nhè về tận bản tìm hiểu tình hình. Hai tuần sau, tại địa phương lại có dư luận “Vua Mèo sẽ ra thay Chính phủ”. Được tin này, đồng chí Trưởng Công an huyện trực tiếp về tận nơi xác minh, thấy đúng như dư luận, đã báo cáo cấp trên. Ty Công an, Huyện Công an cùng Huyện ủy và Huyện đội cử cán bộ về tìm hiểu thì tình hình đã khác hẳn: Các ngả đường đi vào xã đều có “lính vua” vác súng đứng gác. Trụ sở ủy ban xã đã phải đóng cửa. Bí thư, Chủ tịch ủy ban xã cùng cán bộ cốt cán và quần chúng hoang mang chạy lánh sang xã lân cận. Trong xã, chúng tập trung hàng trăm người, đại bộ phận là thanh niên luyện tập quân sự suốt ngày đêm.

Ngày 4-2-1968, Huyện ủy cử đồng chí Đỗ Đức Vy, Thường vụ Huyện ủy và đồng chí Phó huyện đội trưởng cùng cán bộ và một tiểu đội dân quân lợi dụng đêm tối, đột nhập vào sào huyệt của chúng. Chúng chống cự quyết liệt, ta buộc phải nổ súng, chúng bị chết 5 tên, một số theo “vua” chạy vào rừng hy vọng được giúp đỡ nhưng không thấy gì. Họ cho rằng, bị “vua” lừa dối đã vác súng chạy về nhà. Nhưng lực lượng chúng vẫn còn nhiều, có cả súng máy, điện đài nên ta chủ trương điều thêm lực lượng vũ trang đến dẹp tận gốc.

Được tăng cường lực lượng, ta tiếp tục truy lùng bắt được một số tên, buộc chúng dẫn đường đi bắt phó “vua”, thu hồi gần 20 súng. Địa phương đã kịp thời uốn nắn bằng cách tập trung cán bộ, vận động thuyết phục ổn định tư tưởng quần chúng… Lãnh đạo Ty Công an Lai Châu còn cử đồng chí Lầu Sa Ly (Phó ty, dân tộc Mông) cùng một số cán bộ phối hợp với Huyện Công an Tuần Giáo xuống xã trực tiếp giải quyết những việc còn lại. Ngày 20-2, các tên Hờ A Chư, Sùng A Nhì và Hờ A Lềnh (trốn vào rừng) đã cùng đồng bọn mang súng đạn về giao nộp và đầu hàng.

Bài và ảnh: QUỐC CƯỜNG