Giống như nhiều cựu binh Mỹ từng tham chiến tại Việt Nam, Bruce Weigl đã mắc hội chứng sau chiến tranh. Vì vậy, ông trở thành một nhà thơ để chữa lành cho tâm hồn mình. Bài thơ “Bài ca bom Napalm” đã làm nên tên tuổi của Bruce Weigl trong văn học đương đại Mỹ với những câu thơ: “Nhưng những cành cây vẫn là rào thép gai/ Tiếng sấm vẫn là pháo cối nã đạn/ Kể cả bây giờ khi nhắm mắt/ Anh vẫn thấy bé gái chạy ra từ ngôi làng/ Napalm dính vào áo quần như thạch...”.
Là giáo sư ở một trường đại học danh tiếng của Mỹ, khi nghiên cứu các tư liệu thu được của lính Mỹ ở chiến trường Việt Nam được lưu trữ tại Trung tâm William Joiner (thành lập năm 1982 tại Đại học Massachusetts), Bruce Weigl tình cờ phát hiện những bài thơ bằng tiếng Việt trong các cuốn nhật ký của những người lính phía bên kia. Ông lập tức có ý định sẽ dịch các bài thơ đó ra tiếng Anh. Bruce Weigl cho biết: “Từ Trung tâm William Joiner, tôi tìm được số lượng lớn tư liệu mà quân đội Mỹ thu được trong chiến tranh Việt Nam. Phần tư liệu lớn thu hút tôi chính là những bài thơ nói lên cảm xúc rất con người như nỗi nhớ nhà, tình yêu đôi lứa... Những người lính Việt Nam với cảm hứng chung trong mỗi bài thơ là tính nhân văn, rất con người trong bối cảnh chiến tranh. Tôi và các cộng sự đã lựa chọn và dịch tập thơ “Tư liệu từ chiến trường”. Thời điểm đó, ở Mỹ chưa từng có thơ Việt Nam và tập thơ đã cung cấp cái nhìn đầu tiên về Việt Nam ở một góc nhìn rất khác”.
    |
 |
Nhà thơ, dịch giả Bruce Weigl. Ảnh: TRẦM HƯƠNG
|
Và thế là Bruce Weigl trở thành một dịch giả với mong muốn xoa dịu vết thương chiến tranh. Rồi ông trở thành sứ giả văn học giữa Việt Nam và Mỹ. Ông đến Hà Nội lần đầu năm 1986 và mất khoảng 4 năm để dịch 23 bài thơ đầu tiên từ các cuốn nhật ký chiến trường của chiến sĩ giải phóng quân Việt Nam và mất thêm hai năm để hoàn thiện và xuất bản tập thơ dịch đó. Sau khi nghỉ hưu, mỗi năm ông dành khoảng 6 tháng ở Việt Nam để nghiên cứu và dịch thơ. Bruce Weigl kể: “Tôi đã phải học tiếng Việt, ngữ pháp tiếng Việt, cách gieo vần trong thơ Việt Nam. Mỗi khi dịch một bài thơ từ tiếng Việt sang tiếng Anh, tôi đọc đi đọc lại nhiều lần. Có bài bản thảo đến lần thứ 20 tôi mới thấy ưng ý. Và không phải ai cũng ủng hộ việc làm của tôi. Một số người lên án, cho rằng tôi phản bội đồng đội. Cho dù vậy, hành trình dịch thơ Việt Nam khoảng 40 năm qua chưa bao giờ dừng lại. Hành trình ấy giúp tôi hiểu đất nước của các bạn và cho tôi xích lại gần hơn với Việt Nam”.
Bruce Weigl bình tĩnh đón nhận và phản hồi các ý kiến trái chiều bằng việc trao đổi thư từ. Theo thời gian, với lòng kiên nhẫn và sự phân tích hợp lý, ông đã cảm hóa được nhiều cựu binh và dư luận Mỹ. Các độc giả Mỹ đã dần quan tâm nhiều hơn đến văn thơ Việt Nam và tình yêu đối với Việt Nam cũng vì thế mà ngày càng tăng lên. Bruce Weigl đã dịch được khoảng 80 bài thơ Việt Nam sang tiếng Anh. Một nhà thơ nổi tiếng của Việt Nam sau nhiều ngày làm việc với Bruce Weigl đã thừa nhận, có những câu thơ dịch tiếng Anh của Bruce Weigl còn hay hơn câu thơ gốc tiếng Việt của mình nên đã quyết định chỉnh sửa câu thơ tiếng Việt cho hay giống bản dịch.
|
 |
| Bìa cuốn sách “Vòng tròn của Hạnh” của Bruce Weigl. Ảnh: TRẦM HƯƠNG |
Được biết, Bruce Weigl còn nhận Nguyễn Thị Hạnh-bé gái Việt Nam mồ côi làm con nuôi. Ông đã xuất bản hồi ký “Vòng tròn của Hạnh” dành tặng cô cũng như chính mình. Bruce Weigl cũng giữ mối quan hệ thân thiết với nhiều tên tuổi trong làng văn học Việt Nam. Ông tâm sự: “Công việc và tình bạn với các nhà thơ Việt Nam cũng như với nền thi ca Việt Nam giúp những hiểu biết của tôi về Việt Nam ngày càng phong phú hơn. Từ góc tiếp cận của mình, tôi mong muốn trở thành cầu nối, dịch thuật và giới thiệu hiệu quả các tác phẩm văn học Việt Nam tới độc giả Mỹ”.
SỸ HƯNG