Nơi viết lời hiệu triệu toàn dân đánh giặc

Anh Nguyễn Văn Hùng giới thiệu về cuốn gia phả của dòng họ còn lưu giữ những chuyện kể về Bác Hồ. 

Đường vào làng Vạn Phúc hôm nay vẫn tươi tắn như bức tranh sặc sỡ sắc màu với những bộ quần áo, khăn, những súc lụa tơ tằm mềm mại được các gia đình treo giới thiệu sản phẩm và bán dọc hai bên. Từ đường lớn, chúng tôi rẽ vào một lối nhỏ đi khoảng 1km thì đến được Nhà lưu niệm Bác Hồ (nơi 70 năm trước, Bác Hồ đến ở và viết “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”) ở xóm Đoàn Kết. Ông Đặng Quang Hải, Phó chủ tịch UBND phường Vạn Phúc phấn khởi nói: “Được sự quan tâm của trên, hiện nay, phường đang từng bước cải tạo, nâng cấp khu di tích với kinh phí gần 69 tỷ đồng nhằm tu bổ, sửa chữa, giải phóng mặt bằng mở rộng khu di tích và xây dựng cầu, đường theo tiêu chí giữ vững kết cấu và hình dáng ban đầu của ngôi nhà”.

Ấn tượng ngay với chúng tôi là con số 1935 (năm xây xong ngôi nhà) trên cổng vẫn còn nguyên vẹn. Đến đây, chúng tôi gặp anh Nguyễn Văn Hùng, cháu đích tôn của ông Nguyễn Văn Dương (chủ nhân ngôi nhà lúc Bác Hồ đến ở), người lưu giữ nhiều kỷ niệm của gia đình trong những ngày Toàn quốc kháng chiến. Anh Hùng cho biết: “Tôi sinh ra và lớn lên tại quê hương Vạn Phúc, tuy không phải là người trực tiếp sống trong thời kỳ Bác Hồ đến nhưng những câu chuyện kỷ niệm của gia đình về những ngày Bác đến ở, tôi được nghe kể lại nhiều lần. Vì đầu những năm 1960 của thế kỷ trước, ông nội mắt kém nên tôi thường đưa ông đi thăm thú láng giềng, bạn bè, lần nào cũng được nghe các ông kể chuyện Bác Hồ và các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng đến ở, hoạt động, cũng như tấm lòng người dân làng Vạn Phúc với Bác và cách mạng…”.

Ngày ấy, gia đình ông Nguyễn Văn Dương làm nghề chính là dệt lụa. Công việc buôn bán theo thời vụ (chủ yếu là mùa hè) nên mua thêm vài mẫu ruộng để cày cấy, chính vì vậy luôn cần người đến làm thuê mướn cả nghề dệt và nghề nông. Từ năm 1936 đến trước tháng 12-1946, nhiều nhà cách mạng nổi tiếng như: Hoàng Quốc Việt, Hoàng Văn Thụ, Trần Đăng Ninh cũng đã đến trú ngụ hoạt động cách mạng trên danh nghĩa thợ dệt vải hay thợ cấy, gặt để qua mặt kẻ thù. Anh Hùng cho biết, chú ruột anh là ông Nguyễn Tuấn Liêu (nguyên Đại sứ nước ta tại Cộng hòa Liên bang Đức) từng nói: Gia đình ta được Bác chọn đến ở vì đạt được ba yêu cầu: Thứ nhất, đường sá giao thông thuận lợi. Thứ hai, Bác đến ở thì cuộc sống gia đình không bị xáo trộn (nghĩa là phải là nhà gác để có chỗ cho Bác ở, làm việc và hội họp). Thứ ba là gia đình có truyền thống yêu nước và giúp đỡ cách mạng. Do đó, ngày 2-12-1946, ông Phúc Khánh (Bí thư chi bộ xã thời ấy) có đến nói chuyện với gia đình cho các thành viên trong Đội Tuyên truyền xung phong về ở để hoạt động một thời gian. Theo đúng kế hoạch, khoảng 19 giờ ngày 3-12-1946, Bác cùng đoàn công tác đã đến nhà ông Nguyễn Văn Dương ở và làm việc. Tại đây, ngày 18 và 19-12-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì hội nghị mở rộng của Ban Thường vụ Trung ương Đảng và viết “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”.

 Căn nhà nơi Bác Hồ ở trong thời gian viết “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”.

Theo giới thiệu của anh Hùng, trước kia, ngay bức tường ngoài cổng có dây phơi quần áo, được nối với chiếc chuông nhỏ đặt ở cối xay lúa để làm nhiệm vụ báo động khi có sự cố. Bác ở ngôi nhà chính có gác gỗ. Chái nhà bên phải là nhà bếp và nhà kho, nơi xay thóc lúa. Chái nhà bên trái là xưởng dệt. Còn trên mảnh đất bên cạnh nơi anh Hùng đã cất nhà để ở là một phần của bếp và nhà hồ (lấy gạo đánh thành bột để cuốn sợi tơ cứng cáp sau khi xe xong để dệt-NV). Gian gác nơi Bác ở rộng chừng 10m2. Trước đó là phòng ở và học tập của Nguyễn Tuấn Liêu-con thứ của ông Nguyễn Văn Dương. Chiếc giường, chiếc bàn và các đồ dùng sinh hoạt hằng ngày được bày biện đúng như ngày Bác ở. Trên bàn là bản phục chế “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”.

Ngày Bác đến ở, nếp sống, sinh hoạt của gia đình ông Dương vẫn diễn ra bình thường như mọi ngày. Ai cũng tuyệt đối giữ bí mật và không ai biết các hoạt động của Bác như thế nào. Anh Hùng cho biết: Chú Liêu tôi kể, chỉ thỉnh thoảng trong lúc học bài ở phía dưới, ngửi thấy mùi thuốc lá thơm trên gác tỏa ra, chú mới biết lúc đó Bác đang có ở nhà. Khoảng 19 giờ ngày 19-12-1946, trước lúc lên đường, Bác Hồ đã gặp chào và gửi lời cảm ơn gia đình. Chú có hỏi: Thưa Bác, cháu thấy Bác chuẩn bị kêu gọi toàn quốc kháng chiến, mà Pháp có máy bay, tàu bò, xe tăng, súng pháo thì ta không sánh được. Bác Hồ bèn giải thích: Thắng hay thua là ở ta, ta lấy vũ khí của địch để đánh địch. Nếu nhân dân ta, ai cũng đồng lòng, gắng sức thì dù giặc Pháp có mạnh đến mấy, chúng cũng phải thua.

Toàn thể ngôi nhà đang trong giai đoạn tu sửa và phục chế theo đúng kiểu cách bày biện của gia đình trước kia. Khi đến đây, mỗi du khách không chỉ đến với khu lưu niệm Bác Hồ, với lời kêu gọi lắng đọng hồn thiêng sông núi, mà còn được tham quan kiến trúc, nếp sinh hoạt và nét văn hóa truyền thống của người Việt Nam ở làng lụa Vạn Phúc trước đây.

Bài và ảnh: NGỌC GIANG