QĐND - Trong suốt 30 năm đứng đầu Đảng Cộng sản và Nhà nước Liên Xô, I.V.Xta-lin là một trong những nhân vật lịch sử nổi tiếng không những của Liên bang Xô viết mà còn của cả thế giới. Cuộc đời và sự nghiệp của ông đã được các nhà báo, nhà văn, nhà sử học viết rất nhiều; các nhà điện ảnh làm phim về ông cũng không ít.

Sau ngày Liên bang Xô viết sụp đổ, Tổng thống Nga đã cho công khai những tài liệu lưu trữ mà trước đây được cho là “mật, không được phổ biến” về những sự kiện quốc gia từ thời Xta-lin. Như vậy, các nhà nghiên cứu lịch sử, các báo giới đều được phép vào đây để tha hồ “truy tìm” những hồ sơ, tài liệu mà họ cảm thấy cần và cuốn hút bạn đọc. Trong số các nhà viết về thể loại “làm sáng tỏ những sự kiện lịch sử đã qua”, có “nhà chuyên môn lành nghề” Ni-cô-lai Den-cô-vích. Để làm ra những tác phẩm “siêu ấn tượng” hay “chuyện động trời” trong các sự kiện lịch sử, ông đã vào tận các “hang cùng ngõ hẻm” của các sự kiện. Nghiên cứu các tài liệu lưu trữ “kín và nội bộ” của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô (nay là Kho lưu trữ của Tổng thống Liên bang Nga), ông đã lưu ý đặc biệt tới các nghị quyết mà phía dưới I.V.Xta-lin đã dùng bút chì đỏ phê vào: “Prôchip - I.Xt” (“Phản đối - I.Xta-lin”). Trong tác phẩm “Những bí mật của thế kỷ đã qua”, Ni-cô-lai Den-cô-vích có bài đặc biệt hấp dẫn: “Xta-lin phản đối”. Nhưng sau 7 câu chuyện “phản đối” lại có một câu chuyện “Xta-lin ủng hộ”. Đó là một câu chuyện thật kỳ lạ mà cho tới nay vẫn chưa một ai giải thích được.

Xta-lin thăm một trại hè thiếu nhi năm 1936. Ảnh tư liệu.

Câu chuyện đó như sau:

Mùa hè 1924 có một bức thư gửi tới đích danh Xta-lin:

“Xin kính chào, Iôxíp Vixariômôvich!

Đồng chí dĩ nhiên là không biết tôi và còn không nghe thấy tôi, bởi vì những người như tôi ở Liên Xô có hàng triệu, còn tôi thì biết đồng chí qua sách, báo.

Đọc trong tạp chí “Lớp trẻ” viết về đồng chí như một người học trò yêu của Ilích, tôi rất phấn chấn và hào hứng vì điều đó, bởi tôi nghĩ rằng Ilích đã không có các học trò yêu...

Bây giờ tôi có một yêu cầu riêng với đồng chí, mà trước khi giải thích thực chất của yêu cầu đó tôi xin nói rõ về tiểu sử mình...”

Đoạn thư tiếp theo cho biết: tác giả bức thư là chàng trai Mi-sa Blô-khin 17 tuổi sống ở tỉnh Trêrêpôvex, huyện Trêrêpôvex, xã Uxisép, thôn Lavrôvô trong một gia đình nông dân nghèo. Từ năm 12 tuổi, bố cậu làm thợ khâu vá. Gia đình cậu sống ở Pêtrôgrat, sau chuyển tới sống ở thị trấn Niađôma, tỉnh Arkhaghen. Ở đó chàng trai này vào Đoàn Thanh niên Cộng sản, làm bí thư chi đoàn, học tại một trường nghề của một nhà máy.

Còn đây là yêu cầu của cậu:

“... Là người theo chủ nghĩa Lê-nin, tôi cũng muốn tưởng niệm Ilích, và do vậy, ở nhà tôi có “góc Lê-nin”, trong đó có một ít văn phẩm và áp phích - biểu ngữ.

Vì Ilích đã mất, tôi muốn được đổi họ Blô-khin của mình thành họ Lê-nin, nhưng suy nghĩ lại, tôi cho rằng tôi không xứng đáng với số phận như vậy. Và thế là tôi quyết định thay đổi họ của tôi ra họ của đồng chí, tức là Xta-lin. Nếu người ta hỏi tôi “Vì sao anh đổi họ của mình ra họ Xta-lin”, tôi sẽ trả lời: “Để tôn vinh người học trò xuất sắc của Ilích là Xta-lin”.

Và do vậy tôi xin Đồng chí cho biết Đồng chí có phản đối việc này không.

Đề nghị Đồng chí trả lời gấp cho, vì sắp tới buổi học kết thúc và tôi sẽ còn phải đi có việc.

Xin gửi lời chào cộng sản!

Blô-khin

Địa chỉ: thị trấn Niađôna, khu dân cư Bắc, nhà 38, M.N.Blô-khin”

Và đây là thư trả lời từ Krem-li:

“Ngày 3.9.1924 (bản sao)

Gửi đồng chí Blô-khin M.N.

Đồng chí thân mến!

Tôi không có phản đối gì việc trao tặng họ Xta-lin cho đồng chí; trái lại sẽ rất vui mừng, vì đó là điều làm tôi có thể có được một người em (tôi không có người em trai nào cả).

Tôi sẽ cố gắng viết một bài về việc đó nếu có điều kiện. Còn việc liên quan tới thủ tục thay đổi họ thì cần tới Phòng hành chính của Ủy ban Xô viết tỉnh để hỏi thủ tục.

Xin gửi lời chào cộng sản!

I.Xta-lin”

Vào cuối tháng 9 năm đó Blô-khin viết thư cho Xta-lin với thông báo:

“Iôxíp Vixariônôvich rất kính mến! Ngày hôm kia em đã nhận được thư của anh, vì điều đó mà em rất và rất cảm ơn anh. Em hy vọng rằng trong thời gian tới anh sẽ luôn luôn viết thư chia sẻ những vấn đề về cuộc đời con người với người em nhỏ Mi-san-cô này.

Hôm nay cùng với thư của anh, em đã gửi thư tới Ủy ban Xôviết thành phố ở Vô-lô-gđa (về việc đổi họ), về kết quả công việc em sẽ thông báo với anh trong thư sau.

Hãy viết cho em nhé, nếu có thì giờ”.

Đáng tiếc là những thư từ về sau giữa Xta-lin – Blô-khin thì chưa tìm ra. Do vậy không biết chàng trai này có đổi được họ mới không?

Đó là câu chuyện mà Xta-lin ủng hộ trong vô số những đề nghị mà ông phản đối.

NGUYỄN HỮU DY