QĐND - Ngày 2-8-1964, khi xâm phạm Vịnh Bắc Bộ trong một âm mưu “vạch sẵn”, tàu khu trục Ma-đốc của Mỹ đã bị lực lượng Hải quân nhân dân Việt Nam đánh đuổi. Chúng tôi đã tìm gặp Đại tá Nguyễn Xuân Bột-một trong những sĩ quan trực tiếp chỉ huy trận đánh ngày đó để nghe ông kể lại “sự kiện Vịnh Bắc Bộ”… (Cuộc trò chuyện diễn ra tại quê nhà ông Bột (Yên Bằng, Ý Yên, Nam Định).

Đại tá Nguyễn Xuân Bột, người chỉ huy trận đánh tàu Ma-đốc năm xưa.

Bị thua đau ở chiến trường miền Nam, Mỹ tăng cường chống phá miền Bắc nước ta. Chúng lên kế hoạch dùng không quân, hải quân đánh phá nhiều mục tiêu ở miền Bắc, mở đầu bằng chiến dịch “khiêu khích Bắc Việt Nam”. Đặc biệt, đêm 31-7-1964, tàu Ma-đốc xâm phạm vùng biển Quảng Bình, sau đó tiến lên phía bắc điều tra các mạng lưới bố phòng của ta tại khu vực Đèo Ngang, Hòn Mát, Hòn Mê, Lạch Trường… Cũng trong đêm 31 rạng sáng 1-8-1964, phân đội tàu phóng lôi của ta đang luyện tập ở vùng biển Vạn Hoa (Quảng Ninh) thì nhận lệnh lắp ngư lôi, hành quân gấp vào vùng biển Hòn Mê (Thanh Hóa) đón đánh tàu khu trục Ma-đốc. Phân đội có 3 tàu, gồm các tàu: 333, 336, 339, do Đại úy Lê Duy Khoái-Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn tàu phóng lôi 133 trực tiếp chỉ huy. Còn ông Bột khi đó mới 34 tuổi, cấp bậc Trung úy, phân đội trưởng kiêm thuyền trưởng tàu 333.

Rạng sáng 2-8, phân đội hoàn tất mọi công việc chuẩn bị. Nhưng thật không may, hôm ấy biển động, sóng cấp 4, cấp 5, ngoài tính năng cho phép của tàu. Phải mất hơn 8 tiếng đơn vị mới vượt được hơn 100 hải lý tới Hòn Mê, gấp đôi thời gian so với dự kiến. Nghỉ ngơi chưa được bao lâu thì nhận được tin báo có một tàu lạ đang tiến về phía Bắc, rất gần Hòn Mê.

Như trở lại một thời máu lửa, ánh mắt sáng ngời, ông Bột hào hứng: “Nhận lệnh xuất kích, phân đội chạy theo đội hình hàng dọc, mỗi tàu cách nhau 50m. Ngay khi phát hiện 3 tàu tốc độ cao của ta đang tiếp cận, tàu địch tăng tốc. Phân đội vẫn bám sát. Còn cách nhau 6 hải lý, Ma-đốc ỷ thế hỏa lực mạnh, dùng pháo lớn bắn tới tấp vào đội hình đơn vị. Lập tức, phân đội chuyển từ đội hình hàng dọc sang đội hình tránh pháo bậc thang trái, bậc thang phải. Pháo trên tàu Ma-đốc vẫn tới tấp nhả đạn. Khi tiếp cận được góc mạn tàu địch, thuyền trưởng tàu 339 hạ lệnh phóng ngư lôi. Nhưng rất tiếc ngư lôi không trúng mục tiêu. Trên trời bất ngờ xuất hiện 5 máy bay Mỹ tập kích, tàu 339 bị trúng đạn, buộc phải thả trôi vừa tập trung dập lửa, sửa chữa hỏng hóc, vừa đánh trả máy bay địch bằng súng 14,5mm và súng trung liên. Tiếp đến, tàu 336 tiếp cận mục tiêu và phóng lôi. Lần phóng lôi này vẫn chệch mục tiêu. Lúc này, pháo trên tàu địch vẫn bắn dữ dội, một quả đã trúng tàu 336. Thuyền trưởng Phạm Văn Tự trúng đạn hy sinh, thuyền phó Nguyễn Văn Chuẩn mặc dù bị thương vẫn chỉ huy tàu chiến đấu. Tình hình lúc đó thật nguy cấp! Cột ăng-ten của tàu bị pháo địch đánh gục, không thể báo cáo được lên cấp trên, quả ngư lôi bên trái tàu cũng bị trúng đạn, các chiến sĩ ngư lôi sợ nổ cả tàu nên tự động giật cò ném xuống biển. Chỉ còn 1 quả ngư lôi bên phải nên tàu lệch hẳn sang một bên, rất khó lái. Tôi cho tàu mở hết tốc lực để chiếm góc mạn phải áp sát gần đến tàu địch, khi khoảng cách chỉ còn 3 liên thì hô: “Chuẩn bị! Ấn cò”. Quả ngư lôi xé mặt biển lướt đi. Anh em trên tàu nín thở. Ma-đốc vội vã xoay mũi để tránh… Một tiếng nổ vang trời phát ra từ phía tàu Ma-đốc. Anh em nhất loạt hô vang: Trúng rồi! Lúc đó, tôi thấy binh lính trên tàu địch chạy nhốn nháo, pháo trên tàu địch im bặt”.

Tàu 333, một trong ba tàu phóng lôi tham gia đánh đuổi tàu Ma-đốc. Ảnh tư liệu.

Ngay sau đó, một tốp máy bay Mỹ bất ngờ xuất hiện đến cứu tàu Ma-đốc. Chúng bay thấp đến nỗi nhìn thấy cả giặc lái. Cả tàu huy động hết các loại súng AK, trung liên, pháo 14,5mm đánh trả không cho chúng sà vào sát tàu. Ngay sau khi tàu Ma-đốc bị đánh đuổi ra khỏi vùng biển của ta, đêm mồng 4, rạng sáng 5-8-1964, chính quyền Mỹ đã dựng lên cái gọi là “sự kiện Vịnh Bắc Bộ”, lu loa khắp thế giới rằng, Hải quân Việt Nam vô cớ tấn công tàu Hải quân Mỹ trên vùng biển quốc tế, lấy cớ thực hiện âm mưu đánh phá miền Bắc đã vạch sẵn. Ngày 5-8-1964 đã trở thành ngày truyền thống đánh thắng trận đầu của Hải quân nhân dân Việt Nam, cũng là ngày đánh thắng trận đầu của quân dân miền Bắc với cuộc chiến phá hoại của đế quốc Mỹ, với chiến công bắn rơi 9 máy bay, bắt nhiều giặc lái…

Sau trận đánh ngày 2-8 lịch sử, Đại tá Nguyễn Xuân Bột tiếp tục gắn bó với lực lượng Hải quân Việt Nam; tham gia xây dựng và phát triển Trung đoàn 172 Hải quân trên cương vị Trung đoàn phó, tham mưu trưởng. Khi trung đoàn phát triển thành lữ đoàn, ông là người đầu tiên đảm nhiệm chức vụ Lữ đoàn trưởng. Sài Gòn giải phóng, ông được giao thực hiện một nhiệm vụ thiêng liêng: Tham gia chỉ huy lực lượng hải quân ra giải phóng, đón tù chính trị ở Côn Đảo về đất liền.

Mấy năm nay, ông tham gia Ban liên lạc bộ đội Hải quân tỉnh Nam Định, được đồng đội tín nhiệm bầu giữ chức Trưởng ban. Mới đây, ở tuổi 84, ông hăm hở dẫn đầu đoàn cựu chiến binh hải quân của tỉnh đi xuyên Việt, ra tận đảo Phú Quốc (Kiên Giang) tìm kiếm, cất bốc 30 hài cốt đồng đội về an táng tại quê nhà. Dù tuổi cao, nhưng ngày ngày ông vẫn bận rộn với việc tìm kiếm thông tin những đồng đội đang nằm lại khắp các chiến trường. “Làm những việc hữu ích cho đồng đội đã ngã xuống và người thân của họ có bao giờ là muộn đâu!” - Đại tá Bột chia sẻ.

TRẦN DUY HƯNG