Phóng viên (PV): Việt Nam đã đi qua chiến tranh hơn nửa thế kỷ nhưng hậu quả của nó còn kéo dài đến tận hôm nay. Trong đó, thảm họa da cam/dioxin vẫn là một trong những nỗi đau dai dẳng mà di chứng của nó ảnh hưởng đến nhiều thế hệ. Đồng chí Chủ tịch Hội có thể cung cấp thông tin cho bạn đọc rõ hơn về vấn đề này?

Trung tướng Nguyễn Hữu Chính: Như các bạn đã biết, từ năm 1961, quân đội Mỹ đã phun rải hàng triệu lít chất độc hóa học, trong đó 61% là chất độc da cam chứa hàm lượng dioxin cực độc xuống miền Nam Việt Nam, gây hậu quả hết sức nặng nề, lâu dài đối với môi trường và sức khỏe con người. Chất độc da cam/dioxin đã làm cho hơn 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm, trong đó hơn 3 triệu người là nạn nhân, phải mang trên mình những hậu quả nặng nề về sức khỏe như: Ung thư, dị tật bẩm sinh, rối loạn hệ thần kinh, nội tiết và suy giảm chức năng sinh sản. Đáng lo ngại là di chứng chất độc da cam/dioxin đã truyền sang thế hệ thứ hai, thứ ba, thậm chí thứ tư. Theo thống kê, hiện toàn quốc có khoảng 75.000 nạn nhân thế hệ thứ hai, 35.000 nạn nhân thuộc thế hệ thứ ba và hơn 2.000 nạn nhân thế hệ thứ tư đang phải gánh chịu hậu quả của chất độc da cam/dioxin.

Hiện nay, cả nước có hơn 626.000 NNCĐDC đang được hưởng các chế độ trợ cấp hằng tháng, chế độ bảo hiểm y tế và các chính sách ưu đãi khác theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, tổng số người đang bị ảnh hưởng của chất độc da cam/dioxin còn lớn hơn nhiều, ước tính hàng triệu người, bao gồm cả người dân bị ảnh hưởng do sinh sống tại các vùng bị phun rải chất độc hóa học/dioxin và con cháu của họ bị di chứng da cam.

leftcenterrightdel
 Trung tướng Nguyễn Hữu Chính.

PV: Giai đoạn 2021-2025, Hội NNCĐDC Việt Nam đã huy động được nguồn lực lớn và đạt được những kết quả đáng ghi nhận trong công tác chăm sóc, giúp đỡ NNCĐDC. Cụ thể là gì, thưa đồng chí?

Trung tướng Nguyễn Hữu Chính: Xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt, là “thước đo” hiệu quả hoạt động của Hội và kết quả của phong trào thi đua, những năm qua, các cấp hội luôn đặt lên hàng đầu công tác vận động nguồn lực để chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân. Ngoài trợ giúp bằng tiền, tặng quà, hỗ trợ đột xuất... Hội chú trọng hỗ trợ mang tính bền vững, như: Hỗ trợ giống vốn, công cụ sản xuất, sinh kế... để nạn nhân và gia đình có thêm thu nhập, ổn định đời sống, hòa nhập cộng đồng.

Các hoạt động vận động nguồn lực, chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân của các cấp hội góp phần tạo thành phong trào thường xuyên trong cả nước và ở từng địa phương. Từ năm 2021 đến hết tháng 12-2025, toàn hội vận động được hơn 2.424 tỷ đồng, trong đó Trung ương Hội vận động được hơn 58,5 tỷ đồng; vận động quốc tế chiếm khoảng 10%. Tổng số tiền chi giúp đỡ nạn nhân và gia đình nạn nhân là gần 2.314 tỷ đồng, trong đó chi hỗ trợ nâng cấp cơ sở vật chất và nuôi dưỡng nạn nhân tại các trung tâm là hơn 55,7 tỷ đồng; hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà hơn 172 tỷ đồng; tặng quà Tết và nhân ngày 10-8 hằng năm là hơn 1.114 tỷ đồng... Nhiều tỉnh, thành hội vận động nguồn lực đạt cao, như: Hải Phòng, Vĩnh Long, Cần Thơ, Tây Ninh, Đà Nẵng, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Cà Mau, Đồng Tháp, Đồng Nai, Ninh Bình...

PV: Trong kết quả chung nói trên, bên cạnh nỗ lực trực tiếp của Trung ương Hội và hội các cấp còn có sự quan tâm đồng hành, hỗ trợ thường xuyên của các cơ quan, đơn vị. Đồng chí có thể cho bạn đọc hiểu rõ hơn về sự đồng hành đó?

Trung tướng Nguyễn Hữu Chính: Như tôi đã đề cập ở trên, hậu quả, di chứng chất độc da cam/dioxin đến nay vẫn đang diễn biến hết sức phức tạp, kéo dài đối với nạn nhân và gia đình. Trên cả nước, số lượng nạn nhân còn rất lớn. Mặc dù được Đảng, Nhà nước quan tâm nhưng nhìn chung đời sống của nạn nhân còn rất nhiều khó khăn, thiếu thốn, đòi hỏi sự quan tâm vào cuộc đồng bộ, tận tâm của các cấp, các ngành, sự ủng hộ, giúp đỡ của các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân ở trong và ngoài nước, của cả cộng đồng. 

Tuy nhiên, sự giúp đỡ, hỗ trợ thiết thực, hiệu quả không chỉ là động viên, tặng quà, mà các cấp hội và cộng đồng cần sâu sát nạn nhân hơn để nắm chắc hoàn cảnh, chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân tốt hơn. Từ việc huy động mọi nguồn lực trong và ngoài nước, đến với nạn nhân bằng tất cả tấm lòng và vật chất, nhất là hỗ trợ sinh kế mang tính bền vững, giúp nạn nhân và gia đình xóa đói, giảm nghèo, từng bước vươn lên hòa nhập cộng đồng. Tất cả các cấp, ngành cùng vào cuộc, chung tay hành động, đem lại niềm tin, xoa dịu nỗi đau da cam để hướng tới tương lai công bằng, nhân văn hơn cho nạn nhân.

leftcenterrightdel
 Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam tích cực vận động các nguồn lực chung tay xoa dịu nỗi đau da cam. Ảnh: ĐÌNH TRỌNG

PV: Chúng tôi được biết vừa qua, Hội đã có những thỏa thuận ký kết quan trọng với các đối tác nước ngoài. Theo đồng chí, sự hợp tác đó góp phần thay đổi gì cho cuộc sống của các nạn nhân?

Trung tướng Nguyễn Hữu Chính: Quán triệt, thực hiện nghiêm túc Chỉ thị số 12-CT/TW của Ban Bí thư “về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu quả đối ngoại nhân dân trong tình hình mới”, Hội NNCĐDC Việt Nam thường xuyên duy trì quan hệ và làm việc với các đối tác truyền thống trực tiếp và qua trực tuyến đạt kết quả tốt. Hội chú trọng mở rộng các mối quan hệ mới với các chính khách, những người có ảnh hưởng đối với chính quyền ở một số nước. Những năm gần đây, Hội đã đón, làm việc với hàng trăm lượt đoàn khách đến từ các nước Mỹ, Pháp, Anh, Thụy Sĩ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan... đạt được nhiều kết quả trong quan hệ đối ngoại nhằm thúc đẩy quốc hội, chính phủ các nước quan tâm hơn đến vấn đề NNCĐDC và có trách nhiệm trong khắc phục hậu quả chiến tranh, hậu quả chất độc da cam/dioxin.

Hội đã ký Biên bản ghi nhớ thỏa thuận hợp tác với Hội Trợ giúp người khuyết tật Việt Nam (VNAH) về hỗ trợ nuôi dưỡng can thiệp phục hồi chức năng, cải tạo môi trường sống cho NNCĐDC và nâng cao năng lực quản lý thông tin nạn nhân của cán bộ hội; Biên bản ghi nhớ với Tổ chức CRS (Mỹ) nhằm cải thiện chất lượng sống cho người khuyết tật, NNCĐDC tại các tỉnh bị phun rải nặng chất độc da cam. Đặc biệt, tháng 10-2023, Quốc hội Bỉ đã thông qua nghị quyết về hỗ trợ NNCĐDC Việt Nam, với số phiếu ủng hộ tuyệt đối 100%.

Ngoài ra, Hội đã có các hoạt động đối ngoại tăng cường sự ủng hộ, giúp đỡ chăm sóc nạn nhân, tiêu biểu như: Tham dự các hoạt động trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Việt Nam của Nhà vua và Hoàng hậu Bỉ (tháng 4-2025); ký Thỏa thuận nguyên tắc với Quỹ Aquitara Impact Fund 1, Vương quốc Bỉ về hỗ trợ NNCĐDC. Hội cũng tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của Hội những người Hàn Quốc yêu Việt Nam, Hội Cựu chiến binh vì hòa bình (Mỹ); đại diện Dự án Hạt giống hy vọng (Nhật Bản)... Qua đó góp phần giúp đỡ, cải thiện chất lượng sống, điều kiện sống cho NNCĐDC. Nhất là đối với các gia đình có nạn nhân nặng, có nhiều NNCĐDC.

PV: Hiện nay, thế hệ nạn nhân thứ ba, thứ tư vẫn đang phải gánh chịu di chứng. Hội có giải pháp hoặc đề xuất chính sách như thế nào để hỗ trợ sinh kế và y tế cho họ?

Trung tướng Nguyễn Hữu Chính: Có thể nói, Hội NNCĐDC Việt Nam không chỉ là tổ chức đại diện quyền lợi của nạn nhân mà còn là “cầu nối của yêu thương”, kết hợp sức mạnh chính sách của Nhà nước với nguồn lực xã hội để từng bước chăm lo toàn diện hơn cho các nạn nhân, đặc biệt là những nạn nhân thế hệ thứ ba, thứ tư. Với các hình thức cụ thể như: Hỗ trợ nuôi dưỡng tại gia đình và trung tâm bảo trợ xã hội, hỗ trợ học bổng, dạy nghề...

Đối với nạn nhân thế hệ thứ ba, thứ tư của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, hầu hết hiện nay hưởng chế độ bảo trợ người khuyết tật với mức hỗ trợ còn thấp. Hội đã kiến nghị đưa các cháu này vào đối tượng được hưởng chế độ ưu đãi của NNCĐDC. Bên cạnh chính sách hiện hành, hội ở các địa phương vẫn chủ động hỗ trợ, tặng quà, khám bệnh; phối hợp với các cơ sở y tế và tổ chức nhân đạo đưa các cháu đến các trung tâm chăm sóc bán trú, cơ sở nuôi dưỡng đặc biệt, giúp điều trị, phục hồi chức năng và hòa nhập xã hội.

PV: Đối với cộng đồng quốc tế và thế hệ trẻ ngày nay, đồng chí muốn gửi gắm thông điệp gì để hành trình “Xoa dịu nỗi đau da cam” tiếp tục được lan tỏa mạnh mẽ?

Trung tướng Nguyễn Hữu Chính: “Xoa dịu nỗi đau da cam” là hành trình bền bỉ với nhiều nỗ lực của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam cùng bạn bè quốc tế nhằm khắc phục hậu quả chất độc hóa học. Đây là cuộc chiến đấu thầm lặng, nhân văn để chăm sóc, bảo vệ và đòi công lý cho hàng triệu nạn nhân vượt qua di chứng thế hệ.

Để tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ hiệu quả và ý nghĩa của hành trình này, trước hết cần tăng cường các hoạt động truyền thông để nâng cao nhận thức cho cộng đồng trong nước và quốc tế, nhất là cho các bạn trẻ về hậu quả của chất độc da cam/dioxin, thông qua các hoạt động truyền thông, giáo dục và trải nghiệm thực tế, từ đó hình thành ý thức trách nhiệm xã hội. Các bạn trẻ có thể tham gia các chương trình thiện nguyện, gây quỹ, hỗ trợ sinh kế, dạy nghề hoặc đồng hành với nạn nhân trong các hoạt động chăm sóc sức khỏe và đời sống tinh thần.

Các bạn trẻ ngày nay có kiến thức, kỹ năng tốt về công nghệ thông tin. Họ có thể ứng dụng công nghệ và mạng xã hội để lan tỏa những câu chuyện, hoàn cảnh, kết nối cộng đồng và tạo ra các mô hình hỗ trợ sáng tạo cho nạn nhân.

Thực tế có nhiều trường học đã đưa các bạn trẻ đến với NNCĐDC, như Quỹ “Spring in My hands” thuộc Hệ thống Trường Phổ thông liên cấp song ngữ quốc tế Wellspring Hanoi đã tổ chức các chương trình trao quà tặng các NNCĐDC có hoàn cảnh khó khăn tại Hà Nội. Học sinh và giáo viên một số trường quốc tế tại TP Hồ Chí Minh đã tổ chức quyên góp và trực tiếp trao hàng trăm suất quà đến các NNCĐDC có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn trên địa bàn. Qua hoạt động thực tế đó, các bạn trẻ có cơ hội trực tiếp tham gia, gặp gỡ, sẻ chia với nạn nhân, từ đó nuôi dưỡng sự cảm thông, tinh thần nhân ái, vì cộng đồng, “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

PV: Trân trọng cảm ơn đồng chí!

BÍCH TRANG - QUÂN THỦY (thực hiện)