Quốc lộ 6 thênh thang, phương tiện thì nhiều và tiện ích. Khoảng 300km từ Hà Nội lên trung tâm thành phố Sơn La, chúng tôi không chỉ chứng kiến những “mây trắng bồng bềnh như mơ”, “từng bông hoa mận trắng nền trời xa” mà còn được đến với những địa danh lịch sử, ghi dấu chiến công của đồng bào các dân tộc nơi đây…

leftcenterrightdel
Di tích Quốc gia “Địa điểm lưu niệm Trung đoàn Tây Tiến” (thị trấn Mộc Châu, huyện Mộc Châu).  Ảnh: VIỆT THÙY

1. Cao nguyên Mộc Châu của Sơn La đón xuân với hoa mận trắng ven đường. Ở đây, hoa mận rất dễ tìm. Chỉ cần đi dọc cung đường Tân Lập hay con đường từ thị trấn dẫn tới Cửa khẩu Loóng Sập giáp nước bạn Lào là thấy được những tán mận phủ đầy hoa trắng dưới bầu trời xanh. Hoa mận đẹp không chỉ bởi vẻ mong manh, tinh khiết mà còn bởi khi đã nở, hoa sẽ nở bung ra. Mộc Châu còn độc đáo nhờ sở hữu vô số loại đào khác nhau, từ đào bích, đào phai, đào trắng, đào mèo cho đến các giống đào ăn quả như đào Pháp, đào Mỹ…

Mộc Châu không chỉ có đặc sản là những hoa mận, hoa đào, những thung lũng hoa đẹp mê hồn mà còn có những di tích lịch sử đặc biệt. Một trong số đó là Di tích Quốc gia “Địa điểm lưu niệm Trung đoàn Tây Tiến”. Bạn đọc biết nhiều về Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc/ Quân xanh màu lá dữ oai hùm qua bài thơ “Tây Tiến” của Quang Dũng, nhưng không phải ai cũng biết tại đồi Nà Bó 2 (nay thuộc Tiểu khu 12, thị trấn Mộc Châu) này chính là địa điểm xuất phát của đoàn quân Tây Tiến sang nước bạn Lào năm 1947. Di tích “Địa điểm lưu niệm Trung đoàn Tây Tiến” được khởi công xây dựng từ đầu năm 2015, khánh thành năm 2016, trên cơ sở nâng cấp khuôn viên Bia Tây Tiến đã được Ban liên lạc cựu chiến binh Tây Tiến xây dựng từ năm 2004. Nét đặc sắc của công trình là ý tưởng thiết kế được lấy theo nội dung bài thơ “Tây Tiến” của nhà thơ Quang Dũng, sáng tác năm 1948. Bài thơ như là linh hồn của Trung đoàn Tây Tiến gắn với hình ảnh người chiến sĩ trên bước đường hành quân khó khăn gian khổ nhưng đầy hào hoa, lạc quan cách mạng của những thanh niên, sinh viên Hà Nội khi tiến về miền Tây của Tổ quốc, vì sự nghiệp giải phóng dân tộc và nhiệm vụ quốc tế cao cả.

2. Chia tay Mộc Châu, chúng tôi đến địa bàn huyện Mai Sơn mà dấu ấn đầu tiên là Di tích lịch sử Quốc gia Ngã ba Cò Nòi. Đây là nơi giao nhau giữa Quốc lộ 37 và Quốc lộ 6 thuộc địa phận xã Cò Nòi, huyện Mai Sơn, một “yết hầu” mà thực dân Pháp quyết liệt ngăn chặn, hòng cắt đứt con đường vận tải, tiếp tế về mọi mặt của hậu phương miền Bắc cho chiến trường Điện Biên Phủ. Nói như Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ngã ba ấy “là một cửa ải, tất cả những người ra trận đều phải vượt qua”. Máu của hàng trăm cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong và nhân dân đã đổ xuống nơi “túi bom” này, viết nên khúc tráng ca bất diệt cho thắng lợi lịch sử “chấn động địa cầu”.

Ghi dấu chiến công này, năm 2002, tỉnh Sơn La đã tổ chức xây dựng Khu tưởng niệm liệt sĩ thanh niên xung phong hy sinh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ ngay tại Ngã ba Cò Nòi lịch sử. Khu tưởng niệm bao gồm: Tượng đài liệt sĩ thanh niên xung phong Ngã ba Cò Nòi cao 12m, nặng 280 tấn; 2 bức phù điêu, mỗi bức rộng 42m2 và một nhà trưng bày.

Đã lên Sơn La nhiều lần, nhưng phải đến đầu tháng 5-2017, sau khi dự Hội thảo “Ngã ba Cò Nòi anh hùng-Tầm vóc và giá trị lịch sử” do Tỉnh ủy Sơn La, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tổ chức và tiếp xúc với nhiều nhân chứng, nhà nghiên cứu, tôi mới thấy được tầm vóc của sự kiện và địa danh này. Nhiều ý kiến cho rằng, nếu như trong kháng chiến chống Mỹ, Ngã ba Đồng Lộc được coi là một biểu tượng của thanh niên xung phong thì Ngã ba Cò Nòi cũng là một biểu tượng của thanh niên xung phong trong kháng chiến chống Pháp.

Theo ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó chủ tịch UBND huyện Mai Sơn, lãnh đạo huyện, tỉnh rất quan tâm và đã có nhiều chỉ đạo quyết liệt, từng bước khắc phục những khó khăn, tồn tại để nâng tầm di tích đặc biệt này. Huyện đã thành lập Ban quản lý di tích; rà soát thống kê, phương án giải quyết các hộ dân vi phạm về đất đai và xây dựng trong khu di tích; tôn tạo, tu bổ, quản lý di tích và lập kế hoạch chi tiết 1/500; đồng thời sưu tầm, bổ sung tư liệu tại khu di tích… Mong muốn của lãnh đạo địa phương, cũng như những người tâm huyết với địa danh Cò Nòi là trong tương lai không xa, nơi đây sẽ là “địa chỉ đỏ”, nơi tìm đến của mỗi người khi về Sơn La, về Tây Bắc…

leftcenterrightdel
Trò chuyện dưới chân tượng đài liệt sĩ thanh niên xung phong Ngã ba Cò Nòi (huyện Mai Sơn). Ảnh: HỒNG PHONG

3. Từ Cò Nòi, thênh thang trên Quốc lộ 6 chưa đầy 30km nữa là đến thành phố Sơn La. Giữa trung tâm đang phát triển nhanh chóng và ngày càng hiện đại này vẫn có rất nhiều trầm tích văn hóa, lịch sử. Đó là Di tích lịch sử cách mạng Nhà tù Sơn La ở phường Tô Hiệu. Chúng tôi lặng người khi đứng trước cây đào do đồng chí Tô Hiệu-Bí thư Chi bộ Nhà tù Sơn La từ tháng 5-1940 đến tháng 10-1941 trồng bên vách đá của nhà tù. Cây đào đã trở thành biểu tượng cho ý chí và tinh thần đấu tranh bất khuất của những người tù cộng sản. Nằm ngay cạnh di tích Nhà tù Sơn La là bảo tàng tổng hợp tỉnh Sơn La, nơi lưu giữ và trưng bày hàng nghìn hiện vật phản ánh nét văn hóa đặc trưng của các dân tộc sinh sống trên địa bàn tỉnh.

Nằm trên trục Quốc lộ 6 thuộc trung tâm thành phố Sơn La còn có Di tích lịch sử Cầu Trắng. Đây là nơi ghi dấu những hình ảnh lịch sử trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ của quân dân Sơn La, cũng như đồng bào Tây Bắc. Cây cầu được xây dựng bắc qua suối Nậm La, giúp khai thông tuyến đường vận chuyển lương thực và vũ khí cho vùng Tây Bắc, tiếp viện cho vùng Thượng Lào.

Lạ nữa, giữa thành phố này lại có một bia đá khắc bài thơ trên vách núi đã hơn 500 năm. Đó là văn bia “Quế lâm ngự chế” của vua Lê Thái Tông. Di tích lịch sử, văn hóa này đã minh chứng cho một thời kỳ lịch sử của vị vua tài năng này đã hai lần lên miền biên ải phía Tây của Tổ quốc để chinh phạt quân phiến loạn, giữ bình yên bờ cõi. Vua Lê Thái Tông để lại bài thơ khắc trên vách đá lưu danh thiên cổ.

Bài thơ và lời tựa được khắc trên vách đá phẳng, dựng đứng trước cửa hang. Từ cửa hang tới văn bia cao khoảng 5m, văn bia có chiều cao 0,8m, rộng 1,2m được khắc nét nhỏ, sâu theo kiểu chữ chân, văn bia không trang trí hoa văn, chỉ có hai vạch khắc chìm chạy xung quanh bài thơ. Trải qua hơn 500 năm dãi dầu mưa nắng và biến thiên của lịch sử, bài thơ vẫn còn rõ nét. Văn bia nằm giữa dòng nước chảy nên tuy có bị bào mòn nhưng mặt bia trắng sạch, rõ nét, không hề rêu phong. Việc phát hiện ra văn bia không những có ý nghĩa sâu sắc về mặt lịch sử mà còn có giá trị về văn học…

Một ngày xuân lên Sơn La, rong ruổi trên Quốc lộ 6, trong chúng tôi chộn rộn những tâm trạng đan xen khó diễn tả. Sơn La thật đẹp trong nắng xuân không chỉ bởi hoa mận, hoa đào khoe sắc bên các bản làng yên bình mà còn từ chiều sâu văn hóa, lịch sử, ghi dấu chiến công cha anh qua các di tích đặc biệt. Một con đường xuyên tâm đang nâng tầm, đang kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai cho một Sơn La phát triển bền vững…

Ghi chép của HÀ TIẾN