Cần phục dựng lại đền Vua Mây

QĐND -  Nhìn toàn cảnh di tích đền Vua Mây hôm nay, ai cũng ngậm ngùi đau xót. Ký ức về một quần thể di tích một thuở với nhiều văn chỉ và công trình văn hóa vẫn còn in đậm trong tiềm thức của người dân Đại Đê...

“Sinh làm tướng, thác làm thần”

Đền Vua Mây (thuộc thôn Đại Đê, xã Đại An, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định) nằm trong quần thể di tích gần với danh thắng Tràng An, chùa Bái Đính, Phủ Giầy trên trục đường 38B. Đây là đền thờ tướng quân Phạm Bạch Hổ (tức Phạm Phòng Át), vốn xuất thân trong gia đình nông dân ở Đằng Châu, xã Ngọc Đường, nay thuộc thôn Đằng Châu, phường Lam Sơn, thành phố Hưng Yên. Tương truyền, đền Vua Mây được xây dựng trên khu đất tướng quân Phạm Bạch Hổ từng dựng doanh trại nghỉ chân khi hành quân qua.

Bản thần sắc được dòng họ Vũ tại làng  Đại Đê lưu giữ.

Tướng quân Phạm Bạch Hổ là một vị tướng phò trợ 3 triều đại Ngô, Đinh và Tiền Lê: Phò tá Ngô Quyền giành độc lập, sau lại giúp con của vị vua này lật đổ Dương Tam Kha để lập ra nhà Hậu Ngô. Khi xảy ra loạn 12 sứ quân, Phạm Bạch Hổ đã đem quân ủng hộ Đinh Bộ Lĩnh thống nhất giang sơn. Khi vua Đinh bị giết hại, ngôi báu được nhường cho Lê Hoàn để chống giặc Tống, lúc đó mặc dù tuổi cao nhưng lão tướng Phạm Bạch Hổ vẫn xin ra trận.

Tương truyền, khi còn sống, tướng quân Phạm Bạch Hổ ban phát cho dân ơn vua, lộc nước, giúp dân lập nghiệp làm ăn. Sau khi qua đời, nhân dân rước vong linh ngài về làng thờ phụng thì xuất hiện con “cò trắng” bay lên đậu trên khu đất đẹp nhất làng. Có một truyền thuyết là trong những ngày khởi công xây dựng đền, trên trời luôn xuất hiện một đám “mây trắng”, nên đền có tên gọi Vua Mây. GS Vũ Khiêu ngưỡng mộ tướng quân Phạm Bạch Hổ đã đề câu đối: “Sinh làm tướng thác làm thần, Vạn thế anh linh truyền sử sách/ Nghĩa với dân trung với nước, Ngàn thu công trạng rực trời mây”.

Đền Vua Mây xưa và nay 

Đền Vua Mây tọa lạc trên khu đất Hoàng Xà Bảo Noãn (có tài liệu ghi là Đồng Nãi) ngay đầu làng Đại Đê. Thông qua 22 báo cáo khoa học của các nhà nghiên cứu sử học, văn hóa, Hán Nôm tại “Hội thảo khoa học Tôn tạo và phát huy giá trị văn hóa đền Vua Mây” tháng 12-2012 và bằng chứng lịch sử còn được lưu giữ khẳng định, đền Vua Mây được xây dựng sau thời điểm Phạm Bạch Hổ mất năm 983. Đến năm 1649, trên cơ sở đền thờ cũ sơ sài, được phép của triều đình Hậu Lê, Hộ quận công Vũ Văn Thiêm bắt đầu mở mang quy mô xây dựng đền Vua Mây bề thế, trở thành điểm sinh hoạt văn hóa tinh thần cho nhân dân trong vùng. Sau này ba vị quận công họ Vũ là Vũ Văn Thiêm, Vũ Công Trạch và Vũ Huệ Nghiêm cũng được phối thờ tại đền này. Như vậy đơn giản có thể nhẩm tính đền Vua Mây ít nhất đã tồn tại được gần 400 năm.

Đền Vua Mây hiện nay.

Theo ông Vũ Tiến Phục, một lão niên của làng kể lại thì ngôi đền được xây dựng bằng gạch, lợp ngói, cột và cánh cổng được làm bằng gỗ lim (hiện vẫn còn những tảng đá lớn kê chân cột) trong khuôn viên rộng gần 3000m2. Đền có 3 tòa, tòa chính thờ mẹ và vợ chồng tướng quân Phạm Bạch Hổ, hai bên thờ các quận công họ Vũ. Tòa đệ nhị, đệ tam là 7 gian giải vũ và nhà để bia công đức, trước có cổng tam quan và hồ bán nguyệt. Tả hữu là sân đánh cờ người và sân tổ chức vui chơi trong những ngày hội lớn… Đền Vua Mây được người đời thành kính nên bất kỳ ai qua đều dừng chân xuống ngựa. Do vậy, trên đường cái quan trước mặt đền có một tấm bia “Hạ mã”, ngụ ý nhắc nhở người qua đường một nghi thức đẹp phải tuân theo khi qua đây.

Tuy nhiên, đến thời kỳ kháng chiến chống Pháp, tất cả các đình chùa tại làng Đại Đê trong đó có đền Vua Mây bị thực dân Pháp tháo dỡ để làm bốt. Thời kì chống Mỹ, khuôn viên của đền lại sử dụng xây dựng các công trình công cộng như: Nhà kho HTX, trạm y tế, trụ sở UBND xã Đại An… Mãi đến năm 2001, chính quyền xã Đại An mới trả lại hơn 100m2 để dân làng dựng ba căn nhà cấp bốn để thờ các vị thành hoàng làng. “Nhìn ngôi đền và cảnh quan của nơi thờ tự còn quá đơn sơ như hiện nay, chúng tôi thấy nuối tiếc một quá khứ hào hùng của ông cha với những ngôi đền, miếu mạo, chùa chiền mang nặng truyền thống văn hóa đầy kiêu hãnh và hào hùng của một làng quê đồng bằng Bắc Bộ”-GS, NGND Vũ Trung Tạng, một người con làng Đại Đê nói.

Cấp thiết phải phục dựng và công nhận là di tích lịch sử-văn hóa

Mặc dù bị tàn phá nhưng tại đây vẫn giữ được một kiệu cổ, một ngai thờ cổ, hồ bán nguyệt, các mảnh bia đá bị vỡ, đá tảng, móng cũ của đền, móng cũ của cổng tam quan. Đặc biệt tấm bia “Đền thờ Khai thiên trấn quốc huyền hoàng đại vương” khắc năm 1649 vẫn còn giữ được nguyên vẹn đã được Viện Khảo cổ học đánh giá là một phát hiện của ngành khảo cổ năm 1998.

Ông Vũ Tiến Phục bên dấu tích bia đá còn lại trong khuôn viên đền. Ảnh: THÙY GIANG.

Bên cạnh đó, người dân Đại Đê cũng giữ được tấm kim phả bằng đồng ghi lại những điều dặn dò của quận công Vũ Văn Thiêm trước khi mất và 14 đạo sắc phong nguyên bản của 3 quận công họ Vũ. Một văn bản quan trọng khác cũng nói lên giá trị lịch sử-văn hóa của đền Vua Mây ở tầm quốc gia mà đến nay Nhà nước vẫn còn lưu giữ lại được. Đó là hai bản thần tích (thể hiện công trạng, thành tích) và 6 bản thần sắc (sắc phong) của tướng Phạm Bạch Hổ bằng chữ Hán hiện đang lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm; bản thần tích, thần sắc bằng chữ quốc ngữ của các quận công họ Vũ cũng được lưu giữ tại Viện Thông tin Khoa học xã hội. Năm 2011, khi về xã Đại An tham dự hội thảo về đền Vua Mây, nhà sử học Dương Trung Quốc đã nhận xét: “Những hiện vật cách đây 4 thế kỷ mà đến nay địa phương vẫn giữ được bản gốc thì đó là vô giá”.

Nhìn toàn cảnh di tích đền Vua Mây hôm nay, ai cũng ngậm ngùi đau xót. Ký ức về một quần thể di tích tầm cỡ một thuở với nhiều văn chỉ và công trình văn hóa vẫn còn in đậm trong tiềm thức của người dân Đại Đê. Ông Nguyễn Viết Xuyến, thủ từ của đền ao ước: “Chúng tôi luôn mong chờ một ngày đền Vua Mây lại hiện ra to đẹp và linh thiêng như xưa”.

Trải qua nhiều thế kỷ, đền Vua Mây đã chứng kiến bao sự đổi thay của xóm làng, trở thành điểm tựa tinh thần cho người dân trong vùng. Chính quyền và nhân dân làng Đại Đê, xã Đại An mong muốn đền Vua Mây được công nhận là di tích lịch sử và tiến hành phục dựng toàn diện lại ngôi đền cho xứng với giá trị lịch sử của nó. Xin chuyển tâm nguyện này đến các cơ quan chức năng của huyện Vụ Bản và tỉnh Nam Định.

BÍCH TRANG