Toàn huyện có đến hơn 40% dân số thuộc diện nghèo đói, thường xuyên đứt bữa; trong đó có hàng vạn thương binh, gia đình chính sách phải oằn mình vất vả mưu sinh. Chính trong gian khó ấy, tình người sáng lên, các phong trào thiện nguyện đã ra đời, thiết thực giúp đỡ hộ nghèo, gia đình chính sách vượt qua khó khăn, ổn định cuộc sống.

Theo hồi ký của Đại tướng Mai Chí Thọ, nguyên Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, giai đoạn 1979-1985, vừa bước ra khỏi cuộc chiến tranh nên TP Hồ Chí Minh gặp muôn vàn khó khăn, thiếu thốn, nhất là ở vùng ngoại thành như Củ Chi, Hóc Môn, Cần Giờ… Vấn đề đặt ra là làm thế nào để người dân bớt khổ, gia đình chính sách no cơm, ấm áo, có nơi ở tử tế… Lãnh đạo thành phố trăn trở, bàn bạc và đi đến thống nhất chủ trương phải huy động mọi nguồn lực để hỗ trợ người nghèo.

leftcenterrightdel
Lãnh đạo TP Hồ Chí Minh thăm, tặng quà hộ dân bị thiệt hại do bão lũ ở huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình.

Chỉ sau một thời gian ngắn, 150 căn nhà tình nghĩa đầu tiên đã được hoàn thành, trao tặng các thương binh, bệnh binh nghèo và gia đình chính sách. Trải qua 36 năm, đến nay, nhiều căn nhà tình nghĩa đầu tiên vẫn còn đó. Trong số những gia đình được tặng nhà tình nghĩa đợt đầu có vợ chồng thương binh hạng 2/4 Phạm Văn Thanh (ngụ ở xã Thái Mỹ). Ông Thanh nhớ lại: “Tôi tham gia kháng chiến nhiều năm ở địa bàn miền Đông Nam Bộ, rồi bị thương. Kết thúc chiến tranh trở về quê hương, bắt tay vào xây dựng cuộc sống nhưng do sức khỏe giảm sút, vợ chồng tôi lại đông con nên sống chật vật qua ngày. Chỗ ở của cả gia đình chỉ là căn nhà vách đất xập xệ, lợp bằng lá trung quân. Thế rồi, cùng với nhiều hộ nghèo trong xã, cuối năm 1982, gia đình tôi được cấp ủy, chính quyền địa phương trao tặng căn nhà tình nghĩa khang trang, ấm cúng. Niềm vui đến như trong mơ, cho tới bây giờ tôi vẫn luôn trân trọng, cảm kích sự quan tâm, giúp đỡ của lãnh đạo địa phương cùng các nhà tài trợ đã giúp tôi vượt qua cơn bĩ cực”.

Cũng trong đợt đầu tiên ấy, vợ chồng thương binh Đào Văn Của và Nguyễn Thị Tuyết (ấp Phước Hòa, xã Phước Hiệp) được Công ty Sửa chữa nhà (Sở Nhà đất TP Hồ Chí Minh lúc bấy giờ) xây tặng. Một số gia đình khác thuộc diện thân nhân liệt sĩ, Anh hùng LLVT nhân dân… được xét ưu tiên tặng nhà, bố trí việc làm ổn định cuộc sống.

Khởi đầu từ những căn nhà tình nghĩa ấy, với phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng chăm lo”, TP Hồ Chí Minh đã nhân rộng phong trào xây nhà tình nghĩa nhằm cải thiện chỗ ở cho người có công với cách mạng. Nhiều hoạt động được tổ chức sôi nổi, giúp phong trào lan tỏa khắp các quận, huyện và cả nước. Hàng nghìn căn nhà tình nghĩa nhanh chóng mọc lên trong niềm vui không chỉ của người nhận mà của cả những nhà hảo tâm chung sức cùng cộng đồng tri ân đối tượng chính sách.

Cuối thập niên 90 của thế kỷ trước, TP Hồ Chí Minh còn hàng vạn hộ nghèo, thiếu đói, chưa có chỗ ở ổn định. Phong trào xây nhà tình thương được triển khai với căn nhà đầu tiên được trao tặng hộ bà Lê Thị Ú, xã Phước Hiệp (Củ Chi) vào năm 1998, rồi tiếp tục được nhân rộng ra cả nước. Ông Võ Viết Thanh, nguyên Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh giai đoạn 1997-2001, cho biết: Thời điểm này, thành phố đã chuyển mình mạnh mẽ nhưng vẫn còn không ít khó khăn. Lãnh đạo thành phố chủ trương xã hội hóa công tác chăm sóc thương binh, gia đình chính sách, hộ nghèo nên huy động được rất lớn sức người, sức của. Chỉ 3 năm sau, hơn 6.500 căn nhà tình thương đã được hoàn thành, trao tặng các đối tượng người có công. Đời sống của nhân dân ngày một khấm khá rõ rệt.

Khởi phát từ những căn nhà tình nghĩa, nhà tình thương, đến nay phong trào thiện nguyện ở TP Hồ Chí Minh đã xuất hiện nhiều mô hình, cách làm hiệu quả khác. Theo bà Tô Thị Bích Châu, Chủ tịch Ủy ban MTTQ TP Hồ Chí Minh, các phong trào, hành động cách mạng, các cuộc vận động chăm lo đối tượng chính sách, người có công, hộ nghèo luôn là nhiệm vụ quan trọng của các cấp chính quyền, đoàn thể thành phố. Sự hỗ trợ đó tuy không lớn nhưng là tình cảm, tấm lòng của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân thành phố thiết thực tri ân công lao của những người đã hiến dâng cả cuộc đời cho Tổ quốc; là sự đùm bọc, cưu mang, sẻ chia trách nhiệm đối với đồng bào nghèo các địa phương. Đây là một trong những nét đẹp văn hóa nghĩa tình của TP Hồ Chí Minh.

Bài và ảnh: CHÂU GIANG - NAM HOÀI