Mặc dù ngày đó cách đây đã tròn nửa thế kỷ, song trong tâm trí của tôi vẫn hiện lên rất rõ bức tranh ngày đầu tiên đặt chân lên quê hương Cách mạng Tháng Mười.

Là người làm công tác phiên dịch, tôi thấy rõ lòng nhiệt tình và trách nhiệm của những thầy giáo Liên Xô mặc áo lính. Một số đồng chí phiên dịch mới được điều động từ năm thứ 3 của Trường Đại học Sư phạm Ngoại ngữ Hà Nội (nay là Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội), nên gặp khó khăn khi dịch các thuật ngữ chuyên ngành kỹ thuật. Đứng trước tình hình đó, nhiều giáo viên Liên Xô đã tình nguyện làm việc trong giờ tự học của học viên với lý do phụ đạo cho học viên để đồng chí phiên dịch có điều kiện đọc giáo án của ngày hôm sau mà giáo viên đã chuẩn bị trước. Vì theo nguyên tắc bảo mật, giáo viên cũng như học viên không được giữ tài liệu trong người ngoài giờ học tập ở trên lớp. Sau giờ học, kể cả tự học, các tài liệu đều được tập trung trong một va ly và gửi vào thư viện bảo mật của Trung tâm huấn luyện. Nhờ có những buổi “làm việc ngoài giờ” như thế của giáo viên nên chất lượng dịch mỗi ngày mỗi tốt lên, các học viên tiếp thu nhanh phần lý thuyết, rút ngắn được thời gian giảng lý thuyết và tăng thêm được nhiều thời gian thực hành. Có lẽ nhờ những yếu tố kể trên nên cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn Tên lửa Phòng không 261 được đào tạo trên xứ sở Bạch dương có kiến thức sâu hơn, vững hơn. Tháng 12-1972, đơn vị này là đơn vị phòng không đầu tiên bắn tan xác chiếc máy bay B-52, rơi trên cánh đồng Phủ Lỗ, huyện Đông Anh, TP Hà Nội.

leftcenterrightdel
Tình đoàn kết giữa thầy và trò, giữa cán bộ và chiến sĩ quân đội Việt Nam-Liên Xô. Ảnh chụp tại Trung tâm huấn luyện ngoại ô thành phố Bacu, Azerbaijan năm 1968. Tác giả đứng thứ nhất, bên trái. Ảnh tư liệu. 


Để nâng cao thể lực và động viên tinh thần cán bộ, chiến sĩ-học viên, lãnh đạo Trung tâm huấn luyện đã tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động thể thao, văn hóa. Hằng tuần đều có các cuộc thi đấu bóng đá, bóng chuyền giữa các đội là học viên Việt Nam với các đội gồm hạ sĩ quan và binh sĩ quân đội Liên Xô đang phục vụ trong Trung tâm huấn luyện. Theo đề nghị của lãnh đạo Trung tâm huấn luyện, Tư lệnh Quân khu Phòng không Bacu đã có ý kiến với Cục Điện ảnh nước cộng hòa Azerbaijan hằng tuần cho Trung tâm huấn luyện mượn những bộ phim thời sự và phim truyện Việt Nam. Nhờ đó, các tối thứ bảy và có khi cả ngày chủ nhật, chúng tôi đều được xem phim Việt Nam, kể cả Báo Nhân Dân và Báo Quân đội nhân dân vẫn có trong phòng câu lạc bộ ở mỗi tiểu đoàn. Chúng tôi cũng nhận được thư gia đình gửi theo hòm thư của đơn vị.

Với khí thế học tập và sinh hoạt ngoại khóa nêu trên, chương trình học tập đã kết thúc với thành tích bắn đạn thật xuất sắc. Đồng chí Đại tá Nurbatov, Trưởng Trung tâm huấn luyện nói với đồng chí Thiếu tá Đỗ Thế Nhân, Trung đoàn trưởng lúc bấy giờ: “Chúc mừng các đồng chí Bộ đội Tên lửa Phòng không Việt Nam. Đây là một kết quả bắn đạn thật ít khi đạt được trên trường bắn quốc tế này. Chúc các đồng chí sẽ giành được thắng lợi xuất sắc như thế khi về bắn máy bay Mỹ ở Việt Nam”. Sinh thời, Thiếu tướng Đỗ Thế Nhân thường nhắc lại những kỷ niệm đó cho chúng tôi nghe mỗi khi về họp mặt nhân ngày thành lập trung đoàn.

Ngày chia tay những người thầy, người đồng chí ở Trung tâm huấn luyện để lên tàu về nước đối với chúng tôi là một thời khắc buồn vui lẫn lộn. Có rất nhiều bà, nhiều chị là mẹ, là vợ của các giáo viên đã đem theo các cháu nhỏ ra tận xe tiễn chúng tôi, dúi vào tay chúng tôi những gói kẹo, gói đường viên, hộp sữa, những chiếc bánh mì ngọt và nói với chúng tôi những lời cầu chúc mong sao chiến tranh sớm kết thúc ở Việt Nam, mong sao chúng tôi và gia đình được sum họp và bình an.

Cảm động nhất và cũng phấn khởi nhất là khi đã về nước triển khai đội hình chiến đấu, trong đoàn chuyên gia quân sự Liên Xô sang Việt Nam làm cố vấn cho đơn vị đã có đồng chí từng là giáo viên trong 3 tháng đầu chúng tôi học tập trên đất bạn. Khi chia tay, đồng chí nói là đồng chí đi nhận nhiệm vụ mới. Đó cũng là động lực và yếu tố làm nên chiến công trong trận đầu ra quân vào ngày 21-9-1968 - bắn rơi một máy bay Mỹ. Đặc biệt trong Chiến dịch “Hà Nội-Điện Biên Phủ trên không” tháng 12-1972, Trung đoàn Tên lửa Phòng không 261 là đơn vị chủ công, với thành tích bắn rơi nhiều máy bay B-52 nhất (13/34 chiếc).

NINH CÔNG KHOÁT