Ông luôn theo sát bộ đội, dân công để ghi lại những hình ảnh về tinh thần lạc quan và sự chiến đấu dũng cảm của họ. Sau ngày đất nước thống nhất, do điều kiện công tác nên mãi đến năm 2000, khi nghỉ hưu, ông Ngoan mới có dịp cầm máy trở lại và thể hiện nhiệt huyết của mình. Nhiều đồng nghiệp thường gọi ông Nguyễn Phương Ngoan là “người kể chuyện bằng hình”.

Gia tài hiếm có

Nguyễn Phương Ngoan sinh năm 1945, tại Châu Đốc, An Giang. Năm 12 tuổi, ông thoát ly gia đình tham gia kháng chiến, làm nhiệm vụ đánh máy chữ cho Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy An Giang. Sau đó, ông được điều về nhà in. Từ đó, những bức ảnh in ấn, phát hành đã nuôi dưỡng trong đảng viên trẻ Nguyễn Phương Ngoan niềm đam mê “nghệ thuật chính luận hình tượng” như khẳng định của Lê-nin. “Tôi thấy anh Bảy Mí ở cùng cơ quan chụp hình, tôi ham lắm nên rình theo coi hoài. Có lần bị phát hiện, thủ trưởng Tám Hoa đem tôi ra kiểm thảo, nhưng biết tôi mê nghề nhiếp ảnh nên giao tôi theo anh Bảy Mí truyền nghề. Vậy là anh Bảy Mí chỉ tôi từ động tác cầm máy, bố cục khung hình, ánh sáng... đến cách làm phòng tối, chỉnh sửa ảnh”-ông Ngoan nhớ lại.

 

leftcenterrightdel
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Phương Ngoan. 

Ngày đó, nhiệm vụ của một phóng viên chiến trường đã gian khổ thì việc rửa ảnh còn vất vả hơn. Ông Ngoan kể: “Khi làm ảnh, tôi với anh Bảy Mí đào công sự rộng một chút, ở trên có nắp đậy cho tối, lấy cái đèn măng sông để phóng hình. Nhưng đèn măng sông nóng dữ lắm, trong công sự lại ngột ngạt nên làm chừng một tiếng đồng hồ là mồ hôi tuôn ra như tắm. Bên cạnh đó, ngay cả ống kính phóng hình cũng thiếu, phải lấy thấu kính của ống nhòm thay thế”. Sau đó, ông được cơ quan cử lên Trung ương Cục miền Nam học lớp đào tạo báo chí ngắn hạn. Tại đây, ông được nghệ sĩ nhiếp ảnh Lâm Tấn Tài và Nguyễn Đặng tiếp tục hướng dẫn, bồi dưỡng nghề chụp ảnh. Nếu người lính cầm súng ra trận thì hành trang của chiến sĩ Nguyễn Phương Ngoan là chiếc máy để ghi lại những khoảnh khắc mang hơi thở cuộc chiến. Ông không nhớ hết mình đã đặt chân lên những con đường nào, đã có mặt trong bao nhiêu trận đánh vùng đồi núi An Giang để có được một tài sản vô giá hiện nay là kho ảnh với hơn 1.000 phim ảnh tư liệu về các hoạt động của quân và dân ta trong cuộc chiến đấu chống quân xâm lược. Theo ông Ngoan, số ảnh này chỉ là một phần, còn phần lớn đã bị hư hỏng hoặc thất lạc do di chuyển đơn vị. Từ số lượng ảnh tư liệu quý này, ông Ngoan đã tổ chức 3 cuộc triển lãm riêng về đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng.

“Truyền lửa” nghề

Năm 2000, ông nghỉ hưu sau hơn 40 năm công tác. Những tưởng ngần ấy thời gian không cầm máy đã bào mòn niềm đam mê ảnh nghệ thuật, nhưng ông Ngoan trở lại và “cháy hết mình” với sự kiên nhẫn, niềm đam mê chưa hề vơi cạn. Sự kiên nhẫn cho ông nhiều bức ảnh đa diện về sắc màu, góc nhìn và thời gian. Còn đam mê đã cho ông đi nhiều nơi, đến nhiều vùng khác nhau để tìm cảm hứng và sự thăng hoa trong sáng tác; nhất là khi ý tưởng, khái niệm, cảm giác, suy nghĩ của ông thể hiện trong tác phẩm được truyền tải đến người xem.

Năm 2013, ông Nguyễn Phương Ngoan được kết nạp vào Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, đồng thời, Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Châu Đốc cũng được nâng lên thành Chi hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam - An Giang 2 và bầu ông làm Chi hội trưởng. Đây là địa phương duy nhất trong cả nước có 2 Chi hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh. Từ đó, chi hội đã xin đất, vận động các tổ chức và cá nhân hỗ trợ gần 270 triệu đồng để xây dựng Nhà triển lãm ảnh nghệ thuật và trang thiết bị phục vụ cho công tác bồi dưỡng nghiệp vụ. Mỗi ngày, nhà triển lãm đón tiếp hơn 100 du khách trong và ngoài nước tham quan Châu Đốc đến thưởng lãm ảnh.

Anh Ngô Tiếc, Phân hội phó Phân hội Nhiếp ảnh Châu Đốc, chia sẻ: “Anh Ngoan tuy lớn tuổi nhưng trong các phong trào luôn là người đầu tàu hướng dẫn cho anh em chụp ảnh nghệ thuật. Từ chỗ phải mượn người ta làm ảnh, làm hậu kỳ thì bây giờ, hầu hết tự anh em làm ảnh của mình và gửi tham gia các cuộc thi. Nhờ vậy, các tác phẩm của chi hội đã đoạt nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế, góp phần cho tỉnh An Giang nhận Cờ luân lưu 6 năm liền ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Anh Ngoan lúc nào cũng xông xáo đối với lực lượng nhiếp ảnh trẻ”.

72 tuổi đời, gần 55 tuổi Đảng, nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Phương Ngoan vẫn giữ nguyên ngọn lửa đam mê và miệt mài “kể chuyện bằng hình”. Những câu chuyện của ông luôn mang nét đẹp của tạo hóa, sức sống con người không chỉ trên quê hương An Giang mà dọc dài đất nước Việt Nam.

Bài và ảnh: HỒ KIÊN GIANG