QĐND - Mùa hè 1968, trong cuộc chiến chống chiến tranh phá hoại của Mỹ, một chiếc MiG-21 của Không quân nhân dân Việt Nam đã không may bị bắn rơi trên bầu trời xứ Nghệ. Máy bay nổ tung, phi công buộc phải nhảy dù. Sau 48 năm, người phi công ấy đã tìm về mảnh đất Lý Thành (Yên Thành, Nghệ An), nơi mình từng rơi xuống. Trong ông, những ký ức xưa lại ùa về...

Nhát cuốc nhớ đời       

Người phi công đó là Đại tá Hà Quang Hưng, cựu phi công của Đoàn Không quân Sao Đỏ anh hùng (Trung đoàn 921). Khoảng 3 giờ chiều ngày 23-5-1968, đang trực chiến tại Sân bay Nội Bài, biên đội MiG-21 của ông Hưng (mỗi biên đội có 2 chiếc, bay cùng là Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Văn Cốc), được lệnh cất cánh vào Sân bay Sao Vàng (Thọ Xuân, Thanh Hóa). Vừa hạ cánh xuống sân bay thì báo động cấp 1 vang lên, lập tức biên đội lại lên đường bay vào vùng trời Nghệ An đánh địch.

 

Ông Hưng nhớ lại: “Chúng tôi bay vào vùng trời Diễn Châu, được thông báo vài lần “mục tiêu bên trái X, Ykm, độ cao 6km”. Quan sát kỹ nhưng chẳng thấy địch đâu. Được vài vòng thì nhận lệnh bay 3600 về phía Bắc. Tôi chuyển từ bên phải sang bên trái ông Cốc để dễ cảnh giới phía biển. Nhìn về phía biển, trên cao có một vệt khói trắng, nghĩ là máy bay Mỹ bay “cao không” (độ cao 10.000m trở lên) nên không quan tâm lắm (sau mới biết đó là tên lửa từ tàu chiến bắn lên, nó vọt lên cao rồi hạ độ cao để lao vào máy bay). Vừa lúc báo cáo: “Tăng lực tốt” thì “rầm” một cái, người hẫng ra và nhận thấy rằng mình bị bắn trúng. Theo phản xạ, tôi với tay xuống kéo lấy cần bật ghế dù rồi tung ra ngoài. Từ độ cao 6km, tôi rơi tự do đến 2km cách mặt đất thì dù mới bung ra. Nhìn xuống, thấy cánh đồng lỗ chỗ hố bom. Xuống thấp hơn, thì nghe tiếng súng trường bắn nhưng chưa hiểu là bắn ai, chỉ nghĩ là họ bắn báo hiệu gì đấy. Tôi rơi xuống một luống khoai. Chưa kịp định thần thì nghe “cốp” trên đầu, có người giơ chiếc cuốc bổ một nhát thật mạnh làm lõm cả mũ bay, rồi tuôn ra một tràng bằng tiếng Nghệ”.

Ông Hưng rơi xuống, người dân đổ xô kéo đến rất đông, người cuốc, người gậy. May thay, có nhiều người là dân quân tự vệ nên khi nghe ông Hưng nói “mình là phi công ta” nên nhận ra ngay. Một người trong số đó đã bảo ông cởi bộ đồ bay và trao cho một bộ quần áo bộ đội để mặc. Nhưng nhiều người dân vẫn chưa tin rằng đó là phi công của Cụ Hồ. 

Dân vây đến càng đông, lúc này dù mệt và đau lắm nhưng ông cũng cố gắng ra đứng nói đôi lời để bà con yên tâm. Sau khi thực sự tin ông là phi công mình, từ chỗ căm thù, họ chuyển sang yêu thương. "Tôi không thể quên tình cảm chân chất của người dân, họ yêu-ghét rõ ràng” - ông Hưng trầm ngâm. Ông nhớ nhất hình ảnh những em nhỏ, những bà mẹ nắm lấy tay ông mà xoa, mà nắn, như thể đó là người thân yêu của mình. Vào nghỉ trong một ngôi nhà tranh vách đất, người mẹ già rót cho ông bát nước chè đắng mà mấy năm rồi ông không được uống. Trên mái nhà, bao ánh mắt trẻ con vạch lỗ thủng nhìn xuống, hò reo vì chưa bao giờ được gần chú phi công bằng xương, bằng thịt đến thế.

Trời tối, đám đông tan dần, ông Hưng được đưa lên vị trí đóng quân của Tỉnh đội Nghệ An cách đó khoảng 4km, đến 11 giờ đêm thì lên xe ra Bắc. Dù sống trong lòng dân chỉ một thời gian ngắn, nhưng cũng đủ để ông cảm nhận được nghĩa tình của đồng bào.

Cuộc hội ngộ xúc động

Câu chuyện của ông Hưng có lẽ sẽ dừng lại ở sự nuối tiếc vì ông không còn nhớ địa điểm mình rơi xuống là đâu giữa mênh mông xứ Nghệ. Thế rồi, qua mạng xã hội, những người bạn ở Nghệ An đã chắp nối giúp ông tìm được nơi ông nhảy dù xuống.

Giữa tháng 5, từ Hà Nội, ông lên đường vào quê lúa Yên Thành. Ông Hưng rất mong gặp lại người đồng đội Hoàng Quang Thăng, người đã cởi bộ quân phục của mình cho ông và ở bên ông đến khi lên đường ra Hà Nội. Ông Thăng sống ở xóm 7, Lý Thành. Nhà ông ở trong làng, mấy năm nay, ông ra làm chòi giữa đồng để nuôi vịt. Chiếc xe ô tô chở chúng tôi dừng lại cách chòi vịt của ông Thăng hơn trăm mét. Vừa mở cửa, ông Hưng đã phăm phăm bước đi qua các bờ ruộng mà quên hết cơn đau đầu gối. Giữa cánh đồng mênh mông, trong hương lúa trổ đòng ngào ngạt, hai người đồng chí già ôm nhau thật chặt. Giọt nước mắt lăn dài thấm ướt vai áo.

Trong sâu thẳm lòng mình, ông Thăng không nghĩ rằng sẽ có cuộc hội ngộ này. “Ở Lý Thành, ngày 28-5-1965, bom Mỹ một lúc đã cướp đi sinh mạng của 26 thanh niên. Thế nên cứ thấy phi công nhảy dù xuống là người dân lại ào đi bắt sống với lòng căm thù trào dâng. Khi ông Hưng rơi xuống tầm 2km, hàng ngàn loạt đạn K54, súng 12,7mm của lực lượng dân quân, thậm chí cả pháo 57mm của bộ đội trực chiến gần đó bắn lên. Thế mà không trúng viên nào. May thật” - ông Thăng nhớ lại.    

Ngày đó, ông Thăng là Phó bí thư Đoàn xã Lý Thành, kiêm dân quân tự vệ. Khi ông Hưng rơi xuống, ông Thăng là một trong những người tiếp cận đầu tiên. “Tôi nghe ông ấy nói là phi công mình, ban đầu còn ngờ ngợ nhưng sau nhìn qua quần áo và nghe giọng nói là tin ngay. Nhưng dân đông quá, biết sao bây giờ. Nghĩ vội, tôi bảo ông Hưng cởi đồ bay ra và đem bộ quần áo bộ đội của mình cho ông ấy mặc”.

Sau 48 năm, nhiều người là dân quân hồi đó đã mất, ông Thái Bá Liên (ở làng Liên Sơn, Liên Thành), người đã giáng nhát cuốc vào đầu ông Hưng cũng không còn. Nhưng dân làng phần đông vẫn còn nhớ. Hay tin ông Hưng tìm về, họ đến chật cả chòi vịt của ông Thăng. Họ mừng, vì sau 48 năm, mới lại được gần “chú phi công”.   
Bài và ảnh: TIẾN ĐÔNG