Mường Và khởi sắc

Chúng tôi lên thăm bản Mường Và vào một ngày cuối tháng 6. Ô tô bon bon trên đường bê tông dọc theo thung lũng Mường Và về trung tâm bản. Khung cảnh hai bên đường hiện lên rất hữu tình. Bên phải là những ngôi nhà sàn mái ngói dựa vào chân đồi san sát, nhà nào cũng có vườn cây, vạt rau, bể nước... Bên trái là cánh đồng vàng rực đang vào mùa gặt rộ, có cả những máy tuốt lúa đang hoạt động giữa đồng. Thung lũng trải dọc theo con suối Mường Và nên ruộng bậc thang không dốc đứng như ở nhiều nơi. Đồng ruộng này, làng bản này sao thấy thân quen như một vùng trung du quê kiểng...

Tháp cổ Mường Và.

Mường Và là bản cổ của người Lào sinh sống từ hàng trăm năm nay. Tháp cổ Mường Và 5 tầng, cao 13m, nằm trên ngọn đồi giữa bản, theo các nhà khoa học thì được xây dựng từ gần 500 năm trước. Đây là một công trình kiến trúc độc đáo mang đậm bản sắc văn hóa Lào và đã được xếp hạng di tích quốc gia. Di tích tháp Mường Và ngoài ý nghĩa về nghệ thuật kiến trúc còn là biểu tượng cho tình đoàn kết giữa hai dân tộc Việt-Lào. Ngôi tháp cũng là nơi thực hành tín ngưỡng của người Lào nơi đây. Trải qua hàng trăm năm tồn tại, tháp cổ Mường Và đã thu hút đông đảo du khách muôn phương đến tham quan, tìm hiểu.

Là một bản có truyền thống văn hóa lâu đời, nhân dân cần cù lao động, dù nhiều năm qua được cấp trên quan tâm đầu tư, giúp đỡ... nhưng do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan nên cuộc sống của bà con ngày trước vẫn hết sức khó khăn, tỷ lệ đói nghèo cao. Từ năm 2002, khi Đoàn Kinh tế-Quốc phòng Sông Mã về Sốp Cộp, những dự án xóa đói, giảm nghèo và Chương trình 135 (ngày 31-7-1998, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 135/1998/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế-xã hội các xã đặc biệt khó khăn miền núi và vùng sâu, vùng xa) mới thực sự mang lại những hiệu quả thiết thực. Đặc biệt, những năm gần đây, Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới” với sự vào cuộc tích cực của cả hệ thống chính trị đã “khoác” lên bản Mường Và một diện mạo thật sự tươi mới, không chỉ thể hiện ở đời sống vật chất khấm khá hơn trước mà đời sống tinh thần của người dân cũng khởi sắc mạnh mẽ. Hiện nay, bản có một đội văn nghệ hoạt động khá rôm rả. Con em trong bản năm nào cũng có các cháu đỗ đại học, cao đẳng. Nhiều người học tập thành đạt trở về xây dựng quê hương, đảm nhiệm những vị trí chủ chốt của địa phương. Cán bộ các ngành và đoàn thể trong xã là người Lào cũng rất nhiều!...

Trạm xá quân dân y của Đoàn Kinh tế - Quốc phòng Sông Mã.

Không chỉ thay đổi về hạ tầng, tư duy sản xuất của người dân Mường Và cũng có bước đột phá mạnh mẽ. Được sự đầu tư về khoa học kỹ thuật, sự hướng dẫn của cán bộ chuyên môn, người dân đã biết chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật. Giống lúa nếp tan đặc sản-niềm tự hào của đồng bào nơi đây-được đầu tư nâng cao năng suất và chất lượng, đạt chứng nhận OCOP 3 sao, trở thành thương hiệu nổi tiếng trong cả nước. Việc phát triển những vùng cây ăn quả như cam, quýt, bưởi cùng các mô hình chăn nuôi trâu, bò tập trung đã mang lại nguồn thu nhập ổn định, giúp nhiều hộ gia đình vươn lên thoát nghèo, làm giàu chính đáng. Đặc biệt, bản Mường Và còn phát huy tốt tiềm năng du lịch nông thôn gắn với giữ gìn bản sắc văn hóa. Với khoảng 90% số nhà sàn truyền thống còn giữ được nguyên vẹn và những di tích lịch sử-văn hóa như tháp cổ Mường Và cùng các lễ hội truyền thống Xên Mường, Khảu Hó... bản Mường Và đang trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách gần xa.

Trong quá trình xây dựng nông thôn mới, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng các tổ chức đoàn thể chính trị tại địa phương như: Chi bộ bản, hội nông dân, hội liên hiệp phụ nữ, đoàn thanh niên, hội cựu chiến binh... đã phát huy vai trò hạt nhân trong quy tụ lòng dân. Có thể kể đến Hội Nông dân tiên phong trong vận động hội viên cải tạo vườn tạp, nhân rộng mô hình trồng lúa nếp tan hữu cơ và chuyển đổi đất nương kém hiệu quả sang trồng cây ăn quả. Hội Liên hiệp Phụ nữ khéo léo lồng ghép Cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch” với việc khôi phục và phát triển nghề dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc Lào. Chi đoàn Thanh niên với lợi thế sức trẻ đã tổ chức những đợt ra quân dọn dẹp, vệ sinh môi trường, đào hố rác gia đình, làm đường giao thông nông thôn và tiên phong tiếp cận công nghệ thông tin để quảng bá nông sản cùng các sản phẩm du lịch của bản trên những nền tảng số...

Đặc biệt, đóng quân trên địa bàn đầu nguồn sông Mã, Đoàn Kinh tế-Quốc phòng Sông Mã luôn là điểm tựa vững chắc của bà con nhân dân bản Mường Và trong nhiều năm qua. Với phương châm “coi bản làng là quê hương, coi đồng bào như ruột thịt”, các cán bộ, chiến sĩ của đơn vị đã sát cánh cùng nhân dân trong từng tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Đơn vị trực tiếp cử các tổ, đội công tác xuống từng hộ gia đình để hướng dẫn kỹ thuật canh tác, chuyển giao công nghệ trồng trọt, chăn nuôi, cung cấp cây, con giống chất lượng cao. Những “mô hình trình diễn” của bộ đội đã giúp bà con “thấy tận mắt, cầm tận tay”, từ đó tự tin thay đổi thói quen, tập quán canh tác lạc hậu. Bên cạnh hỗ trợ phát triển kinh tế, Đoàn Kinh tế-Quốc phòng Sông Mã còn huy động hàng nghìn lượt ngày công lao động hỗ trợ dân làm đường giao thông, kiên cố hóa kênh mương, sửa sang nhà cửa giúp các gia đình chính sách và hộ nghèo. Đội ngũ quân y của đơn vị thường xuyên tổ chức khám, chữa bệnh, cấp phát thuốc miễn phí và tuyên truyền về phòng, chống dịch bệnh cho bà con. Trong những đợt thiên tai, mưa lũ, hình ảnh các chiến sĩ Đoàn Kinh tế-Quốc phòng Sông Mã không quản ngại khó khăn giúp dân khắc phục hậu quả đã để lại tình cảm sâu đậm, thắt chặt thêm tình đoàn kết quân dân...

Cánh đồng “mô hình trình diễn” ở bản Mường Và (xã Sốp Cộp, tỉnh Sơn La). Ảnh: TUYÊN HÓA

Lần này trở lại Mường Và, tôi may mắn được gặp lại ông Vì Văn Chỉnh, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Mường Và (nay là xã Sốp Cộp), người hơn 10 năm trước đã trực tiếp dẫn tôi đi du khảo văn hóa bản người dân tộc Lào và tham quan tháp cổ Mường Và. Ông hào hứng cho biết: “Cả cánh đồng lúa vàng rực kia là nhờ bộ đội làm “mô hình trình diễn” cho bà con làm theo, từ áp dụng kỹ thuật thâm canh đến chọn giống mới... Rồi những ngôi nhà cao ráo, xung quanh có vườn cây, vạt rau, ao cá, chuồng trại chăn nuôi sạch sẽ... cũng đều từ các “mô hình trình diễn” của “bộ đội Sông Mã” nhân rộng ra. Với những dự án lớn của Chương trình 135, bộ đội chỉ đóng vai trò phối hợp tư vấn, hướng dẫn, tổ chức thực hiện. Nhưng với những “mô hình trình diễn” về chăn nuôi, trồng trọt, vệ sinh môi trường... thì các đội sản xuất của bộ đội tự vay vốn cấp trên để thực hiện, khi có hiệu quả thì hoàn vốn và tiếp tục tái đầu tư để nhân rộng mô hình. Cũng có nhiều trường hợp như ở Đội sản xuất số 3, anh em tự trích lương cho một hộ vay hàng chục triệu đồng làm kinh tế gia đình dưới sự hướng dẫn gần như “cầm tay chỉ việc” của bộ đội. Từ thành công của một hộ mà nhân rộng mô hình cho nhiều hộ khác tự vươn lên xóa đói, giảm nghèo”.

Kết quả xây dựng nông thôn mới ở bản Mường Và hôm nay không chỉ thể hiện qua những con số về thu nhập hay những công trình bê tông hóa mà quan trọng hơn là sự thay đổi trong nhận thức và tinh thần tự lực vươn lên của bà con dân tộc Lào nơi đây. Giữa đại ngàn biên cương đầu nguồn sông Mã, sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, các tổ chức đoàn thể chính trị địa phương và Đoàn Kinh tế-Quốc phòng Sông Mã đã tạo nên sức mạnh tổng hợp, biến một bản nghèo khó giữa trùng điệp núi rừng trở thành điểm sáng về phát triển kinh tế-xã hội, bảo tồn văn hóa và giữ vững quốc phòng, an ninh nơi “phên giậu” của Tổ quốc.

MAI NAM THẮNG