Đại tá, phi công Trần Văn Đông quê ở xã Hưng Hòa, thành phố Vinh (nay là phường Trường Vinh), tỉnh Nghệ An. Tháng 6-1953, ông nhập ngũ và tham gia chiến đấu trên các mặt trận ở Ninh Bình, Hà Nam, Nam Định và Thái Bình. Năm 1955, ông về Kiến An (Hải Phòng) học văn hóa. Đầu năm 1956, ông cùng một số người được lựa chọn sang Cát Lâm, Trung Quốc học lái máy bay, đến năm 1959 thì về nước. Lúc ấy, Trung đoàn Không quân vận tải 919 (nay là Đoàn bay 919) được thành lập. Nhờ đức tính cẩn trọng, kỹ thuật bay khá, năm 1960, ông may mắn là một trong số ít người được lựa chọn vào tổ bay chuyên cơ phục vụ Bác Hồ và Bộ Chính trị.

Máy bay IL-14 mang số hiệu VN-C482 do Chính phủ Liên Xô tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh, được đưa vào khai thác từ năm 1958, sử dụng làm chuyên cơ chở Bác và các lãnh đạo Đảng, Nhà nước trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Tổ bay chuyên cơ phục vụ Bác có 6 người, gồm 5 phi công và 1 nữ tiếp viên. Cùng với việc được lựa chọn vào tổ bay chuyên cơ phục vụ Bác, năm 1960, ông Trần Văn Đông còn có niềm vui lớn là cùng bà Đinh Thị Thanh, người cùng quê, nên duyên vợ chồng.

leftcenterrightdel
Phi công Trần Văn Đông (thứ tư, từ phải sang) cùng tổ bay vinh dự được chụp ảnh với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ảnh do nhân vật cung cấp

“66 năm trước, lần đầu tiên tôi được gặp Bác Hồ ở sân bay Gia Lâm, trước khi lên đường sang Trung Quốc. Bác ân cần hỏi thăm từng thành viên tổ bay. Biết tôi cùng quê Nghệ An, Bác vui lắm. Những lúc rảnh rỗi, Bác hay kể chuyện về quê hương, công việc, gia đình...”, ông Đông kể.

Trong hơn 3 năm cùng tổ bay đưa Bác đi công tác và đi thăm đồng bào, đồng chí, ông càng cảm nhận rõ sự gần gũi, giản dị của Người. Những ngày được cùng ăn cơm, trò chuyện, nếp sống bình dị của Bác đã khắc sâu trong tâm trí, trở thành động lực để ông và đồng đội hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ. Ông Đông nhớ lại: “Hồi đó, cả nước đều khó khăn, phi công mỗi lần đi phục vụ Bác phải đến cơ quan mượn quần áo, khi thì bị dài, có lúc lại bị ngắn. Sau vài chuyến công tác, Bác đều biết việc đó. Một lần chuẩn bị sang Trung Quốc, Bác gọi thư ký Vũ Kỳ vào dặn: “Mai đưa Đông đi đóng một bộ quần áo vừa người”. Tôi bất ngờ và xúc động lắm. Nhưng nhìn bộ quần áo đã sờn cũ của Bác, tôi không thể nhận món quà đó, dù nó vô cùng quý giá với tôi”.

Cuối năm 1961, đoàn đại biểu nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa do Bác dẫn đầu sang dự Đại hội lần thứ XXII Đảng Cộng sản Liên Xô. Tổ bay nhận nhiệm vụ sang Bắc Kinh đón đoàn về nước. Trên đường bay, do thời tiết xấu, máy bay phải hạ cánh tại Vũ Hán, phía Trung Quốc đưa Bác và đoàn đi tàu hỏa từ Vũ Hán về Nam Ninh. Khi thời tiết tốt, máy bay ta bay tiếp từ Vũ Hán đến Nam Ninh đón đoàn về Hà Nội. Về đến sân bay Gia Lâm, máy bay hạ cánh, lăn vào vị trí đậu và tắt máy, ông Đông ra mở cửa mời Bác xuống. “Lúc ấy, Bác bảo chúng tôi: “Bác cháu ta đi công tác với nhau nhiều lần. Hôm nay, Bác muốn chụp chung với các cháu một tấm ảnh kỷ niệm, các cháu có đồng ý không?”. Tôi ngập ngừng thưa: “Chúng cháu muốn lắm ạ, nhưng không dám thưa với Bác”. Bác nở nụ cười hiền lành: “Các cháu không nói thì Bác biết sao được”. Trong lúc chuẩn bị chụp ảnh, thấy một cháu bé đứng gần đó, Bác gọi vào chụp cùng. Bác bảo người phóng viên: “Chú bấm thêm kiểu nữa cho chắc”, rồi Người dặn: “Chú về in ảnh và gửi tận tay mỗi cháu một tấm nhé!”. Không chỉ vậy, Bác còn tặng huy hiệu cho từng người trong tổ bay. Đó là món quà vô giá với chúng tôi”, ông Đông nhớ lại.

Sau năm 1963, do tình hình chiến sự, phi công Trần Văn Đông và tổ bay không còn trực tiếp phục vụ Bác Hồ. Nhưng hình ảnh giản dị và cốt cách của Người vẫn vẹn nguyên trong tâm trí ông và đồng đội, trở thành ý chí, động lực của những người lính phi công làm nhiệm vụ bay vận chuyển tiếp tế, phục vụ chiến đấu ở Lào, Campuchia và Chiến dịch Hồ Chí Minh. Năm 1976, ông nghỉ bay, về làm việc ở Tổng cục Hàng không dân dụng Việt Nam, đến năm 1989 thì nghỉ hưu.

HOÀNG QUÝ LÊ