Tháng 7-1970, Mỹ-ngụy mở cuộc càn quét lớn đánh vào hành lang vận chuyển của ta. Chúng chiếm lĩnh các cao điểm theo Đường 16 thuộc Tiên Phước-Phước Sơn, chiếm lại Khâm Đức, theo Đường 103, đích tới của chúng là khu vực đầu mối Lân Tôn (B46). Bọn chúng dùng bom dù, bom phát quang chiếm Đồi Tròn ngay sát Km16 trên Đường 103.
Địch đánh sâu vào căn cứ của ta với mong muốn cắt đứt nguồn cung cấp súng đạn cho Quân giải phóng. Ban ngày cũng như ban đêm, máy bay địch rải bom đạn ngăn chặn ta và bảo vệ lẫn nhau. Chúng gây cho ta nhiều khó khăn. Ở khu vực đầu mối Lân Tôn, tầm với của pháo 105mm bao trùm khu vực.
Địch đổ quân ngay trong phạm vi được bảo vệ. Đại đội 85 phát lệnh chiến đấu. Tham mưu phó tác chiến Binh trạm 44-Nguyễn Hải trực tiếp chỉ huy các lực lượng tại Lân Tôn đánh địch bảo vệ kho hàng. Tôi cũng vừa từ căn cứ Chu Lai được điều động về tăng cường cho Đại đội 85. Đồng chí Nguyễn Hải tới Đại đội 85 giao nhiệm vụ tác chiến đánh địch. Nhiệm vụ cụ thể là dùng pháo tập kích trận địa pháo của địch trên Đồi Tròn. Đón tôi về lại đơn vị, Lê Nhâm-Quyền Đại đội trưởng rất mừng, bởi lẽ trong các cuộc bắn phá căn cứ địch của Đại đội, thường tôi ở đài quan sát sửa bắn còn Nhâm chỉ huy trận địa bắn.
Chi bộ họp ra nghị quyết lãnh đạo chiến đấu. Vấn đề mấu chốt là dùng loại pháo nào, cỡ nòng nào để đấu với pháo 105mm của Mỹ. Nếu 4 khẩu pháo 85mm không bị tháo cất giấu thì dùng đánh trả quân Mỹ quá tốt, song lúc này không thể. Chi bộ nhất trí cao với phương án dùng ĐKB bắn có nòng để đấu với địch. Nhưng khó khăn nhất là lấy súng pháo ở đâu? Đồng chí Nguyễn Hải sau một hồi làm việc trên điện thoại với Sở chỉ huy cơ bản Binh trạm thông báo: Đại đội sẽ nhận được 2 khẩu ĐKB trong thời gian sớm nhất. Bây giờ, mọi việc lại phải trông vào Lê Nhâm, anh sẽ phải thành lập gấp 2 khẩu đội rồi huấn luyện sử dụng pháo, đạn hỏa tiễn.
Bộ phận trinh sát đo đạc chúng tôi luồn rừng dưới hỏa lực phi pháo của Mỹ để tìm vị trí đặt pháo. Đồi Tròn nơi Mỹ đặt trận địa pháo ngay phía Nam sông Thanh. Chúng tôi men theo những sườn núi phía Bắc sông Thanh, rất nhanh chóng tìm được vị trí đặt pháo, vị trí đặt đài quan sát sửa bắn và tính toán phần tử cho pháo.
Ngay sau đó, Đại đội nhận được 2 khẩu pháo và khí tài đồng bộ đi cùng. Đồng chí Lê Nhâm tổ chức, huấn luyện, thực hành chiến đấu cho 2 khẩu đội và bộ phận chuyên vận chuyển đạn hỏa tiễn. Trung đội trưởng Tấn và Trung đội trưởng Hoan đảm nhiệm 2 Khẩu đội trưởng. Các khẩu đội trưởng trực tiếp làm pháo thủ số 1 và số 2. Tháng 7-1967, ở cao nguyên Châu Mộc, chúng tôi đã được huấn luyện chuyển loại từ pháo 85mm sang hỏa tiễn 122mm bắn có nòng rất bài bản. Các kỹ sư quân giới đã thiết kế súng bắn hỏa tiễn 122mm rất đơn giản, thao tác dễ dàng. Hơn nữa, các chiến sĩ đã sử dụng thành thạo pháo 85mm nên việc tiếp cận súng bắn hỏa tiễn 122mm không khó khăn gì. Chỉ vài tiếng đồng hồ sau khi nhận pháo, các khẩu đội đã thành thục thao tác lắp đặt, thực hành chiến đấu, thu pháo và lắp ráp đạn hỏa tiễn.
Theo phương án tác chiến đã được thông qua. Đại đội hành quân chiếm lĩnh trận địa. Đường dây thông tin nối đài quan sát và vị trí đặt pháo đã thông suốt. Các khẩu đội nhận vị trí đặt pháo, bộ phận mang vác đạn cũng đã tới, được kiểm tra kỹ để không nhầm lẫn giữa ngòi nổ, đầu đạn và động cơ. Tất cả trong tầm kiểm soát của Lê Nhâm. Trên trời, máy bay L-20 vẫn bay dọc theo Đường 103 chỉ điểm cho pháo ở Đồi Tròn bắn phá dọc tuyến. Vị trí đặt pháo ngay trên đường phân thủy của các nhánh núi thoải dần đến sông Thanh. Cự ly bắn 7.800m, tầm bắn hiệu quả với cự ly xa nhất 11.000m của hỏa tiễn 122mm. Các khẩu đội vừa thiết bị pháo vừa phải ngụy trang tránh sự rà quét của máy bay L-20 đang bay trên đầu. Công tác chuẩn bị bắn ở trận địa nhanh chóng hoàn tất chờ thời cơ khai hỏa.
Trời đã về chiều, Tham mưu phó tác chiến Nguyễn Hải nhìn đồng hồ. Trên trời không còn nghe tiếng máy bay trinh sát bay lượn, ông phát lệnh chiến đấu.
Chớp giật phía sau, đạn ò ò... bay qua đầu rồi nổ sát Đồi Tròn. Trinh sát viên báo độ lệch điểm nổ. Tôi truyền lệnh cho trận địa:
- Tầm tăng 010, hướng chuẩn sang phải 007, 3 loạt bắn gấp!
3 loạt hỏa tiễn 122mm như 6 quả bom 50kg nổ bao trùm lên Đồi Tròn. 2 khẩu pháo im bặt. Có những đám cháy, những đụn khói màu bốc lên trong căn cứ địch. Đạn nổ tốt, trúng mục tiêu. Lê Nhâm đã chỉ huy thu pháo rời trận địa an toàn. 10 phút trôi qua mới thấy chiếc máy bay L-20 bay lượn nhưng không thấy pháo trên Đồi Tròn bắn. Máy bay OV-10 cũng bay tới theo trục Đường 103 rồi bắn đạn khói, chớp nhoằng trên đầu. Máy bay F-4 cắt bom bi rồi bắn rocket xuống ngầm vượt sông Thanh ở Km8. Trận địa vẫn không bị lộ. Chúng tôi cùng đồng chí Nguyễn Hải rời đài quan sát về vị trí tập kết để chuẩn bị cho trận đánh ngày mai.
Sáng hôm sau, đài quan sát báo về: Trên Đồi Tròn có nhiều khói, trực thăng thả khói trắng che lấp tầm nhìn, nhiều tốp trực thăng tới Đồi Tròn, có thể địch tăng cường quân phòng thủ hoặc rút chạy. Chúng tôi nhận định rồi báo cáo đồng chí Nguyễn Hải. Lát sau, ông tới Đại đội chỉ thị: Tạm dừng tổ chức đánh tiếp, cử trinh sát cùng ông bám sát, nếu địch rút thì tiếp cận vị trí xác minh ngay. Tôi, Lê Nhâm cùng tiểu đội trinh sát đưa đồng chí Nguyễn Hải theo trục Đường 103 bám sát Đồi Tròn. Ở vị trí thuận lợi, đưa ống nhòm quan sát Đồi Tròn không thấy có địch. Báo cáo tình hình với đồng chí Nguyễn Hải và đề nghị ông ở lại, chúng tôi bám lên Đồi Tròn. Nhưng đồng chí Nguyễn Hải ra lệnh: Tất cả cùng bám lên Đồi Tròn, thận trọng và sẵn sàng chiến đấu.
Theo hàng dọc, mọi người bám theo Tiểu đội trưởng Cảnh. Còn khoảng trăm mét nữa tới trận địa pháo của địch thì bỗng “xoẹt” lửa cháy sáng ngay phía trước. Ra là đồng chí công vụ sơ ý bước chệch, vướng dây mìn chiếu sáng phát nổ. Theo phản xạ, mọi người nằm xuống, lửa vẫn rần rật chói sáng cả vùng. Mìn cháy hết, cả vùng vẫn yên tĩnh. Yên trí địch đã rút khỏi Đồi Tròn, mọi người thở phào nhẹ nhõm.
Khu vực đầu mối Lân Tôn không còn bóng giặc. Đồng chí Nguyễn Hải vội trở về Sở chỉ huy cơ bản Binh trạm. Trước khi rời đi, ông chỉ thị: Đại đội 85 hoàn thành rất tốt nhiệm vụ. Trước mắt, Đại đội củng cố lại lán trại, bảo quản súng đạn để trả kho, chờ lệnh của Binh trạm.
Chỉ huy Binh trạm 44 đánh giá rất cao hành động của chúng tôi. Hai ngày sau khi Tham mưu phó tác chiến Nguyễn Hải về Sở chỉ huy cơ bản, xe đã chở hàng vào Kho O3. Đại đội 85 được lệnh: Dỡ bỏ niêm phong bảo quản, lắp lại pháo 85mm chờ lệnh. Riêng tôi được điều động về công tác ở Binh trạm bộ. Tôi một lần nữa lại xa Đại đội 85, xa Lê Nhâm, xa những con người quả cảm, dám nhận phần khó về mình.
Hơn 40 năm sau ngày đất nước thống nhất, tôi mới tìm lại được Lê Nhâm khi cả hai tuổi đều đã ngoài thất thập. Tuổi cao, sức yếu nhưng mỗi lần gặp mặt, chúng tôi vẫn say sưa kể về những ngày quân ngũ. Trong đó mãi mãi không thể quên cuộc đấu pháo không cân sức nhưng đã giành thắng lợi của Đại đội 85 năm xưa ở Đồi Tròn!
NGUYỄN KIM CHÚC