Tháng 7-1949, chàng trai Nguyễn Văn Chuyên vào Đại đội địa phương huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Đầu năm 1954, ông tập kết ra Bắc, sau đó được đào tạo bài bản về nghiệp vụ sĩ quan dẫn đường dưới sự dẫn dắt của các cố vấn nước ngoài.
    |
 |
| Đồng chí Nguyễn Văn Chuyên (thứ hai, từ trái sang) thời kỳ 1965-1968. Ảnh do nhân vật cung cấp |
Trong hai trận đánh lịch sử mở màn của không quân ta vào ngày 3 và 4-4-1965, ông chưa được trực tiếp cầm lái “bản đồ” dẫn chính mà làm nhiệm vụ dẫn đường dự bị tại sở chỉ huy. Khi đó, các cuộc dẫn đường chính được điều hành từ Sở chỉ huy K18 (Bạch Mai). Ngày 20-5-1965, ông chính thức trực dẫn chính. Thời điểm này, việc tác chiến của MiG-17 gặp muôn vàn khó khăn. Sau hai trận thắng đầu tháng 4-1965, yếu tố bất ngờ không quân của ta đã không còn. Địch thay đổi chiến thuật, âm mưu kéo lực lượng của ta ra khu vực phía Nam Hà Nội để bao vây và tiêu diệt. Ngày 20-6-1965, ông trực dẫn đường trên hiện sóng ra-đa. Biên đội MiG-17 gồm phi công Mai Đức Toại (Anh hùng LLVT nhân dân tháng 9-2024) và Nguyễn Văn Lai đã xuất kích và xuất sắc bắn rơi 2 máy bay AD-6 của địch trên vùng trời phía Tây Bắc Thanh Hóa. Tuy nhiên, đồng chí Lai đã hy sinh do cơ động gấp để tránh đạn ở độ cao thấp, gần khu vực có núi.
Sau trận dẫn đường đầu tiên trên hiện sóng ra-đa giành thắng lợi nhưng cũng để lại nỗi đau vì sự hy sinh của đồng đội, ông càng quyết tâm học tập, nâng cao năng lực nghiệp vụ. Ngày 20-9-1965 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp dẫn đường của ông. Trước đó một ngày, không quân Mỹ đã đánh phá ác liệt sân bay Kép. 7 giờ 50 phút, khi địch xuất hiện từ phía Đông Hòn Gai tiến vào vùng trời Bắc Giang, biên đội MiG-17 tại sân bay Nội Bài lập tức được lệnh vào cấp 1. Nghi binh và bất ngờ, thay vì đi theo lộ trình thông thường từ Hiệp Hòa ra Bố Hạ-con đường mà địch thường xuyên theo dõi và đón lõng từ hướng Nội Bài, ông đã đề xuất một phương án táo bạo, đó là sau khi cất cánh, biên đội sẽ vòng hướng Trung Giã, dọc theo Quốc lộ 3 lên Thái Nguyên ở độ cao thấp, dưới 1.000m để tránh sự phát hiện của ra-đa địch. Khi đến Thái Nguyên, biên đội mới kéo cao lên 3.000m hướng về phía Bắc Kạn, sau đó bất ngờ vòng xuống đánh địch tại khu vực Kép từ hướng Bắc. Điều này sẽ khiến kẻ địch hoàn toàn bị động vì chúng chỉ tập trung quan sát ta từ hướng Tây Nam lên. Hiệu quả từ sự tính toán chính xác kế hoạch được chỉ huy nhất trí.
|
 |
| Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Văn Chuyên tại nhà riêng. Ảnh: QUÝ HOÀNG |
Dưới sự dẫn dắt của Biên đội trưởng Phạm Ngọc Lan, biên đội đã thực hiện hoàn hảo ý đồ chiến thuật. Kết quả, ta tạo được thế bất ngờ hoàn toàn. Ngay khi Nguyễn Văn Chuyên thông báo vị trí địch, biên đội đã công kích và bắn rơi tại chỗ 1 chiếc F-4, đồng thời bắn trúng 2 chiếc khác và trở về an toàn. Trận này, kíp chỉ huy ở sở chỉ huy đã làm tốt công tác chỉ huy, dẫn đường, đặc biệt là kết hợp giữa dẫn đường từ màn hiện sóng ra-đa với dẫn đường từ bàn tiêu đồ. Đại tá Nguyễn Văn Chuyên cho biết, đặc thù và triết lý của nghề dẫn đường không quân tiêm kích còn rất mới mẻ vào thời điểm đó. Đây là công việc âm thầm, lặng lẽ, đòi hỏi sự rèn luyện toàn diện.
Trong quá trình công tác, ông đã nhiều lần dẫn đường cho các phi công bắn rơi hàng chục máy bay địch. Năm 2013, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân.
HOÀNG QUÝ LÊ (Ghi theo lời kể của Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Văn Chuyên, nguyên Phó tham mưu trưởng Bộ tư lệnh Phòng không-Không quân)