Năm 1973, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước vẫn diễn ra đầy cam go, tôi làm Tờ tin Trung đoàn Cao-Bắc-Lạng (Trung đoàn 174). Làm báo giữa chiến trường lúc ấy không có trường lớp, giáo trình hay những điều kiện như bây giờ. Người đi trước chỉ dạy người đi sau  làm nghề. Tôi được phân công mở lớp bồi dưỡng thông tin viên, cộng tác viên cho tờ tin. Thế là từ một người đang học nghề, tôi bước lên bục giảng lúc nào không hay.

Nói là bục giảng cho oai, chứ giữa chiến trường, lớp học có khi chỉ là một góc đơn vị. Phương tiện thiếu thốn. Tài liệu ít ỏi. Những gì tôi chia sẻ với anh em phần nhiều là điều mình đã học được từ các thế hệ đi trước và những điều tự mình trải qua trong thực tế làm báo. Dạy cách viết một tin, bài; cách quan sát một trận đánh, một người lính; cách tìm một chi tiết có sức lay động... Nhưng quan trọng hơn cả là giúp cộng tác viên hiểu rằng viết cho bộ đội đọc thì trước hết phải biết sống cùng bộ đội, hiểu người lính và hiểu cuộc chiến mà mình đang đứng giữa.

Tôi nhận ra một điều: Dạy người khác cũng là một cách tự học. Muốn nói cho người khác hiểu, trước hết mình phải hiểu. Muốn chỉ cho người khác cách làm, mình phải tự làm được. Và muốn thuyết phục học viên không thể chỉ bằng lý thuyết. Nghề báo là nghề của thực tế, của trải nghiệm, của trách nhiệm với từng con chữ.

leftcenterrightdel
Đại tá, nhà văn Trần Thế Tuyển cùng các bạn học về thăm và tặng sách Trường THPT A Hải Hậu (tỉnh Ninh Bình). Ảnh: TRẦN VĂN SỰ

Từ năm 1977 đến 1988, về công tác tại Báo Quân khu 7, tôi có nhiều dịp tổ chức và trực tiếp tham gia giảng dạy các lớp nghiệp vụ báo chí, thông tin, tuyên truyền. Lúc ấy, tôi vừa làm báo, vừa làm công tác tổ chức lớp, rồi đứng lớp. Công việc nào cũng đòi hỏi phải làm thật. Có những học viên sau này trưởng thành, trở thành cán bộ cấp tướng; có người giữ cương vị đứng đầu cơ quan tuyên huấn; có người trở thành cán bộ lãnh đạo, quản lý trong lĩnh vực báo chí, tuyên truyền.

Gặp lại sau nhiều năm, tôi rất vui vì những học trò năm xưa đã trưởng thành, mỗi người một vị trí, một lĩnh vực, nhưng vẫn còn giữ được tình nghĩa của một thời cùng học, cùng làm. Trong nghề giáo, có lẽ niềm vui lớn nhất không phải là học trò nhớ mình bao nhiêu mà là nhìn thấy học trò đi xa, tiến bộ hơn mình.

Từ năm 2003, tôi về Bộ Văn hóa-Thông tin. Công việc quản lý báo chí đưa tôi đến với một môi trường giảng dạy rộng hơn. Tôi trực tiếp đứng lớp cho học viên hệ chính quy của Trường Cao đẳng Phát thanh-Truyền hình I thuộc Đài Tiếng nói Việt Nam, Nhạc viện TP Hồ Chí Minh, Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội (sau này) và nhiều lớp tập huấn nghiệp vụ của các bộ, ngành, địa phương, đơn vị.

Trong những năm tháng đứng lớp, tôi có ấn tượng đặc biệt với thời gian dạy báo chí-xuất bản tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội cơ sở 2. Vì không muốn biến giờ học thành những buổi đọc lại giáo trình, tôi chọn những môn mà theo tôi là thiết thực đối với người bước vào nghề. Lý luận là cần thiết, nhưng bên cạnh lý luận phải có hơi thở của thực tiễn nghề nghiệp.

Tôi kể cho học viên nghe những câu chuyện mình đã gặp trong quá trình làm báo, những tình huống mà một phóng viên phải đối mặt, những bài học về xử lý thông tin, những điều nên làm và không nên làm khi đứng trước một sự kiện. Tôi nói với các em về luật, nhưng cũng nói về lương tâm. Nói về kỹ năng, nhưng cũng nói về trách nhiệm. Nói về thông tin, nhưng cũng nhắc đến con người đứng phía sau thông tin ấy. Bởi báo chí có sức mạnh rất lớn. Một dòng tin có thể làm sáng tỏ một sự việc, nhưng cũng có thể làm tổn thương một con người nếu người viết thiếu trách nhiệm.

Đứng trước học viên, nhiều khi tôi tự hỏi mình lấy gì để dạy các em? Câu trả lời không chỉ nằm ở bằng cấp hay chức vụ mà ở những năm tháng tôi đã sống với nghề. Khi nói với học viên về nghề, tôi luôn cố gắng nói từ những điều mình đã trải qua, rằng trước khi hỏi nghề báo đem lại cho mình điều gì, hãy tự hỏi mình có thể làm được gì cho nghề.

Đi qua hơn nửa thế kỷ công tác, nhìn lại, tôi thấy mình may mắn vì vẫn còn được học, được nghe chuyện đời, được viết và được truyền lại cho lớp trẻ những điều mình đã trải nghiệm. Từ “thầy giáo bất đắc dĩ” giữa chiến trường năm 1973 đến những giảng đường sau này, tôi đã có thêm nhiều học trò, nhiều người bạn và nhiều bài học. Với tôi, làm thầy giáo là một duyên nghề, cho tôi hiểu thêm một điều giản dị: Thầy giáo không phải là người đứng cao hơn học trò mà chỉ là người đi trước một đoạn đường. Đi trước để chỉ cho người sau một lối đi, nhưng đồng thời cũng phải biết lắng nghe người sau để tiếp tục học. Với tôi, dù đứng trên bục giảng hay ngồi trước trang giấy, tôi vẫn chỉ là một người học trò của cuộc đời.

Đại tá, nhà văn TRẦN THẾ TUYỂN