Tại Phòng trưng bày số 4 của Bảo tàng Nghệ An-Xô viết Nghệ Tĩnh, có hiện vật là chiếc gối có kích thước: Dài 24cm; rộng 9,5cm; cao 9cm, được làm bằng gỗ tự nhiên, phía dưới gối bị sứt một miếng nhỏ. Chiếc gối này của đồng chí Hoàng Lạc, Trưởng ban Tài chính Xứ ủy Trung Kỳ năm 1931, một trong những người lãnh đạo cuộc đấu tranh của hàng trăm nhân dân huyện Can Lộc ngày 1-8-1930 tại Hà Tĩnh.
Đồng chí Hoàng Lạc (1895-1935), tên thật là Hoàng Khoai, hay còn gọi là Hoàng Khoái Lạc (trong quá trình hoạt động còn có các bí danh: Đào Viên, Tam, Khang, Thanh Quảng, Yến Sơn...). Ông sinh ra trong một gia đình nhà Nho giàu lòng yêu nước tại làng Đỉnh Lự (nay thuộc xã Hồng Lộc, tỉnh Hà Tĩnh), là một trong những người cộng sản thế hệ đầu tiên của tỉnh Hà Tĩnh, Bí thư Chi bộ Đỉnh Lự-một trong những Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của huyện Can Lộc.
    |
 |
| Đồng chí Hoàng Lạc. Ảnh: Bảo tàng Nghệ An-Xô viết Nghệ Tĩnh |
Trong cao trào cách mạng Xô viết Nghệ Tĩnh (1930-1931), đồng chí Hoàng Lạc cùng với các đảng viên ở địa phương lãnh đạo nhiều cuộc đấu tranh của nông dân Can Lộc. Tiêu biểu là cuộc biểu tình ngày 1-8-1930 tại Truông Gió (xã Hồng Lộc), quy tụ hàng trăm nông dân kéo lên huyện đường đòi giảm sưu thuế, chia lại công điền. Trước sự đấu tranh của nông dân, Tri huyện Can Lộc buộc phải đáp ứng những yêu sách của ta.
Sau khi chính quyền cách mạng Xô viết Nghệ Tĩnh bị khủng bố, đồng chí Hoàng Lạc được cử làm Ủy viên Xứ ủy Trung Kỳ, phụ trách công tác tài chính và in ấn tài liệu tuyên truyền. Dù bị truy nã gắt gao, đồng chí vẫn bí mật hoạt động, tuyên truyền, vận động nhân dân, củng cố, xây dựng cơ sở cách mạng. Đồng chí Hoàng Lạc đã ngụy trang chiếc gối gỗ làm nơi cất giấu tài liệu. Phía dưới gối được khoét một hộc nhỏ, vừa đủ để đặt các tờ truyền đơn, nghị quyết, chỉ thị của Đảng. Nhờ đó, chiếc gối trở thành một “hầm bí mật di động”, có thể mang theo cùng tư trang mà không gây sự chú ý của địch.
Có lần, khi bị mật thám Pháp lục soát nơi ở, đồng chí đã bình tĩnh ngụy trang tài liệu trong gối. Địch lật tung đồ đạc, song chiếc gối gỗ giản dị vẫn nằm đó, khiến chúng không hề nghi ngờ.
Đầu năm 1932, trong một trận vây ráp của địch tại căn cứ Hương Tích (Hà Tĩnh), đồng chí Hoàng Lạc bị bắt. Bị tra tấn tàn bạo, song đồng chí vẫn kiên trung, giữ trọn khí tiết của người cộng sản, không khai báo, bảo vệ tổ chức đảng. Năm 1933, đồng chí Hoàng Lạc bị kết án 9 năm tù khổ sai và 4 năm quản thúc. Bị tra tấn, bệnh tật trong Nhà lao Hà Tĩnh, đến năm 1935, đồng chí được thả về vì mắc lao phổi nặng và qua đời cùng năm. Ghi nhận công lao hoạt động cách mạng, đồng chí Hoàng Lạc được truy tặng liệt sĩ, là tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và tinh thần bất khuất của người con quê hương Xô viết Nghệ Tĩnh.
TRANG NHUNG