Đồng chí Mai Đỉnh (sinh năm 1909) tại làng Đỉnh Lự, tổng Phù Lưu, nay là xã Hồng Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, là con của cụ Mai Hòe, một nhà Nho yêu nước. Cụ Mai Hòe từng trực tiếp tham gia Phong trào Cần Vương, giữ chức Suất đội, liên kết chặt chẽ với chí sĩ Phan Đình Phùng và là một trong những người đi đầu hưởng ứng Phong trào Đông Du. Năm 1930, dù tuổi đã cao, ngọn lửa cách mạng trong cụ Mai Hòe vẫn cháy rực. Cụ tích cực tham gia phong trào cách mạng Xô viết Nghệ Tĩnh, trở thành Tổ trưởng của Đội Cứu tế đỏ. Ngôi nhà của cụ đã trở thành cơ sở hoạt động bí mật, nơi nuôi giấu cán bộ, tổ chức các cuộc hội họp và in ấn tài liệu cách mạng. Ghi nhận những đóng góp ấy, năm 2021, ngôi nhà của cụ Mai Hòe đã được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh...
Được kế thừa khí phách của cha, đồng chí Mai Đỉnh sớm tham gia cách mạng và được kết nạp Đảng tháng 3-1930. Từ tháng 2 đến tháng 8-1931, đồng chí được bầu làm Bí thư Chi bộ Đỉnh Lự kiêm Tổng ủy viên, trực tiếp lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống cường hào. Từ tháng 9-1931 đến đầu năm 1932, đồng chí tiếp tục giữ chức Phó bí thư Nông hội huyện Can Lộc.
    |
 |
| Du khách tham quan hiện vật trưng bày tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh. Ảnh do Bảo tàng cung cấp |
Sau một thời gian hoạt động, trước sự tầm nã gắt gao của kẻ thù, đồng chí Mai Đỉnh bị địch bắt trong hang đá trên núi Hồng Lĩnh và giam tại Nhà lao Hà Tĩnh từ tháng 2-1931 đến năm 1935. Tại đây, kẻ thù đã dùng mọi đòn roi tàn khốc, như trói 2 chân treo ngược tại đình làng Kim Chùy, nướng lưỡi cày gí vào người, cắt gân gót chân... nhưng vẫn không thể làm lay chuyển tấm lòng sắt son với lý tưởng của người cộng sản.
Không cam chịu cảnh giam cầm thụ động, đồng chí Mai Đỉnh cùng các bạn tù đã biến nhà lao thành “trường học cách mạng”. Họ vừa học văn hóa, lý luận chính trị, vừa truyền cho nhau những nghề thủ công như đan mây tre, làm mộc, may vá... Chính trong hoàn cảnh khắc nghiệt đó, quả mây và mủng giang đã ra đời từ bàn tay tài hoa và nghị lực phi thường của người cộng sản Mai Đỉnh. Chiếc mủng được đan bằng giang, mang hình tròn mộc mạc với đường kính miệng 39cm, cao 13cm. Miệng mủng giang rộng, thành thấp, phần viền được cẩn thận nẹp thêm một lớp mây to và chắc chắn để gia cố. Còn chiếc quả mây có đường kính miệng 36cm, cao 12cm, hình tròn, được làm từ mây rất tinh xảo. Sự tỉ mỉ trong từng lóng đan không chỉ cho thấy sự khéo léo mà còn thể hiện một tâm thế ung dung, tự tại, tin tưởng tuyệt đối vào ngày mai tươi sáng của người cộng sản.
Chia sẻ về những kỷ vật thiêng liêng của gia đình, anh Mai Thanh Hải, cháu nội cụ Mai Đỉnh xúc động: “Sinh thời, ông nội tôi luôn nâng niu những kỷ vật này như một phần máu thịt. Nó nhắc nhở gia đình tôi và thế hệ trẻ hôm nay không bao giờ được quên thời kỳ ông cha ta đã “nếm mật nằm gai”, biến ngục tù thành nơi rèn giũa ý chí, biến xiềng xích thành sức mạnh để giành lại độc lập, tự do cho dân tộc”.
Trải qua gần một thế kỷ với bao thăng trầm của lịch sử, hai hiện vật năm xưa nay đã ngả màu thời gian nhưng vẫn vẹn nguyên giá trị. Quả mây và mủng giang đã trở thành hiện vật quý giá được Bảo tàng Nghệ An-Xô viết Nghệ Tĩnh bảo quản, trưng bày, phát huy tinh thần kiên trung, sự sáng tạo và sức sống bất diệt của những chiến sĩ Xô viết Nghệ Tĩnh. Câu chuyện đằng sau những hiện vật giản dị này là bài học lịch sử sống động, khơi dậy niềm tự hào và ý thức trách nhiệm cho các thế hệ mai sau.
TRẦN THỊ HỒNG NHUNG