Sự chuẩn bị cách mạng chu đáo
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 diễn ra trong nửa tháng, nhưng quá trình chuẩn bị lại không nằm trong giới hạn của thời gian đó. Trong mấy thập kỷ “tìm đường, nhận đường và dẫn đường” cho cách mạng Việt Nam, lãnh tụ Hồ Chí Minh đã làm nhiều việc trọng đại để tạo dựng điều kiện cho cuộc cách mạng trong tương lai.
Trước hết, lãnh tụ Hồ Chí Minh đã tìm ra con đường giải phóng dân tộc đúng đắn để Cách mạng Tháng Tám diễn ra thành công. Sự thất bại, bế tắc về đường lối giải phóng dân tộc của ông cha đã thôi thúc chàng thanh niên Nguyễn Tất Thành sang phương Tây tìm đường cứu nước. Trước một thế giới rộng lớn với vô vàn học thuyết, chủ nghĩa thì việc “chọn đường” là vấn đề hết sức khó khăn. Với trí tuệ thiên tài, lãnh tụ Hồ Chí Minh đã sử dụng phương pháp loại trừ để lựa chọn hướng đi đúng đắn cho dân tộc.
Cụ thể, Người đã loại trừ mô hình giải phóng dân tộc của cha anh vì có nhiều khiếm khuyết. Người cũng loại trừ mô hình cách mạng tư sản vì đó là những cuộc cách mạng không triệt để khi vẫn dung dưỡng cho áp bức giai cấp và áp bức dân tộc. Quan sát Cách mạng Tháng Mười Nga và nghiên cứu Luận cương của V.I.Lênin, Nguyễn Ái Quốc nhận thấy: Chỉ có Cách mạng Tháng Mười Nga là thành công triệt để và chỉ có Quốc tế III mới thực sự quan tâm đến cách mạng thuộc địa. Vì vậy, Nguyễn Ái Quốc quyết định đi theo V.I.Lênin và Quốc tế III. Điều ấy có nghĩa là Người đã đặt cách mạng giải phóng dân tộc vào quỹ đạo của cách mạng vô sản, gắn độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội. Cách mạng Tháng Tám thành công trước hết là bởi đi theo con đường đúng đắn mà lãnh tụ Hồ Chí Minh đã tìm ra.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sáng lập, rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam. Với quan điểm muốn có phong trào cách mạng thì trước hết phải có một Đảng cách mạng. Người không chỉ nỗ lực chuẩn bị mọi mặt cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam vào mùa xuân năm 1930 mà còn ra sức rèn luyện Đảng về mọi mặt để Đảng đủ sức thực hiện sứ mệnh lãnh đạo phong trào giải phóng dân tộc. Cách mạng Tháng Tám giành thắng lợi là nhờ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhưng lãnh tụ Hồ Chí Minh chính là người đã sáng lập và rèn luyện Đảng để cách mạng Việt Nam có được lực lượng lãnh đạo tài tình như thế.
Khi trở về nước, lãnh tụ Hồ Chí Minh đã hoàn thiện chiến lược giải phóng dân tộc và tạo dựng các điều kiện cần thiết cho khởi nghĩa thành công. Với nhãn quan thiên tài, từ Hội nghị thành lập Đảng, Nguyễn Ái Quốc đã xác định chống đế quốc, giành độc lập dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu. Tại Hội nghị Trung ương 8 (tháng 5-1941), lãnh tụ Hồ Chí Minh đã hết sức táo bạo và quyết đoán khi gác lại hoàn toàn vấn đề ruộng đất để tập trung cho nhiệm vụ giải phóng dân tộc: “Cuộc cách mạng Đông Dương hiện tại không phải là cuộc cách mạng giải quyết hai vấn đề phản đế và điền địa nữa, mà là cuộc cách mạng chỉ giải quyết một vấn đề giải phóng dân tộc. Vì vậy, cách mạng Đông Dương lúc này là cách mạng dân tộc giải phóng”(1). Như vậy, lãnh tụ Hồ Chí Minh không chỉ là “người khởi xướng” mà còn là người hoàn thiện việc chuyển hướng chỉ đạo chiến lược để mở ra cao trào giải phóng dân tộc mà đỉnh cao chính là Cách mạng Tháng Tám.
Muốn giành thắng lợi, trước hết phải quy tụ khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong Mặt trận Dân tộc thống nhất. Khi còn ở Trung Quốc, lãnh tụ Hồ Chí Minh đã ấp ủ ý tưởng “thành lập một hình thức mặt trận thật rộng rãi, có tên gọi cho thích hợp”(2). Tại Hội nghị Trung ương 8, lãnh tụ Hồ Chí Minh và Đảng ta đã quyết định thành lập “Việt Nam độc lập đồng minh” (gọi tắt là Việt Minh)-một mặt trận được đặt trong phạm vi dân tộc và có mục tiêu là đấu tranh giành độc lập. Trong Cách mạng Tháng Tám, Mặt trận Việt Minh là lực lượng nòng cốt, người sáng lập ra nó chính là lãnh tụ Hồ Chí Minh.
Chủ tịch Hồ Chí Minh còn nỗ lực xây dựng lực lượng chính trị rộng lớn, lực lượng vũ trang quả cảm, căn cứ địa vững mạnh và thiết lập quan hệ quốc tế cho Mặt trận Việt Minh. Nhờ đó, sức mạnh của Việt Minh như “triều dâng, thác đổ”. L.A.Patti-viên thiếu tá người Mỹ từng có mặt tại Hà Nội trong mùa thu lịch sử năm 1945, đánh giá: “Chắc chắn là ông Hồ sẽ không thể thành công nếu như Đảng Cộng sản Đông Dương của ông đã không được tổ chức và chuẩn bị tốt cho việc giành chính quyền. Nhiều năm chuẩn bị không phải là vô bổ”(3).
Cũng chính Người đã dự báo chính xác thời cơ cách mạng và chủ động chớp thời cơ để lãnh đạo nhân dân tiến hành tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Từ tháng 6-1940, khi nghe tin Pháp đầu hàng Đức, lãnh tụ Hồ Chí Minh đã nói ngay với các đồng chí của mình: “Việc Pháp mất nước là một cơ hội rất thuận lợi cho cách mạng Việt Nam. Ta phải tìm mọi cách về nước ngay để tranh thủ thời cơ. Chậm trễ lúc này là có tội với cách mạng”(4).
Với quan điểm “làm cách mạng phải biết dựa vào thời cơ và phải nhìn chung phong trào mọi nơi mọi chốn, mới chắc thắng”(5), lãnh tụ Hồ Chí Minh đã theo dõi sát sao diễn biến của Chiến tranh thế giới thứ hai. Ngay khi Nhật đầu hàng Đồng minh, Trung ương Đảng và lãnh tụ Hồ Chí Minh đã nhanh chóng thành lập Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc và ra Quân lệnh số 1 để kêu gọi toàn dân tổng khởi nghĩa. Thực hiện ý chí của lãnh tụ Hồ Chí Minh là “dù hy sinh đến đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải giành cho được độc lập”(6), hơn 20 triệu đồng bào cả nước nhất tề đứng dậy “đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”. Nhờ đó, Cách mạng Tháng Tám đã diễn ra nhanh gọn, ít đổ máu mà vẫn giành thắng lợi triệt để.
Cách mạng thành công, dù nhìn ở bất cứ góc độ nào, hướng đi hay lực lượng lãnh đạo, sự ra đời của Mặt trận Việt Minh hay việc chuẩn bị lực lượng khởi nghĩa, dự báo thời cơ hay nghệ thuật “chớp thời cơ”... tất cả đều in đậm dấu ấn của lãnh tụ Hồ Chí Minh. Vì thế, lịch sử sẽ mãi mãi tôn vinh vai trò của Người với tư cách là sự khởi nguồn và “linh hồn” của cách mạng.
Những bài học còn nguyên giá trị
Trong dòng chảy bất tận của lịch sử, quá khứ, hiện tại, tương lai luôn gắn kết chặt chẽ nên từ vai trò của lãnh tụ Hồ Chí Minh trong Cách mạng Tháng Tám, có thể rút ra những bài học quý.
Trước hết, đó là bài học về sự quyết đoán của lực lượng lãnh đạo. Con đường cách mạng không bao giờ dễ dàng vì phải đối đầu với lực lượng phản cách mạng rất hùng mạnh, nham hiểm và ngoan cố. Nếu người lãnh đạo e dè, sợ sệt không dám hành động thì chắc chắn sẽ không có bất cứ một thắng lợi nào. Lãnh tụ Hồ Chí Minh là con người của những quyết định lịch sử đầy táo bạo. Kế thừa tư tưởng, đạo đức, phong cách và phương pháp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong thời gian qua, Đảng Cộng sản Việt Nam đã rất quyết đoán khi thực hiện một loạt quyết định mang tính lịch sử: Xây dựng chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp lại tổ chức hành chính để mở ra một không gian phát triển mới.
Đảng cũng rất táo bạo khi đề ra mục tiêu trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào đúng thời điểm kỷ niệm 100 năm Cách mạng Tháng Tám. Tình hình thế giới với những biến động khó lường sẽ buộc Đảng phải quyết đoán theo phương châm tự chủ chiến lược, không bị động trong mọi tình huống. “Chân lý là những gì có lợi cho dân” nên chỉ cần Đảng lắng nghe dân, lấy dân làm “gốc”, thì dù Đảng có quyết định điều gì cũng vẫn được nhân dân tin tưởng và ủng hộ.
Cách mạng Tháng Tám để lại cho Đảng bài học quý báu về phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Sự thành bại của nghiệp lớn luôn gắn với vấn đề đoàn kết. Trong giai đoạn hiện nay, việc quy tụ khối đại đoàn kết toàn dân tộc khó khăn, phức tạp hơn so với giai đoạn cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân. Do đó, Đảng cần làm tốt công tác vận động quần chúng, kiên trì lấy lòng yêu nước làm “mẫu số chung” để tập hợp lực lượng, tạo dựng sự gắn kết giữa Đảng và dân, giải quyết hài hòa vấn đề lợi ích và đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc để tạo sự đồng thuận dân tộc ở một chất lượng mới.
Một bài học mang tính đặc thù của Cách mạng Tháng Tám rất có giá trị trong giai đoạn hiện nay chính là bài học về nghệ thuật chớp thời cơ. Dự đoán đúng thời cơ và dũng cảm chớp thời cơ là yêu cầu, phẩm chất không thể thiếu của lãnh tụ cách mạng và Đảng cách mạng. Hiện nay, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4, quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, thời kỳ “dân số vàng” là những cơ hội quý báu mà Việt Nam cần tận dụng để không rơi vào “bẫy thu nhập trung bình”-điều mà nhiều quốc gia ở Đông Nam Á đang mắc phải. Trong “nguy” có “cơ” và trong “cơ” có “nguy”, đó là quy luật của cuộc sống nên sự tinh nhạy, quyết đoán trong nắm bắt thời cơ và đẩy lùi nguy cơ là trách nhiệm nặng nề nhưng rất vinh quang của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Lịch sử diễn ra một lần nhưng sự phán xét, đánh giá về nó lại diễn ra lâu dài. Cách mạng Tháng Tám và sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa là thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhưng đó cũng là thắng lợi của tư tưởng, phương pháp cách mạng Hồ Chí Minh. Đây chính là nguồn cảm hứng thúc đẩy toàn Đảng, toàn dân ta không dừng lại ở những kỳ tích đã đạt được mà tiếp tục tiến lên phía trước để tạo ra những kỳ tích mới, huy hoàng hơn cho dân tộc Việt Nam.
GS, TS TRẦN THỊ MINH TUYẾT
(1) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, t.7, tr.118-119
(2) Võ Nguyên Giáp: Những chặng đường cách mạng, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, H, 2012, tr.35
(3) L.A.Patti: Tại sao Việt Nam, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 1995, tr.199
(4) Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng: Hồ Chí Minh-Biên niên tiểu sử, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, H, 2016, t.2, tr.99
(5) Hồ Chí Minh-Biên niên tiểu sử, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, H, 2006, t2, tr.222
(6) Võ Nguyên Giáp: Từ nhân dân mà ra, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, H, 1969, tr.212