Năm 1967, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đang đi vào giai đoạn ác liệt, căng thẳng nhất. Về phía ta, Bộ thống soái tối cao quyết định mở cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 trên toàn miền Nam, trọng tâm là các thành phố, thị xã, nhằm tạo đà cho cuộc đấu tranh trên các mặt trận quân sự, chính trị và ngoại giao.

Để tăng cường lực lượng cho chiến trường, đồng thời rút kinh nghiệm cho việc sử dụng xe tăng ở Việt Nam, Bộ cũng quyết định cho phép Bộ tư lệnh Thiết giáp đưa một đơn vị xe tăng vào Nam chiến đấu.

Đã trải qua chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, lại được đưa đi đào tạo về chỉ huy xe tăng ở nước ngoài và hiện đang là Trưởng ban Tác chiến Bộ tư lệnh Thiết giáp, Nguyễn Văn Phước là một trong những cán bộ chủ yếu được giao nhiệm vụ chuẩn bị, hành quân, chỉ huy đơn vị xe tăng đi chiến đấu.

“Công việc đầu tiên mà tôi và các cộng sự phải làm là lựa chọn quy mô, loại xe để đưa đi chiến đấu và khu vực chiến trường. Sau khi chuẩn bị kỹ lưỡng, tôi đã báo cáo Bộ tư lệnh và sau đó làm việc với cấp trên để đưa ra những quyết định mà thực tế sau này đã chứng minh là hết sức chính xác. Cụ thể, về quy mô, tổ chức 1 tiểu đoàn thiếu, lấy phiên hiệu 198 gồm 2 đại đội, mỗi đại đội 11 xe. Về chủng loại xe, là xe tăng bơi PT-76 nhằm khắc phục tình trạng cầu yếu, phà kém trọng tải... trên đường hành quân. Khu vực tác chiến là biên giới Việt-Lào vì dễ tiếp cận cũng như rút khỏi trận địa”, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phước kể.

leftcenterrightdel
Thiếu tướng Nguyễn Văn Phước cùng người thân trong lần trở lại đơn vị cũ. Ảnh: NGUYỆT MINH

Sau khi được Bộ Quốc phòng phê duyệt, Bộ tư lệnh Thiết giáp quyết định thành lập lực lượng chỉ huy hành quân mang tên Đoàn 198 do Phó trung đoàn trưởng Trung đoàn 203 Nguyễn Văn Lãng làm Đoàn trưởng. Đồng chí Nguyễn Văn Phước được cử làm Phó đoàn trưởng thứ nhất.

Ngày 14-10-1967, Tiểu đoàn 198 xuất phát. Đồng chí Nguyễn Văn Phước xung phong đi cùng Đại đội 3 trong suốt quá trình hành quân. Sau hơn một tháng hành quân, cả hai đại đội đã đến vị trí quy định tại khu vực Đường 9 với 100% trang bị, vũ khí. Một số chiến sĩ hy sinh vì không quân Mỹ đánh phá.

“Sau khi ổn định chỗ trú quân cho bộ phận chỉ huy cùng với Đại đội 3 ở Nậm Khang, tôi được Ban chỉ huy Tiểu đoàn cử vào Bộ chỉ huy Mặt trận B5 đang đóng ở Quảng Trị để báo cáo tình hình và nhận nhiệm vụ. Tại đây, tôi được Đại tá Lê Ngọc Hiền, Phó tư lệnh Mặt trận B5 cho biết: “Ta có chủ trương tiến hành đòn tập kích chiến lược đánh vào các thành phố, thị xã, trọng điểm là Sài Gòn, Huế, nhằm tạo ra bước ngoặt chiến lược. Đồng thời tổ chức chiến dịch tiến công Đường 9 nhằm kéo quân Mỹ ra khỏi các đô thị, tạo điều kiện cho tổng tiến công và nổi dậy. Về nhiệm vụ cụ thể của xe tăng là phối hợp với Sư đoàn 304 tiêu diệt quân địch tại cứ điểm Làng Vây, một mắt xích quan trọng trong hệ thống phòng thủ Đường 9 của địch”.

“Ngay sau khi nhận nhiệm vụ, tôi cùng các cộng sự bắt tay vào lập kế hoạch và tiến hành mọi công tác chuẩn bị để đưa Tiểu đoàn 198 vào chiến đấu. Trong chuyến đi trinh sát đầu tiên, đoàn cán bộ lọt ổ phục kích của địch. Đồng chí trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh và mấy chiến sĩ hy sinh, khiến chuyến trinh sát phải bỏ dở.

Quá trình chuẩn bị cũng nảy sinh một khó khăn: Đường 9-con đường đưa Đại đội 3 về đánh Làng Vây bị án ngữ bởi cụm cứ điểm Huội San do quân phản động Lào đóng giữ. Vì vậy, không còn cách nào khác phải “nhổ” nó đi. Sau khi nghe báo cáo, Bộ tư lệnh B5 hoàn toàn nhất trí và giao nhiệm vụ cho xe tăng phối thuộc Trung đoàn Bộ binh 24 tiến công cứ điểm này”, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phước kể tiếp.

leftcenterrightdel

Thiếu tướng Nguyễn Văn Phước. Ảnh do nhân vật cung cấp

Sáng 23-1-1968, đồng chí Nguyễn Văn Phước cùng một số cán bộ của Tiểu đoàn 198 sang tổ chức hiệp đồng trên sa bàn với bộ binh. Mặt trận B5 cử đồng chí Phó trưởng phòng Tác chiến về dự. Không may bị máy bay địch đánh phá, một quả bom đã nổ sát ngay cạnh hầm thùng đắp sa bàn. Phó trưởng phòng Tác chiến Mặt trận B5 và hai chiến sĩ hy sinh, Nguyễn Văn Phước bị thương bất tỉnh.

Tuy nhiên, trận đánh vẫn thực hiện đúng kế hoạch và đã giành thắng lợi. Cụm cứ điểm Huội San, trong đó có Tà Mây đã bị tiêu diệt. Con đường về Làng Vây đã được mở thông. Trận Huội San, cùng trận Hướng Hóa đã mở đầu cho Chiến dịch Đường 9-Khe Sanh, thu hút một lực lượng lớn quân Mỹ ra nằm tại đó đúng như ý định của ta.

Trước đó, trong quá trình trinh sát Làng Vây, các cán bộ của xe tăng nhận thấy có thể lợi dụng dòng sông Sê Pôn làm đường cơ động, qua đó mở thêm một hướng tiến công nữa. Ý định đó được Bộ tư lệnh B5 chấp thuận và đã cho 2 tiểu đoàn công binh khơi thông luồng lạch dòng sông. Hướng tiến công đầy bất ngờ này đã được chọn làm hướng tiến công chủ yếu.

Tết Mậu Thân đến với đồng chí Nguyễn Văn Phước và các đồng đội vào những ngày các ông đang gấp rút chuẩn bị cho trận Làng Vây. Qua theo dõi trên đài, ông biết được cuộc tổng tiến công vào các thành phố, thị xã đã giành được thắng lợi đáng kể và làm cho quân địch choáng váng. Ông tự hào vì mình và các đồng đội đã góp phần nhất định vào thắng lợi đó. “Chiều 6-2-1968 (tức mồng 9 Tết Mậu Thân), theo đề xuất của tôi và được Bộ tư lệnh tiền phương chuẩn y, các đại diện xe tăng đã có mặt tại sở chỉ huy binh chủng hợp thành.

Cụ thể là, tại sở chỉ huy chiến dịch và sở chỉ huy Sư đoàn 304 có các đồng chí: Lê Ngọc Quang, Chính ủy Bộ tư lệnh Thiết giáp; Tham mưu trưởng Dương Đằng Giang và tôi, Trưởng ban Tác chiến. Tại sở chỉ huy Trung đoàn Bộ binh 24 (hướng Tây) có đồng chí Phó trung đoàn trưởng Trung đoàn 203 Nguyễn Văn Lãng và Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 198 Hà Tiến Tuân. Tại sở chỉ huy Tiểu đoàn Bộ binh 3 tiến công từ hướng Nam có đồng chí Hồ Hồng Thái, phái viên Bộ tư lệnh Thiết giáp và đồng chí Nguyễn Bá Hồng, Chính trị viên Tiểu đoàn 198.

Đúng 17 giờ ngày 6-2-1968, pháo binh bắt đầu bắn chế áp đợt 1. Những phát pháo có phần rời rạc bắn vào cứ điểm tạo nên những đốm khói nhỏ. Theo kế hoạch, bộ binh sẽ tiềm nhập chiếm trận địa xuất phát xung phong, còn 2 đại đội xe tăng sẽ lợi dụng tiếng nổ để cơ động lên vị trí điều chỉnh cuối cùng tại Làng Troài ở hướng Nam và cầu Bi Hiên ở hướng Tây. Đúng 23 giờ 15 phút, pháo binh chuyển sang hỏa lực chuẩn bị. Theo kế hoạch, lúc này bộ binh sẽ tiến hành mở cửa, còn 2 đại đội xe tăng sẽ tăng tốc độ chiếm tuyến triển khai, phát huy hỏa lực tiêu diệt địch và dẫn dắt bộ binh xung phong...”, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phước nhớ lại.

Mặc dù không trực tiếp quan sát thấy trận địa, song thông qua các phương tiện thông tin liên lạc, Bộ tư lệnh tiền phương vẫn nắm được khá chi tiết diễn biến chiến đấu trên cả hai hướng và đã có những chỉ thị cần thiết, kịp thời.

Sau hơn 3 tiếng chiến đấu mưu trí, quyết liệt, Quân giải phóng đã làm chủ hoàn toàn cứ điểm Làng Vây, chặt đứt một mắt xích quan trọng của hàng rào điện tử Mc Namara. Trận đầu tiên ra quân thắng lợi này đã mở ra truyền thống vẻ vang “Đã ra quân là đánh thắng” của Bộ đội Tăng thiết giáp Việt Nam...

Được trực tiếp tham gia Chiến dịch Đường 9-Khe Sanh, chỉ huy bộ đội chiến đấu trong trận đầu đánh thắng, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phước luôn cảm thấy vinh dự, tự hào song cũng luôn đau đáu nhớ đến sự hy sinh của bao liệt sĩ tại Làng Vây cũng như trong toàn chiến dịch đó.

Tháng 12-2019, nhân kỷ niệm 75 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, tuy đã gần 90 tuổi, song Thiếu tướng Nguyễn Văn Phước và gia đình, cùng các đồng đội, các con của liệt sĩ trở về chiến địa cũ Làng Vây tổ chức đại lễ cầu siêu cho hương hồn các liệt sĩ đã hy sinh ở đây. Đó thật sự là một nghĩa cử cao đẹp của vị tướng già đối với các đồng đội của mình.

Đại tá, nhà văn NGUYỄN KHẮC NGUYỆT