Ngày 6-9-1971, tôi cùng với sinh viên các trường đại học ở Hà Nội nhập ngũ vào các đơn vị LLVT. Tôi được biên chế vào lực lượng Công an nhân dân vũ trang (nay là Bộ đội Biên phòng). Sau khóa huấn luyện tại Trường Sĩ quan Công an nhân dân vũ trang (nay là Học viện Biên phòng), chúng tôi được biên chế về các đồn Công an nhân dân vũ trang làm nhiệm vụ.

Tôi được biên chế về Đồn 92 Công an nhân dân vũ trang tỉnh Nghệ An. Đầu tháng 4-1972, mới về đơn vị được ít ngày, chúng tôi đã bị máy bay Mỹ oanh tạc. Chúng tôi ra chiến hào, dùng súng bộ binh bắn máy bay bay thấp. Lần đầu tiên chiến đấu đánh máy bay địch, vượt qua những sợ hãi ban đầu, chúng tôi bình tĩnh nổ súng. Những tháng ngày sau đó, máy bay Mỹ liên tục ném bom, đánh phá dữ dội vùng đất Nghệ An. Cán bộ, chiến sĩ của đồn chúng tôi luôn bám địa bàn, bám dân, vận động người dân xuống hầm trú ẩn mỗi khi có máy bay địch. Đồn chúng tôi cũng bố trí trận địa phòng không, được trang bị súng máy phòng không 12,7mm, súng trường CKC, tiểu liên AK để bắn máy bay Mỹ khi chúng sà xuống ném bom hoặc thả thủy lôi.

Khoảng 9 giờ ngày 29-10-1972, một tốp máy bay F-105 của Mỹ từ biển bay vào đất liền. Bỗng một chiếc tách ra, lượn vòng ngoài rồi bất ngờ lao xuống trút một loạt bom xuống cửa lạch, nơi chúng phát hiện có một chiếc thuyền đánh cá của dân đang vào bờ. Cùng lúc đó, từ trận địa phòng không 12,7mm thuộc xã Quỳnh Thuận, huyện Quỳnh Lưu do chị Nguyễn Thị Thỏa là Trung đội trưởng chỉ huy, đã chớp thời cơ khi máy bay lao thấp, siết cò nhả đạn. Chiếc máy bay bốc cháy. Cả trận địa reo hò, tổ trực chiến của Đồn cũng hò reo: “Cháy, cháy rồi”. Một chiếc dù bật khỏi chiếc máy bay đang rơi. Những chiếc máy bay khác của Mỹ bay vòng lại khu vực phi công nhảy dù để ứng cứu. Chúng phóng tên lửa, bắn pháo dữ dội để ngăn chặn các thuyền của ta ra bắt giặc lái.

Nhận nhiệm vụ trên giao, Đồn 92 Công an nhân dân vũ trang chúng tôi phối hợp với LLVT địa phương ra biển bắt phi công Mỹ. Một tổ 3 người được trang bị thuyền và vũ khí đầy đủ được thành lập. Tổ 3 người gồm: Đồng chí Phạm Bá Vanh, Trung đội trưởng dân quân xã Quỳnh Long, huyện Quỳnh Lưu, phụ trách và cầm lái; 2 đồng chí của Đồn 92 Công an nhân dân vũ trang là Thượng sĩ Nguyễn Trung Tín và Hạ sĩ Nguyễn Văn Thọ. Hỗ trợ cho tổ ra biển bắt giặc lái là các lực lượng dân quân, trận địa phòng không trên đất liền. Tôi là Tiểu đội phó Tiểu đội cơ động của Đồn 92 Công an nhân dân vũ trang cùng đồng đội ra trận địa phòng không của Đồn, phối hợp hiệp đồng với LLVT địa phương đánh máy bay địch.

leftcenterrightdel
 Đội công tác của Đồn 92 Công an nhân dân vũ trang tỉnh Nghệ An, năm 1972. Ảnh do tác giả cung cấp

Tổ đi biển đã xác định được vị trí của phi công Mỹ cách bờ khoảng 2km và nhanh chóng tiếp cận, bắt viên phi công đưa lên thuyền. Cùng lúc này, thủy phi cơ của Mỹ tới ứng cứu viên phi công cũng đến nơi. Một cuộc chiến đấu diễn ra ác liệt ngay trên biển. Toán lính trên thủy phi cơ địch bắn xối xả lên thuyền của ta. Đồng chí Vanh và tên phi công Mỹ trúng đạn của địch, máu phụt lênh láng cả khoang thuyền. Riêng tên phi công bị đạn bắn trúng ngực, nằm gục xuống thuyền. Cùng lúc đó, bất ngờ có quả đạn pháo địch nổ xuống ngay cạnh khiến con thuyền lật úp. Do hỏa lực trên bờ của ta bắn quyết liệt nên chiếc thủy phi cơ của địch không dám tiến gần, phải rút ra ngoài xa. Lực lượng tiếp viện của ta nhanh chóng đưa thuyền ra cứu được 3 người của tổ đi biển, còn thi thể tên phi công Mỹ bị sóng cuốn đi.

Vào tới đất liền, đồng chí Phạm Bá Vanh do vết thương quá nặng đã hy sinh. Sau khi nghe báo cáo của hai chiến sĩ Công an nhân dân vũ trang, Ban chỉ huy Công an nhân dân vũ trang tỉnh Nghệ An tổ chức lực lượng và huy động nhân dân ven biển đi tìm thi thể tên phi công Mỹ. Một tuần sau, ngư dân xã Quỳnh Long đi biển đã vớt được thi thể tên phi công và đưa lên bờ. Đồn 92 Công an nhân dân vũ trang tiếp nhận và tổ chức canh gác, chờ giao cho lực lượng chức năng địa phương.

Cuộc chiến đấu kéo dài suốt 5 giờ đồng hồ ngày 29-10-1972, các lực lượng phòng không của ta đã bắn rơi 2 chiếc máy bay F-105 của Mỹ. Trong trận chiến đấu này, với thành tích đặc biệt xuất sắc, đồng chí Phạm Bá Vanh được truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân.

Sau này, thực hiện quy định về tù, hàng binh và trao trả hài cốt đối với phía Mỹ, ta đã trao trả hài cốt viên phi công bị chính bom đạn Mỹ bắn chết ngày đó.

Đại tá LÊ MINH TÝ