Chúng tôi băng qua con đường đất nhỏ, men theo cánh đồng lúa về thăm nhà mẹ Chánh tại thôn Hiền Lương. Trong căn bếp cũ kỹ, anh Đặng Xí (người con thứ của mẹ) đang lúi húi chuẩn bị bữa cơm chiều. Ngôi nhà của mẹ mộc mạc, bên trong chỉ có vài vật dụng đơn sơ, chiếc bàn thờ lúc nào cũng phảng phất khói nhang... Phía trên là hai tấm bằng Tổ quốc ghi công và những tấm huân chương, bằng khen đã úa màu. Trên chiếc võng trước hiên nhà, mẹ Chánh ngồi lặng lẽ, đôi bàn tay nhăn nheo thỉnh thoảng đưa chiếc khăn lên lau khóe mắt.
Tuổi cao sức yếu, tai mẹ đã nghễnh ngãng, đôi mắt cũng mờ đi theo năm tháng cùng sự đợi chờ hai người con trai trong nỗi nhớ mong khắc khoải. Muốn trò chuyện với mẹ, tôi phải nói thật to và lặp đi lặp lại vài lần. Trí nhớ của mẹ về những năm tháng cũ dẫu đã phai mờ nhưng hễ nghe nhắc đến tên hai con trai liệt sĩ Đặng Chuộc và Đặng Văn Phúc là mẹ lại ngước đôi mắt ngấn nước lên bàn thờ, rồi khẽ gật đầu: “Hai đứa nó đi bộ đội sao lâu rồi vẫn chưa thấy về...”.
Qua lời kể của anh Xí và hồ sơ gia đình cất giữ, tôi hiểu được phần nào về cuộc đời gian nan của mẹ. Mẹ Chánh và ông Đặng Tý có với nhau 6 người con (4 con trai, 2 con gái). Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giữa vòng vây và sự kìm kẹp của quân thù, vợ chồng mẹ vẫn kiên cường bám trụ tại quê nhà. Gia đình mẹ là cơ sở cách mạng, nuôi giấu cán bộ. Lớn lên trong bom đạn, chứng kiến quê hương bị cày xới, hai người con trai của mẹ sớm giác ngộ rồi lần lượt tham gia cách mạng.
Người con lớn của mẹ Chánh là liệt sĩ Đặng Chuộc, sinh năm 1948. Tháng 12-1965, anh tham gia cách mạng và đảm nhận chức vụ Tiểu đội phó thuộc Đại đội 75 Tư Nghĩa. Ngày 12-5-1966, trong trận chiến đấu không cân sức tại quê nhà, Tiểu đội phó Đặng Chuộc dũng cảm chiến đấu đến viên đạn cuối cùng rồi hy sinh. Ngày ấy, kẻ địch vây ráp, lùng sục gắt gao nên đồng đội không thể đưa thi hài anh ra khỏi trận địa. Mẹ Cao Thị Chánh nhận tờ giấy báo tử đầu tiên khi thi thể con vẫn còn nằm lại đâu đó giữa lòng đất lạnh.
    |
 |
Bà mẹ Việt Nam anh hùng Cao Thị Chánh trò chuyện với đồng chí Bùi Minh Lực, chiến sĩ dân quân xã An Phú, tỉnh Quảng Ngãi về sự hy sinh của hai người con trai.
|
Nỗi đau chưa kịp nguôi ngoai thì 7 năm sau, mẹ lại nghe tin dữ. Người con thứ hai là Đặng Văn Phúc, sinh năm 1954, tiếp bước anh trai tham gia cách mạng, trở thành Tiểu đội phó thuộc Đại đội 75 Tư Nghĩa. Ngày 29-1-1973, anh Phúc cùng đồng đội chống trả quyết liệt trận càn của quân địch nống vào làng. Sau khi cùng đồng đội tiêu diệt hàng chục tên địch, anh Phúc anh dũng hy sinh. Ngày ấy, nỗi đau chồng chất tưởng chừng khiến mẹ gục ngã, nhưng lòng căm thù giặc đã thôi thúc mẹ vượt lên những buồn đau để tham gia công tác đoàn thể. Mẹ hăng hái cùng anh em du kích rải truyền đơn, làm công tác địch vận, thuyết phục những người lầm đường lạc lối trở về với cách mạng. Mẹ Chánh xông xáo vận động bà con giúp cứu chữa thương binh, bệnh binh, tiếp tế lương thực, thực phẩm cho Quân giải phóng...
Tập hồ sơ ghi rõ đơn vị, ngày, tháng hy sinh của hai người con trai mẹ Chánh được gia đình cất giữ cẩn thận. Qua lời kể của mẹ và anh Đặng Xí về gương chiến đấu dũng cảm của liệt sĩ Đặng Chuộc và Đặng Văn Phúc, tôi chăm chú lắng nghe và ghi chép cẩn thận. Đang kể, bỗng nhiên mẹ Chánh nói anh Đặng Xí dìu mẹ vào thắp hương. Trong làn khói hương mờ đục, không gian như lắng lại, đôi vai gầy của mẹ run lên, khóe mắt ngấn lệ. Chuyện xưa và nỗi đau mất con vẫn khiến mẹ nhói lòng. Hai người con ngã xuống nhưng mới chỉ có liệt sĩ Đặng Văn Phúc được an táng tại nghĩa trang quê nhà, còn liệt sĩ Đặng Chuộc vẫn chưa tìm thấy hài cốt. Niềm mong mỏi lớn nhất của mẹ Chánh và các thành viên trong gia đình lúc này là sớm tìm thấy hài cốt liệt sĩ Đặng Chuộc để đưa anh về an nghỉ tại nghĩa trang liệt sĩ.
Chiến tranh đã lùi xa nhưng nỗi đau của mẹ Chánh vẫn hiện hữu. Mẹ vẫn mong mỏi, đợi chờ ngày tìm thấy hài cốt của con trai-liệt sĩ Đặng Chuộc. Với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị trong thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, hy vọng nỗi niềm của mẹ Cao Thị Chánh sẽ được đền đáp trong một ngày không xa!
Bài và ảnh: HÀ VI