Trung đoàn 27 tập kết vào khu vực Khe Cau và điểm cao 202 để chuẩn bị bước vào chiến dịch. Đây là khu vực tạm dừng của Trung đoàn 27 trước khi vượt sông Bến Hải sang bờ Nam chiến đấu. Từ đây vào điểm cao 544, Đồi Tròn ở Bắc Đường 9 phải hành quân liên tục một ngày đêm. Mọi công tác chuẩn bị đã hoàn thành, quyết tâm chiến đấu của bộ đội rất cao, hừng hực khí thế. Chiều hôm ấy trời bỗng mưa xối xả, những cơn mưa hiếm hoi ở Quảng Trị vào những ngày này.
Rạng sáng 30-3-1972, Tiểu đoàn 3, Đại đội 21 và Đại đội 17 của Trung đoàn 27 đã chiếm lĩnh xong trận địa, sẵn sàng đánh địch tại điểm cao 322 và 288 ở Bắc sông Cam Lộ. 10 giờ 40 phút, sau loạt mìn định hướng khóa đuôi của Đại đội 1 hất quân địch xuống đường ở phía Nam điểm cao 288 vang lên, ngay lập tức 6 khẩu súng cối 82mm của ta bắn dồn dập vào 2 đại đội địch ở bờ Bắc và bờ Nam sông Cam Lộ. Đại đội 1 ở điểm cao 322 liền chia thành hai mũi. Mũi thứ nhất do Trung đội trưởng Trung đội 1 chỉ huy, đánh thẳng từ yên ngựa xuống chân điểm cao 322. Mũi thứ hai do Trung đội trưởng Trung đội 2 và Trung đội 3 chỉ huy, cơ động sang Tây Nam điểm cao 288 phối hợp với một mũi khác của Đại đội 2 vòng ra bờ Bắc sông Cam Lộ đánh thốc vào sườn đội hình địch.
    |
 |
| Các chiến sĩ Trung đoàn 27 trong trận tiến công địch ở Cam Lộ, Quảng Trị, tháng 4-1970. Ảnh: ĐOÀN CÔNG TÍNH |
Lúc này, đại đội đi đầu của địch đã nằm gọn trong vòng vây của ta. Bị tiến công bất ngờ nên chúng không kịp phản ứng, phần lớn thương vong. Số địch sống sót vội vàng co cụm, vừa cuống cuồng chống trả vừa gào thét gọi lực lượng phía sau ứng cứu. Chớp thời cơ, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu lệnh cho lực lượng còn lại của Đại đội 2 xuất kích đánh thốc vào bên sườn phía sau quân địch từ điểm cao 288 sang điểm cao 322, đồng thời ra lệnh cho hỏa lực đi cùng của Đại đội 4 và Đại đội 17 bắn cấp tập vào quân địch đang cơ động từ Cam Lộ ra chi viện cho Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 56 ngụy nhằm tạo điều kiện cho Đại đội 1 tiêu diệt địch ở phía Nam điểm cao 288.
Đến đây, việc sử dụng hai đại đội phản kích mở đường máu lên điểm cao 544, Đồi Tròn để hội quân với Tiểu đoàn 3 của Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 56 ngụy đã hoàn toàn thất bại.
Tại điểm cao 322, Nguyễn Văn Á sử dụng khẩu súng 12,7mm vừa tiêu diệt được 5 tên địch bộ binh thì được lệnh bắn vào quân địch ở Nam sông Cam Lộ đang liều chết vượt sông chi viện cho đồng bọn ở bờ Bắc và chân điểm cao 288. Theo khẩu lệnh của đồng chí Quế, xạ thủ số 1 Nguyễn Văn Á quay nòng súng về phía địch bóp cò. Những loạt đạn từ khẩu súng 12,7mm bắn thẳng về phía mục tiêu làm cho địch càng thêm hoảng loạn.
|
 |
Cựu chiến binh Nguyễn Văn Á phát biểu khai mạc Chương trình “Ngọn nến tri ân” lần thứ 5 năm 2026, trao 500 suất quà tặng người có công tỉnh Quảng Trị.
|
Trong lúc Tiểu đoàn 3 xuất kích hất quân địch xuống sông Cam Lộ, một chiếc máy bay L-19 từ hướng Nam bay tới. Nó nghiêng cánh lượn một vòng tròn quanh điểm cao 322 và 288 để quan sát, nhưng có lẽ tên phi công chưa phát hiện được đối phương để bắn pháo khói chỉ điểm mục tiêu cho máy bay cường kích và pháo binh bắn phá nên sau đó, máy bay liền hạ thấp độ cao, bay từ điểm cao 544, Đồi Tròn về điểm cao 322 và 288 trước mũi súng của Nguyễn Văn Á. Chỉ chờ có thế, khi chiếc máy bay đã lọt vào vòng ngắm có thể nhìn thấy cả đầu tên phi công trong buồng lái, Nguyễn Văn Á lập tức bóp cò. Khẩu 12,7mm rung lên. 5 viên đạn bắn thẳng vào chiếc máy bay và chỉ trong nháy mắt, chiếc L-19 bốc cháy trong tiếng hò reo của quân ta...
Lúc ấy là 11 giờ 30 phút ngày 30-3-1972. Khi chiếc máy bay L-19 bị Nguyễn Văn Á bắn rơi cũng là lúc giờ G mở màn Chiến dịch xuân hè năm 1972 đã điểm. Lịch sử đơn vị ghi rõ, trong trận đánh này, Tiểu đoàn 3 đã ngăn chặn thành công không cho địch cơ động lên điểm cao 544, Đồi Tròn thay quân và tiêu diệt nhiều sinh lực của chúng. Đặc biệt, đồng chí Nguyễn Việt Mão ở Đại đội 1 đã bắt sống 12 tù binh, trong đó có Thiếu tá, Tiểu đoàn trưởng Hà Thúc Mẫn, Trung đoàn 56 ngụy. Đồng chí Nguyễn Văn Á, xạ thủ số 1, Khẩu đội 5, Trung đội 3, Đại đội 21 đã tiêu diệt 5 tên địch và bắn rơi 1 máy bay L-19 chỉ bằng 5 viên đạn 12,7mm. Với thành tích đó, sau này, Khẩu đội trưởng Nguyễn Đình Quế, Khẩu đội phó Ngô Xuân Lục, xạ thủ Nguyễn Văn Á được cấp trên tặng thưởng Huân chương Chiến công giải phóng hạng Ba.
|
 |
| Cựu chiến binh Nguyễn Văn Á trao quà tặng người có công tại Khu tưởng niệm và đền thờ 2.500 liệt sĩ Trung đoàn 27 ở Quảng Trị, tháng 7-2026. Ảnh: BẾN HẢI |
54 năm đã trôi qua, trận đánh mở màn Chiến dịch xuân hè năm 1972 ở điểm cao 322 và 288 phía Bắc sông Cam Lộ, Quảng Trị chỉ còn trong ký ức. Cựu chiến binh Nguyễn Văn Á cùng nhiều đồng đội vẫn tâm niệm một ngày nào đó sẽ xây dựng Bia chiến tích Tiểu đoàn 3 và Đại đội 21 (nay là Đại đội 16, Trung đoàn 27) ở địa danh này để tưởng nhớ đồng đội, như một số công trình tri ân mà ông và các nhà hảo tâm đã hoàn thành thời gian qua ở Quảng Trị. Đó là những địa chỉ đỏ giáo dục lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và truyền thống chống giặc ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
QUANG MINH