Tháng 8-1969, đang là học sinh cấp 3, người thanh niên Lê Thế Kỷ lên đường nhập ngũ rồi trở thành chiến sĩ B40 của Trung đội 2, Đại đội 1, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 148, Sư đoàn 316. Cũng trong năm đó, ông và đơn vị sang làm nhiệm vụ phối hợp chiến đấu cùng Quân đội Pathet Lào ở khu vực Cánh Đồng Chum, Xiêng Khoảng. 5 lần bị thương, chịu sức ép của bom đạn nhưng chỉ cần sức khỏe cho phép là ông xung phong trở lại đội hình chiến đấu. “Kỷ niệm nhiều lắm, bây giờ tôi vẫn nhớ rõ như mới vừa hôm qua. Quên sao được bao lần hành quân, vượt bom đạn kẻ thù để giữ chốt, mở rộng vùng giải phóng. Khó khăn, thiếu thốn trăm bề nhưng không ai trong chúng tôi lùi bước, thậm chí giành phần hy sinh về mình để đồng đội được sống”, CCB Lê Thế Kỷ bồi hồi nói.

Một trong những kỷ niệm được ông nhắc đến là lần chết hụt khi cùng đồng đội chốt giữ ở cao điểm 1978 (thuộc Xiêng Khoảng). Bấy giờ ông là Tiểu đội trưởng Tiểu đội 5, Trung đội 2. Hôm ấy, tiểu đội ông được phân ra thành 2 tổ cùng với đơn vị bạn nhận nhiệm vụ phục kích, đón lõng bộ phận tăng cường của địch tấn công cao điểm. CCB Lê Thế Kỷ kể: “Khoảng cuối giờ sáng, chúng tôi thấy chiếc máy bay OV-10 lượn đi lượn lại quanh khu vực rồi bắn đạn khói xuống chỉ điểm. Biết đã bị lộ, tôi lệnh cho bộ đội chạy sang vị trí tổ 2 có hầm kiên cố hơn. Quả đúng như phán đoán, chỉ vài phút sau địch cho máy bay T-28 đến ném bom. Ở vị trí hầm của chúng tôi có 5 người, là chỉ huy Tiểu đội, tôi nhắc anh em lùi vào phía trong, còn mình đứng phía ngoài. Mặc dù bom không rơi trúng hầm nhưng do sức ép nên ai cũng hoa mắt, chóng mặt. Riêng tôi, do ở ngoài, sức ép dồn mạnh hơn nên ngất lịm, máu từ miệng, mũi, tai rỉ ra. Sau này nghe anh em kể lại, mọi người phải cấp cứu bằng nhiều biện pháp tôi mới thoát cửa tử rồi được đưa về bệnh xá điều trị”.

Vậy mà vừa bình phục, ông xin trở lại đơn vị ngay. Trong câu chuyện với chúng tôi, ông bảo bản thân may mắn hơn nhiều đồng đội khác dù có mang thương tật trên cơ thể nhưng còn được trở về bên gia đình, người thân. Chính vì vậy, ngay sau ngày hòa bình, dù bận công tác ở địa phương, ông vẫn dành thời gian ghi nhớ, vẽ lại khu vực chiến đấu của đơn vị và các vị trí an táng liệt sĩ. Đặc biệt là khoảng 20 đồng đội mà ông trực tiếp tham gia khâm liệm, chôn cất. “Thời gian đầu, thông tin về các liệt sĩ được tôi thu thập, lập danh sách gửi về chính quyền địa phương để cơ quan chức năng vào cuộc. Sau nhờ bạn bè hướng dẫn, tôi gửi thêm về chuyên mục Thông tin về mộ liệt sĩ của Báo Quân đội nhân dân. Nhờ hiệu quả tuyên truyền của tờ báo mà nhiều gia đình liệt sĩ đã liên hệ cùng tôi khớp nối thông tin, góp phần tìm được một số trường hợp đưa về quê nhà an táng”, CCB Lê Thế Kỷ cho biết.

leftcenterrightdel
 Cựu chiến binh Lê Thế Kỷ (ngoài cùng, bên phải) trong chuyến tìm hài cốt liệt sĩ Cầm Văn Bằng, tháng 5-2025. Ảnh: HOÀI AN

Từ tháng 10-2008, liên tiếp trong nhiều số, Báo Quân đội nhân dân đăng tải thông tin các liệt sĩ do ông cung cấp. Trên cơ sở thông tin và sơ đồ mộ chí do ông trực tiếp vẽ lại, mùa khô năm 2014 đã tìm được phần mộ của hai liệt sĩ Phạm Khắc Vinh và Lò Văn Hợp, cùng đơn vị, hy sinh tại cao điểm 1228 trên đất bạn Lào...

Theo lời kể của CCB Lê Thế Kỷ, sau khi rời quân ngũ, ông về địa phương công tác nhiều năm. Những năm ấy, do bận công việc cơ quan nên ông không thể trực tiếp cùng các đội quy tập và thân nhân liệt sĩ tham gia quá trình tìm kiếm mà chỉ hỗ trợ chỉ dẫn, cung cấp thông tin qua thư tín, điện thoại. Ông kể: “Bắt đầu từ sau khi nghỉ hưu năm 2011, tôi được các đơn vị và gia đình liệt sĩ mời tham gia đoàn tìm kiếm với vai trò là “người dẫn đường”. Đợt nào không thể đi cùng thì đến mỗi địa điểm cần tham vấn, mọi người gọi video để tôi nhìn trực tiếp và đưa ra gợi ý hướng tìm kiếm. Gần đây nhất là chuyến tôi cùng gia đình liệt sĩ đi tìm liệt sĩ Cầm Văn Bằng, quê ở Phù Yên, Sơn La, hy sinh tại cao điểm 890 ở Long Chẹng (Lào). Tuy xương cốt liệt sĩ đã hòa vào mảnh đất nơi anh nằm lại nhưng vẫn còn nhiều di vật nguyên vẹn như thắt lưng dù, đế giày, xẻng..., gia đình đã đưa về quê nhà”.

20 năm qua, CCB Lê Thế Kỷ đã xuôi ngược nhiều nơi, tham gia vào quá trình xác minh thông tin tìm thấy hàng chục liệt sĩ, trong đó có khoảng 10 chuyến “xuất ngoại” đáng nhớ. Thành công có, thất bại cũng không thiếu, nhưng ông bảo hễ còn sức khỏe ông còn tiếp tục kiếm tìm để tri ân đồng đội và góp phần chia sẻ với gia đình liệt sĩ.

SƠN TRANG