Gần 3 thập kỷ trôi qua, chàng thanh niên Trần Minh Quyền đi xây dựng kinh tế mới ngày nào đã trở thành một trong những “kho tư liệu sống” đặc biệt của công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (HCLS) trên địa bàn. Trò chuyện với chúng tôi trong căn nhà nhỏ, ông Trần Minh Quyền chậm rãi kể về những năm tháng sau ngày đất nước thống nhất. Khi ấy, cuộc sống còn nhiều khó khăn, ông cùng người dân địa phương vào rừng phát nương, làm rẫy rồi tìm kiếm phế liệu chiến tranh để có thêm thu nhập. Những cánh rừng quanh Bản Chùa vẫn còn ngổn ngang dấu tích bom đạn. “Ngày đó đi rừng là chuyện thường đối với chúng tôi. Có hôm đào được mảnh xác máy bay, có hôm gặp đạn pháo, lựu đạn. Cũng có những lần chúng tôi phát hiện hài cốt bộ đội nằm lại giữa rừng sâu”, ông Quyền nhớ lại.

Điều khiến ông day dứt nhất là những lần bắt gặp HCLS nằm lại giữa đại ngàn. Ông Trần Minh Quyền nói: “Nhìn thấy hài cốt các anh nằm đó, ai cũng thương. Chúng tôi bảo nhau phải bằng mọi cách đưa các anh về nơi an nghỉ đàng hoàng hơn”.

Những năm 1997-1999, từ các vị trí ông Quyền cùng người dân phát hiện, Ban CHQS huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị đã tổ chức tìm kiếm, cất bốc được 96 HCLS tại khu vực Bản Chùa, xã Cam Tuyền, huyện Cam Lộ (nay là xã Hiếu Giang). Ông Quyền không nhớ hết mình đã bao nhiêu lần dẫn đường cho bộ đội, chỉ nhớ rằng hễ nghe tin có dấu vết liên quan tới liệt sĩ là ông lại tìm đến.

Ngày nay, nhiều địa danh trên bản đồ hành chính đã thay đổi, nhiều khu rừng đã được phủ xanh, nhưng trong ký ức của ông Quyền vẫn còn nguyên những tên gọi cũ thời chiến. Trung tá Lê Trường Giang, Chính trị viên Đội tìm kiếm, quy tập HCLS Sư đoàn 968, Quân khu 4 cho biết: “Có những địa danh chỉ còn những người cao tuổi như ông Quyền nhớ được. Nhiều giấy báo tử của liệt sĩ ghi nơi hy sinh tại đồi Phu Lơ, đồi Cây Trai, đồng Cây Trổ hoặc những địa danh dân gian khác, nếu không có sự chỉ dẫn của ông Quyền và người dân địa phương thì việc xác định khu vực tìm kiếm sẽ gặp rất nhiều khó khăn”.

leftcenterrightdel

Cán bộ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Sư đoàn 968, Quân khu 4 trao đổi với ông Trần Minh Quyền. Ảnh: NGUYỄN HOÀNG 

Chính vì vậy, mỗi khi Đội tìm kiếm, quy tập HCLS Sư đoàn 968 triển khai nhiệm vụ trên địa bàn, ông Trần Minh Quyền lại trở thành người dẫn đường quen thuộc. Từ những con đường xuyên rừng đến các vị trí nghi có mộ liệt sĩ, ông đều tận tình dẫn giải, đối chiếu và chia sẻ những gì mình biết. Đặc biệt, tháng 7-2025, từ nguồn thông tin do ông cung cấp, Đội tìm kiếm, quy tập HCLS Sư đoàn 968 đã tìm kiếm, quy tập được 12 HCLS tại khu vực Bản Chùa. “Khi thấy những di vật HCLS, tôi rất xúc động và thương các anh. Cuối cùng, các anh cũng đã có ngày trở về”, ông Trần Minh Quyền nhớ lại.

Không chỉ hỗ trợ LLVT Quân khu 4, ông còn là người dẫn đường quen thuộc của nhiều thân nhân liệt sĩ từ khắp mọi miền đất nước tìm về Quảng Trị. Năm 1998, một gia đình liệt sĩ mang theo giấy báo tử tìm đến ông nhờ giúp đỡ. Ông tận tình hỗ trợ xác định khu vực tìm kiếm dựa vào những địa danh ghi trong hồ sơ và ký ức của mình. Sau nhiều năm mong ngóng, gia đình liệt sĩ đã tìm được phần mộ người thân.

Ở tuổi ngoài 70, dù sức khỏe không còn như trước nhưng mỗi khi nhận được thông tin liên quan đến liệt sĩ, ông Trần Minh Quyền đều cố gắng có mặt. Những hôm đau ốm không đi được, ông lại dặn con trai thay mình dẫn bộ đội vào rừng.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ nhưng với ông Trần Minh Quyền, hành trình tìm kiếm những người lính còn nằm lại nơi chiến trường xưa chưa bao giờ khép lại. Mỗi địa danh ông ghi nhớ, mỗi thông tin ông cung cấp đều chứa đựng tấm lòng tri ân sâu nặng đối với các anh hùng liệt sĩ. Đó cũng là cách một người dân bình dị lặng lẽ góp sức viết tiếp đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” trên mảnh đất Quảng Trị anh hùng.

HOÀNG TRUNG