Mốc son chói lọi
Tháng 9-1940, phát xít Nhật đánh vào Lạng Sơn, quân Pháp nhanh chóng đầu hàng. Trước tình hình trên, từ ngày 21 đến 23-9-1940, Xứ ủy Nam Kỳ đã triệu tập hội nghị tại nhà bà Nguyễn Thị Hương ở làng Xuân Thới Đông thuộc vùng Hóc Môn-Bà Điểm. Tại hội nghị, lãnh đạo Xứ ủy Nam Kỳ đã nhận định tình hình thực dân Pháp gặp nhiều khó khăn, lung lay và hỗn độn, tinh thần suy sụp; còn quân Nhật mới vào đặt chân chưa vững. Về phía ta, tổ chức chưa củng cố, phong trào chưa đủ mạnh, nhưng Nhật-Pháp đang đánh nhau nên hội nghị cho rằng thời cơ đã đến. Đặc biệt, tình hình quần chúng đang sôi sục đòi hỏi phải khởi nghĩa. Hội nghị đã quyết định tích cực chuẩn bị và trao cho Thường vụ quyền ra lệnh khởi nghĩa sớm.
Ðêm 22, rạng sáng 23-11-1940, cuộc khởi nghĩa bắt đầu nổ ra ở các tỉnh miền Ðông và sau đó là miền Tây Nam Bộ. Việc chỉ đạo khởi nghĩa được tiến hành mau lẹ. Cả Nam Kỳ rung chuyển dưới sức mạnh như bão nổi của quần chúng nhân dân. Khởi nghĩa đồng loạt nổ ra ở 20/21 tỉnh Nam Kỳ, mạnh nhất ở các vùng Gia Ðịnh, Chợ Lớn, Mỹ Tho, Vĩnh Long, Tây Ninh, Biên Hòa... Do những lý do chủ quan và khách quan, cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ chưa đi tới thắng lợi cuối cùng. Bị thực dân Pháp đàn áp hết sức dã man, dìm trong bể máu, nhiều chiến sĩ, đồng bào ta đã ngã xuống, hy sinh oanh liệt.
    |
 |
| Học sinh tham quan Di tích lịch sử quốc gia Ngã ba Giồng (TP Hồ Chí Minh). Ảnh: KIỀU OANH |
Dù chịu nhiều tổn thất, song phong trào cách mạng ở Nam Bộ không bị thoái lui mà ngược lại, những kết quả bước đầu của cuộc khởi nghĩa tiếp tục được củng cố. Lực lượng cách mạng còn lại tiếp tục được phát triển. Những kinh nghiệm xương máu được nghiêm túc đúc kết. Hào khí và tinh thần quật khởi của Khởi nghĩa Nam Kỳ không ngừng phát huy cao độ.
Tháng 8-2026, tại TP Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP Hồ Chí Minh phối hợp với Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học “Khởi nghĩa Nam Kỳ-sáng ngời chí khí cách mạng tấm gương cộng sản kiên trung”. Hội thảo nhằm tưởng niệm 85 năm sự kiện các đồng chí lãnh đạo tiền bối của Đảng và chiến sĩ cách mạng anh dũng hy sinh tại trường bắn Nhà thương Giếng Nước và Ngã ba Giồng. Tại hội thảo, các chuyên gia đã thảo luận, làm sáng tỏ vị trí, tầm vóc và ý nghĩa lịch sử của Khởi nghĩa Nam Kỳ trong tiến trình cách mạng Việt Nam. Đồng thời tiếp tục khẳng định giá trị lịch sử của Khởi nghĩa Nam Kỳ trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc; tôn vinh những cống hiến to lớn, khí phách kiên trung của các đồng chí lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và chiến sĩ cách mạng.
Theo các chuyên gia, Khởi nghĩa Nam Kỳ là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình đấu tranh giải phóng dân tộc, góp phần tôi luyện đội ngũ cán bộ, bồi đắp lực lượng cách mạng và hun đúc tinh thần đấu tranh kiên cường, tạo tiền đề cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Sự hy sinh anh dũng của các đồng chí lãnh đạo tiền bối của Đảng và chiến sĩ cách mạng trở thành biểu tượng cao đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, để lại giá trị tinh thần sâu sắc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Tại hội thảo nói trên, Phó giáo sư, Tiến sĩ Lưu Văn Quyết, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) nhấn mạnh, Khởi nghĩa Nam Kỳ không chỉ là một cuộc nổi dậy lớn của năm 1940 mà còn là dấu mốc quan trọng trong quá trình trưởng thành của phong trào cách mạng Nam Bộ. Tầm vóc của cuộc khởi nghĩa trước hết nằm ở tinh thần tiến công, sức huy động quần chúng và sự hy sinh to lớn của những người tham gia. Chính thực tiễn quyết liệt của cuộc khởi nghĩa đã đặt ra những vấn đề về thời cơ, lực lượng, tổ chức và địa bàn mà phong trào phải tiếp tục đối diện trong những năm sau đó. Đặt trong tiến trình từ năm 1940 đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và những ngày đầu Nam Bộ kháng chiến, những giá trị và trải nghiệm lịch sử ấy càng làm rõ vị trí đặc biệt của Khởi nghĩa Nam Kỳ trong lịch sử cách mạng Nam Bộ.
Bảo tồn, phát huy truyền thống
Đã 86 năm trôi qua, hào khí của cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ tiếp tục lan tỏa trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay. Truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí quật cường của Khởi nghĩa Nam Kỳ được Đảng bộ, nhân dân các tỉnh Nam Bộ hôm nay, đặc biệt là TP Hồ Chí Minh, kế thừa, phát huy trong quá trình xây dựng quê hương giàu đẹp, đưa Nam Bộ thành đồng trong kháng chiến trở thành vùng kinh tế phát triển năng động, toàn diện, đổi mới sáng tạo, giàu bản sắc; trở thành khu vực tiên phong trong công cuộc đổi mới, hội nhập và phát triển của đất nước.
|
 |
| TP Hồ Chí Minh phấn đấu trở thành một siêu đô thị văn minh, hiện đại. Ảnh: OANH KIỀU |
Sau sáp nhập, các địa danh như Hóc Môn, Bà Điểm-cái nôi của Khởi nghĩa Nam Kỳ được giữ lại tên gọi truyền thống, tiếp tục gìn giữ, phát huy tinh thần cách mạng, tạo động lực mạnh mẽ để chủ động khai thác những tiềm năng phát triển bền vững, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức bộ máy mới. Lãnh đạo các xã quyết tâm thực hiện thắng lợi các chỉ tiêu, nhiệm vụ theo nghị quyết đại hội đảng bộ xã, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại, nghĩa tình, xứng đáng với niềm tin của nhân dân và sự hy sinh của thế hệ cha ông. Bên cạnh đó, xây dựng thành công chính quyền số, ứng dụng mạnh mẽ khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo trong công tác lãnh đạo, điều hành và nâng cao chất lượng phục vụ cho người dân và doanh nghiệp trên địa bàn.
Đồng chí Nguyễn Thị Kim Phúc, Phó bí thư Thường trực Đảng ủy xã Bà Điểm, TP Hồ Chí Minh cho biết, bài học từ cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ và những câu chuyện về các chiến sĩ cách mạng, những người dân Bà Điểm từng nuôi giấu, che chở, góp sức cho cách mạng trở thành nguồn tư liệu quý báu để giáo dục thế hệ hôm nay. Đảng bộ xã Bà Điểm quyết tâm tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, biến di sản lịch sử thành động lực phát triển kinh tế-xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh, xây dựng quê hương Bà Điểm-18 thôn vườn trầu ngày càng giàu đẹp, văn minh, nghĩa tình, phấn đấu sớm trở thành phường, xứng đáng với sự hy sinh cao cả của các thế hệ cha ông. Những câu chuyện về “đất vườn trầu” đang được hệ thống hóa thành các sản phẩm trực quan, video clip ngắn, podcast, bản đồ và mã QR để người dân, học sinh, du khách có thể tìm hiểu ngay tại các di tích. Những địa chỉ đỏ như: Di tích lịch sử quốc gia Ngã ba Giồng, Đền thờ ông Phan Công Hớn, Nhà truyền thống xã Bà Điểm cũng tiếp tục được phát huy như những không gian học lịch sử trực tiếp...
Khởi nghĩa Nam Kỳ đã để lại những bài học quý báu về sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, về thời cơ cách mạng cần được giữ gìn và phát huy đặc biệt trong giai đoạn hiện nay. Những bài học đó sẽ giúp mỗi cán bộ, đảng viên, các tầng lớp nhân dân TP Hồ Chí Minh giữ vững tinh thần cách mạng, năng động, sáng tạo, đoàn kết một lòng, đưa Thành phố mang tên Bác trở thành một siêu đô thị văn minh, hiện đại, một thành phố đáng sống trong tương lai.
Nhiều năm qua, công tác bảo tồn di tích lịch sử cách mạng được TP Hồ Chí Minh đặc biệt chú trọng. Các cơ quan chức năng đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động bảo tàng, lưu trữ, trưng bày và giới thiệu di sản; xây dựng các sản phẩm giáo dục lịch sử hiện đại, hấp dẫn; tăng cường kết nối các di tích cách mạng với hoạt động giáo dục trong nhà trường, cơ quan, đơn vị và cộng đồng; góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với thế hệ trẻ. Hệ thống tượng đài, bia tưởng niệm và khuôn viên cây xanh thường xuyên được tu bổ, nâng cấp chiếu sáng, phòng cháy, chữa cháy; chế độ trực bảo vệ 24/24 giờ được duy trì; các dịp lễ lớn đều có hoạt động dâng hương, hội trại, sinh hoạt về nguồn. Đặc biệt, di tích được đưa vào hoạt động ngoại khóa của trường học, kết nối tour tham quan cùng doanh nghiệp du lịch và tuyên truyền rộng rãi trên các phương tiện truyền thông. UBND TP Hồ Chí Minh đang triển khai tour “Hóc Môn-vùng đất lịch sử”. Bên cạnh đó là đưa Ngã ba Giồng vào chương trình liên kết du lịch “Gò Môn” với tour “Hành trình kết nối lịch sử, văn hóa-hành trình về với cội nguồn”. Nhờ đó, các di tích lịch sử liên quan đến Khởi nghĩa Nam Kỳ ngày càng gần gũi với đời sống cộng đồng. Đây là hướng đi quan trọng để phát huy truyền thống hào hùng của các địa phương, đồng thời tạo sản phẩm du lịch đặc thù cho thành phố.
HOÀNG THUẬN