Bảo vệ căn cứ Dương Minh Châu

Trong chuyến đi, chúng tôi có dịp gặp những cựu cán bộ Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam (phiên hiệu là Ban Tuyên huấn R) đang rà soát danh sách đồng đội hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, chuẩn bị chỉnh trang bia tưởng niệm nhân kỷ niệm 65 năm Ngày thành lập Ban Tuyên huấn R (23-11-1961 / 23-11-2026). Chiến khu đã đổi thay, nhưng với họ, mỗi tên người trong danh sách vẫn gợi nhớ một gương mặt, một quãng đời cùng nhau đi qua bom đạn.

Cổng vào Khu di tích lịch sử căn cứ Dương Minh Châu (tỉnh Tây Ninh). Ảnh: LÊ TIẾN

Nhắc đến những ngày chống càn năm 1966, các ông bà bồi hồi nhớ những đồng chí thuộc Xưởng phim Giải phóng, Nhà in Trần Phú, Tiểu ban Hội họa, Đài Phát thanh Giải phóng, Văn phòng (cùng thuộc Ban Tuyên huấn R) đã hy sinh giữa chiến khu. Có người đến nay vẫn chưa tìm thấy hài cốt. Theo dòng hồi ức ấy, ông Nguyễn Văn Xích và ông Nguyễn Văn Mạnh kể cho chúng tôi nghe về những năm tháng mình đã trải qua ở nơi đây.

Bia đá ghi lại lịch sử căn cứ Dương Minh Châu (tỉnh Tây Ninh). Ảnh: CẦU KHỞI

Chặn địch giữa chiến khu

Ông Nguyễn Văn Xích sinh năm 1945, quê ở Củ Chi, hiện sống tại phường Minh Phụng, TP Hồ Chí Minh. Năm diễn ra cuộc càn, ông vừa bước sang tuổi 21, là chiến sĩ thông tin của Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 2, Sư đoàn 9, Bộ tư lệnh Miền. Nay đã ngoài 80 tuổi, ông vẫn nhớ những địa danh đơn vị từng đi qua, những nơi cùng đồng đội đánh địch. Ông kể, lực lượng tham gia Chiến dịch Tây Ninh năm 1966 có Sư đoàn 9 (với hai Trung đoàn 1 và 2), Trung đoàn 16 cùng LLVT tỉnh Tây Ninh. Địa bàn chiến đấu chủ yếu của các đơn vị là vùng căn cứ Dương Minh Châu, nơi rừng bao phủ khoảng 3/4 diện tích, xen giữa là những trảng trống. Bộ đội dựa vào rừng để giấu quân, tổ chức đánh địch, nhưng cũng phải đề phòng quân Mỹ đổ bộ trực thăng xuống các trảng. Vì thế, các đơn vị vừa chuẩn bị tiến công vừa sẵn sàng chống càn, bảo vệ căn cứ.

Nghe ông Xích kể rồi tìm đọc thêm sử liệu, chúng tôi hiểu rõ hơn tình thế lúc bấy giờ. Từ ngày 14-9-1966, Mỹ mở cuộc hành quân Attleboro, từng bước huy động khoảng 30.000 quân nhằm đánh phá căn cứ, triệt phá kho tàng, “tìm diệt” Quân giải phóng và “chụp bắt” cơ quan đầu não kháng chiến của Miền. Bộ tư lệnh Miền quyết định mở chiến dịch phản công với hai phương án: Sử dụng các đơn vị nhỏ tiến công đồn, bốt, ấp chiến lược, hỗ trợ phong trào địa phương, chuẩn bị đánh quân phản kích; đồng thời sẵn sàng đánh địch càn quét, bảo vệ căn cứ. Đến ngày 2-11-1966, các đơn vị hoàn thành công tác chuẩn bị, tới vị trí tập kết. Đêm 2, rạng sáng 3-11, một bộ phận lực lượng ta tiến công tại suối Bà Tươi và ấp chiến lược Truông Mít. Đến 9 giờ ngày 3-11, một bộ phận Lữ đoàn 196 Mỹ đổ bộ xuống Trảng Tranh, phía Bắc Bàu Gòn, gần Sở chỉ huy tiền phương Sư đoàn 9. Trung đội vệ binh và đại đội trinh sát của Sư đoàn kiên cường chặn đánh, diệt 50 tên địch, bắn rơi 1 máy bay trực thăng.

Nhận định địch có thể tiếp tục càn lên phía Bắc Bàu Gòn, Bộ tư lệnh chiến dịch chuyển Trung đoàn 16 sang nhiệm vụ chống càn, đưa Tiểu đoàn 9 của Trung đoàn về đứng chân trong căn cứ Dương Minh Châu. Sáng 4-11, quân Mỹ đổ thêm 2 tiểu đoàn, phối hợp với lực lượng từ hôm trước tiến công trận địa của Tiểu đoàn 9. Ngày 5-11, chúng tăng thêm 1 tiểu đoàn thuộc Lữ đoàn 2, Sư đoàn Bộ binh 25, hình thành 3 hướng tiến công. Dựa vào địa hình và công sự, cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 9 đã đánh lui nhiều đợt tiến công. Sau hai ngày chiến đấu, đơn vị giữ vững trận địa, đánh bại cuộc tiến công của hơn 3 tiểu đoàn địch, loại khỏi vòng chiến đấu hàng trăm quân, thu 33 súng.

Đêm 11, rạng ngày 12-11-1966, trong khi Trung đoàn 1 đánh địch ở Trảng Lớn, Trảng Sụp, ngã ba Vịnh, Trung đoàn 2-nơi ông Nguyễn Văn Xích chiến đấu-tập kích hỏa lực vào Sở chỉ huy Sư đoàn 1 của Mỹ tại Dầu Tiếng (nay thuộc phía Bắc TP Hồ Chí Minh). Theo số liệu tổng kết, trận đánh tại Dầu Tiếng đã loại khỏi vòng chiến đấu gần 200 quân địch, phá hủy 17 máy bay trực thăng và 2 khẩu pháo. Ông Xích bộc bạch: “Mỗi lần đọc lại diễn biến trận đánh, tôi không thể quên những đồng đội đã bám công sự, chặn từng đợt tiến công để bảo vệ cơ quan, kho tàng và những người làm việc phía sau. 60 năm qua, tôi vẫn nhớ những nơi mình cùng đồng đội chiến đấu, càng thương những người đã hy sinh, không được trở về nhìn quê hương đổi mới”.

Phản công, buộc địch rút lui

Ông Nguyễn Văn Mạnh, hiện cũng sống tại phường Minh Phụng, tham gia chiến dịch với nhiệm vụ bảo đảm thông tin liên lạc. Sinh năm 1943, nhập ngũ năm 1961, khi ấy, ông là chiến sĩ Đại đội Thông tin 1, Tiểu đoàn 44, Bộ tư lệnh Miền. Sau này, ông là Đại đội trưởng, mang quân hàm Trung úy; trước khi nghỉ hưu là Chánh án Tòa án nhân dân quận 11 (cũ), TP Hồ Chí Minh. Qua nhiều năm chiến đấu, công tác, ông vẫn nhớ lần suýt hy sinh giữa chiến khu. Hôm ấy đang nằm võng đọc báo, ông nghe đồng đội gọi xuống hầm tránh bom. Ông Mạnh kể, chưa kịp xuống hầm thì một quả bom đã sượt sát chiếc võng khiến ông thất thần. Điện đài, trang bị thông tin bị hư hỏng, ăng-ten bị đứt. Vừa trấn tĩnh, ông cùng đồng đội bắt tay ngay vào sửa chữa, khôi phục liên lạc vì bộ đội đang đánh địch, không thể để thông tin phục vụ chỉ huy gián đoạn lâu.

Thời điểm đó, quân Mỹ tiếp tục tăng cường lực lượng, mở rộng cuộc càn. Từ ngày 6-11, chúng đổ bộ xuống Trại Đèn, Bãi Trảng, nhưng bị các đơn vị Trung đoàn 16 bám đánh. Cùng với quân chủ lực, LLVT địa phương đẩy mạnh phục kích, tập kích. Bà Đoàn Thị Thanh Thủy (sinh năm 1957, ở phường Gia Định, TP Hồ Chí Minh), nguyên cán bộ Đài Phát thanh Giải phóng cho biết, khi diễn ra cuộc càn, bà còn nhỏ, chưa vào chiến khu. Sau này, nghe các cô, chú, bác đi trước kể lại, bà mới hiểu những gian khó của cơ quan trong những ngày chống càn. Để bảo vệ phương tiện làm việc, cán bộ, nhân viên phải chôn giấu trang bị kỹ thuật dưới hầm hoặc dời đến nơi khác. Cùng với đó, du kích, tự vệ các cơ quan tích cực phối hợp chiến đấu, tổ chức những phân đội nhỏ đánh xe cơ giới địch. Qua lời kể của thế hệ đi trước, bà nhớ đội du kích của Trung ương Cục đã diệt 8 xe và 55 quân Mỹ, nhiều đồng chí được tặng danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ”, “Dũng sĩ diệt xe tăng”.

Nhà tiếp khách được tái hiện tại Khu di tích lịch sử căn cứ Dương Minh Châu (tỉnh Tây Ninh). Ảnh: CẦU KHỞI

Ngày 14-11-1966, địch từ Bàu Cỏ, Bàu Bạc tiến lên Giếng Thi, Đồng Pan. Bộ tư lệnh Chiến dịch chỉ thị Sư đoàn 9 chặn đánh dọc lộ 4, từ Giếng Thi đến Cà Tum; sử dụng Trung đoàn 2 và một tiểu đoàn của Trung đoàn 1 đánh vào bên sườn, phía sau địch. Từ ngày 15 đến 20-11, những trận đánh liên tiếp diễn ra tại Bàu Cỏ, Sóc Ki, Cà Tum, Khe Đu, Sóc Mới. Bị tổn thất, quân Mỹ rút dần. Các đơn vị ta tiếp tục bám đánh tại Tà Đạt, Suối Đá. Ngày 24-11, phía Mỹ tuyên bố kết thúc cuộc hành quân. Đêm 25-11, Trung đoàn 2 pháo kích Dầu Tiếng lần thứ hai. Sau trận này, ta chủ động kết thúc chiến dịch.

Cuộc càn bị đánh bại, căn cứ được giữ vững. Chiến thắng này đã giúp bảo vệ cơ quan lãnh đạo, chỉ huy và hệ thống hậu cần của Miền, làm thất bại ý đồ “tìm diệt”, “chụp bắt” của địch. Chiến dịch để lại những kinh nghiệm về phán đoán ý định địch, chuẩn bị chiến đấu từ sớm, phối hợp lực lượng tại chỗ với chủ lực cơ động, chủ động tạo và nắm thời cơ phản công. Việc tổ chức cán bộ, nhân viên các cơ quan tham gia chiến đấu cũng góp phần buộc địch phải phân tán, đối phó trên nhiều hướng.

Một hố bom B-52 tại Khu di tích lịch sử căn cứ Dương Minh Châu (tỉnh Tây Ninh). Ảnh: LÊ TIẾN

60 năm sau cuộc càn Attleboro, mảnh đất Dương Minh Châu đã đổi thay, người dân yên ổn làm ăn, dựng xây quê hương. Vui mừng trước cuộc sống hôm nay, ông Xích, ông Mạnh, bà Thủy và những cựu cán bộ Ban Tuyên huấn R càng thương nhớ đồng đội đã hy sinh, không được thấy chiến khu đổi mới. Ngày gặp mặt, họ cùng nhắc tên người, nhớ tên đất, mong tìm thêm manh mối về những đồng đội chưa tìm thấy hài cốt. Người còn sống đã già, người nằm lại vẫn trẻ như ngày chia tay...

LƯƠNG ANH