Sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, ngày 28-1-1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc (Chủ tịch Hồ Chí Minh sau này) về nước, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Từ núi rừng Việt Bắc, những chủ trương, chỉ thị của Đảng, của Bác đã truyền đi khắp cả nước. Phong trào cách mạng dâng cao. Mặt trận Việt Minh thành lập. Các tổ chức Hội cứu quốc (Công nhân cứu quốc, Nông dân cứu quốc, Thanh niên cứu quốc, Phụ lão cứu quốc...) phát triển nhanh chóng. Tuy công việc cách mạng bộn bề, khẩn trương, nhưng Bác vẫn làm thơ chúc Tết Nhâm Ngọ 1942, đây là bài thơ chúc Tết đầu tiên của Bác:
Tháng ngày thấm thoát chóng như thoi
Năm cũ qua rồi, chúc năm mới:
Chúc phe xâm lược sẽ diệt vong!
Chúc phe dân chủ sẽ thắng lợi!
Chúc đồng bào ta đoàn kết mau!
Chúc Việt Minh ta càng tấn tới!
Chúc toàn quốc ta trong năm này,
Cờ đỏ ngôi sao bay phất phới!
Năm nay là năm rất vẻ vang.
Cách mệnh thành công khắp thế giới.
Với “tiên cảm” của Bác, bài thơ chúc Tết, mừng xuân này, mục đích của Bác là nhân năm mới giải thích, tuyên truyền tình hình chuyển biến của cách mạng và kêu gọi làm nhiệm vụ mới. Lúc này cách mạng vô sản chỉ mới thành công ở Liên Xô, cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai đang diễn ra ác liệt, cách mạng Việt Nam đang phát triển. Viễn cảnh chính trị của thế giới sẽ hình thành sau đêm tối của chiến tranh, hiện lên như một bình minh rạng rỡ, làm ai cũng phấn khởi, nên lời chúc đầu tiên của Bác là:
Chúc phe xâm lược sẽ diệt vong!
Chúc phe dân chủ sẽ thắng lợi!
Nhìn xa trông rộng, nắm đúng quy luật, đoán định cái tất yếu xảy ra, cảm quan chính trị, cảm quan lịch sử của Bác là vậy, nên với cách mạng Việt Nam, Bác chúc:
Chúc đồng bào ta đoàn kết mau!
Chúc Việt Minh ta càng tấn tới!
Chúc toàn quốc ta trong năm này,
Cờ đỏ ngôi sao bay phất phới!
Mỗi lời chúc gắn với một nhiệm vụ cụ thể và thực hiện nhiệm vụ đó một cách khẩn trương, mạnh mẽ. Đoàn kết dưới lá cờ của Mặt trận là hành động cụ thể của mỗi người dân yêu nước, giác ngộ cách mạng. Chẳng bao lâu nữa, cả đất nước ta là một rừng cờ tung bay trước gió trong ngày hội tưng bừng của độc lập, tự do. Viễn kiến chính trị của Bác rất chính xác. Bác tự tin chúc Tết :
Năm nay là năm rất vẻ vang.
Cách mệnh thành công khắp thế giới.
Bài thơ chúc Tết Nhâm Ngọ 1942 là bài thơ chúc Tết, mừng xuân đầu tiên của Bác. Bài thơ báo hiệu một mùa xuân cách mạng đã đến, đồng thời cũng là bài thơ mở ra một phong tục mới, mỗi khi Tết đến, xuân về, nhân dân ta háo hức mong chờ được nghe thơ chúc Tết của Bác Hồ.
Nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa mới ra đời ngày 2-9-1945. Thực dân Pháp đã quay trở lại cướp nước ta một lần nữa. Nhân dân ta buộc phải cầm súng chiến đấu. Bác Hồ đã dự liệu cuộc chiến tranh ấy được thể hiện bằng cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ, dựa vào sức mình là chính. Sau 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp, ta đã giành được nhiều thắng lợi to lớn. Năm Giáp Ngọ 1954, tin chiến thắng dồn dập từ các chiến trường báo về, Bác chúc Tết đồng bào, chiến sĩ:
Năm mới, quân dân ta có hai nhiệm vụ rành rành:
- Đẩy mạnh kháng chiến để giành độc lập, tự do,
- Cải cách ruộng đất là công việc rất to.
Dần dần làm cho người cày có ruộng khỏi lo nghèo nàn.
Quân và dân ta nhất trí kết đoàn,
Kháng chiến, kiến quốc nhất định hoàn toàn thành công.
Hòa bình dân chủ thế giới khắp Nam, Bắc, Tây, Đông
Năm mới, thắng lợi càng mới, thành công càng nhiều.
Trong thơ, Bác nêu ra hai nhiệm vụ chủ yếu để đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi. Một là, chỉ đạo kháng chiến và chính sách quân sự trong giai đoạn tiến công chiến lược. Hai là, phát động quần chúng thực hiện cải cách ruộng đất, nâng cao quyền lợi chính trị, kinh tế của nông dân, trước hết người cày phải có ruộng. Năm Giáp Ngọ 1954 là năm ghi những nét son chói lọi trong lịch sử dân tộc, quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ. “Cái mốc chói lọi bằng vàng” mãi mãi là biểu tượng sáng ngời của dân tộc Việt Nam quật cường, bất khuất, thông minh, sáng tạo, là niềm tin của các dân tộc bị áp bức trong cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do. Một chiến công vĩ đại mà báo chí nước ngoài đã viết: “Điện Biên Phủ là một trong những trận giao chiến lớn, đã làm thay đổi số phận thế giới”.
Kết thúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, miền Bắc bước vào mùa xuân tươi đẹp, mùa xuân của chủ nghĩa xã hội, đường lên hạnh phúc rộng mở, miền Nam giữ vững thành đồng “đấu tranh tiến tới” với sức mạnh triệu triệu người hơn sóng cuộn Biển Đông. Song con đường giải phóng dân tộc, độc lập, thống nhất còn gập ghềnh, gian nan. Vì thua to ở miền Nam, năm 1964, không quân Mỹ bắt đầu đánh phá miền Bắc. Năm 1965, quân đội Mỹ đổ bộ vào miền Nam và đã bị quân và dân ta giáng cho những đòn đau. Để động viên, cổ vũ toàn Đảng, toàn dân, toàn quân quyết tâm chiến đấu làm cho Mỹ-ngụy thất bại ở cả hai miền Nam-Bắc nên Bác chúc Tết-mừng Xuân Bính Ngọ 1966:
Mừng miền Nam rực rỡ chiến công,
Nhiều Dầu Tiếng, Bầu Bàng, Plei Me, Đà Nẵng.
Mừng miền Bắc chiến đấu anh hùng,
Giặc Mỹ leo thang ngày càng thua nặng.
Đồng bào cả nước đoàn kết một lòng,
Tiền tuyến, hậu phương, toàn dân cố gắng
Thi đua sản xuất, chiến đấu xung phong,
Chống Mỹ, cứu nước, ta nhất định thắng!
Tiếp đó ngày 17-7-1966, Bác đọc lời kêu gọi nhân dân cả nước quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược: “Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa. Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố, xí nghiệp có thể bị tàn phá, song nhân dân Việt Nam quyết không sợ! Không có gì quý hơn độc lập, tự do. Đến ngày thắng lợi, nhân dân ta sẽ xây dựng lại đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn!”.
Cả 3 bài thơ năm Ngọ này, Bác đều nhắc đến đoàn kết, vì đoàn kết là sức sống Việt Nam, là sức mạnh Việt Nam. Điều này Bác còn căn dặn trong Di chúc: “Đoàn kết là một truyền thống cực kỳ quý báu của Đảng và của dân ta”. “Đoàn kết, đại đoàn kết, thành công, đại thành công” cũng chính là tư tưởng Hồ Chí Minh.
Từ mùa xuân Bính Ngọ 1966 đến nay đã 60 năm. Sắc xuân nay đã khác xuân xưa. Một mùa xuân Bính Ngọ mới đang đến, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đang đẩy mạnh học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh và đoàn kết phấn đấu, xây dựng đất nước phát triển, vững bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
TRẦN CÔNG HUYỀN