Trên hành trình kiếm tìm đồng đội

Trận đánh bi hùng

Theo lời kể của Đại tá Vũ Doãn Tùng, Trưởng ban liên lạc cựu chiến binh Trung đoàn 1-U Minh khu vực Hà Nội, đêm 11 rạng sáng 12-4-1975, Trung đoàn sử dụng Tiểu đoàn 307 làm chủ công phối hợp với đơn vị bạn thực hành tiến công Chi khu Ba Càng. Quá trình tác chiến, đơn vị đã gặp phải sự kháng cự quyết liệt của địch. Chúng điều động 1 tiểu đoàn bộ binh, 1 chi đoàn xe thiết giáp M113 từ Vĩnh Long xuống, kết hợp với lực lượng ở các lô cốt bên trong chi khu dùng hỏa lực đánh trả, ngăn chặn nhiều đợt tấn công của ta. Sau những tổn thất nặng nề với hơn 60 đồng chí hy sinh, nhiều trường hợp không lấy được thi thể, Tiểu đoàn 307 buộc phải rút về tuyến sau, củng cố lực lượng, chuẩn bị cho những trận đánh tiếp theo...

Ban liên lạc cựu chiến binh Trung đoàn 1-U Minh khu vực Hà Nội trao kinh phí tặng gia đình liệt sĩ Vi Văn Dính, năm 2023.

Trận đánh không thành công năm ấy là nỗi day dứt của nhiều cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 307 nói chung và Trung đoàn 1 nói riêng. Đi qua chiến tranh, trở về với đời thường, họ luôn canh cánh nỗi niềm thương tiếc đồng đội đã hy sinh. Trong đó có thương binh Nguyễn Văn Vĩnh (đã mất năm 2018), ở phường Long Biên, TP Hà Nội. Ông nguyên là chiến sĩ Đại đội 2, Tiểu đoàn 3, trực tiếp tham gia trận đánh năm ấy. Mặc dù điều kiện gia đình chưa thật dư dả, nhưng ông Vĩnh vẫn quyết tâm đứng ra khởi xướng việc tổ chức lễ giỗ chung cho đồng đội. Lễ giỗ ban đầu quy tụ một số ít cựu chiến binh của Tiểu đoàn 307 sinh sống trên địa bàn TP Hà Nội. Sau này, từ ý nghĩa của hoạt động, nhiều đồng đội biết tin cũng tìm đến, góp công, góp sức cùng tham gia tổ chức. Và đến nay, hằng năm các cựu chiến binh Trung đoàn 1 ở nhiều địa phương khác trên cả nước cũng tự nguyện tham gia, đồng lòng tổ chức lễ tri ân đồng đội.

Hành trình kiếm tìm đồng đội

Trong khói hương trầm tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ, những người lính năm xưa đã ôn lại kỷ niệm những năm tháng chiến đấu trên các mặt trận ở miền Tây Nam Bộ của Trung đoàn 1. Không dừng lại ở đó, những năm gần đây, các cựu chiến binh còn tập hợp nhau đồng lòng lên kế hoạch thực hiện các chuyến trở lại chiến trường xưa, đi tìm hài cốt liệt sĩ. “Là những người may mắn được trở về sau ngày giải phóng, chúng tôi luôn đau đáu nỗi niềm khi vẫn còn đó thân xác nhiều đồng đội nằm lại chiến trường.

Thấu hiểu nỗi lòng của những người vợ, người mẹ mất chồng, con hoặc chờ đợi trong vô vọng dòng tin về người thân suốt nhiều chục năm, từ năm cuối 2013, chúng tôi quyết tâm hành động, khởi đầu bằng việc tổng hợp danh sách cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong trận Ba Càng. Sau khi hoàn tất, chúng tôi cử đại diện đến Nghĩa trang tỉnh Vĩnh Long tìm thông tin, gặp nhân chứng, kết nối gia đình để hướng dẫn làm hồ sơ giám định; phối hợp với Viện Pháp y Quân đội lấy mẫu sinh phẩm thân nhân và hài cốt liệt sĩ. Khi đủ điều kiện thì cùng thân nhân liệt sĩ đứng đơn đề nghị đối chiếu giám định...”-Đại tá Vũ Doãn Tùng bộc bạch.

Miệt mài sau nhiều năm tìm kiếm thông tin, kết nối với các địa phương và gia đình liệt sĩ, tháng 6-2019, Ban liên lạc tham gia phối hợp lấy mẫu được 19 mộ ở tỉnh Vĩnh Long. Tuy nhiên rất tiếc, ở lần đầu tiên này, không có mẫu nào xác định được danh tính. Đại tá, cựu chiến binh Trần Tường Huấn, thành viên Ban liên lạc, người thường xuyên có mặt trong các chuyến đi về chiến trường xưa tìm đồng đội kể với chúng tôi: “Có người bảo “liệt sĩ hy sinh quá lâu rồi, không tìm được đâu”, “các ông chỉ mò kim đáy biển”... song chúng tôi không nản, bảo nhau phải tiếp tục hành trình. Đồng đội hy sinh cho mình được sống nên dù không ai giao nhiệm vụ, dù nhiều người trong chúng tôi còn mang trong mình mảnh đạn chiến tranh, bị bệnh tật hành hạ do ảnh hưởng của chất độc hóa học... nhưng chưa tìm được đồng đội thì nỗi niềm day dứt vẫn còn mãi. Lần đầu chưa thành công chúng tôi có buồn đấy nhưng không ai bỏ cuộc, chỉ vài ngày sau lại hò nhau vào miền Nam tìm kiếm thông tin”.

Vợ chồng cựu chiến binh Nguyễn Chí Công (thứ hai, thứ ba, từ trái sang) trao kinh phí hỗ trợ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Ảnh: TUẤN TÚ

Vậy là hành trình vẫn tiếp tục được nối dài. Theo báo cáo tổng hợp của Ban liên lạc: Năm 2020, các cựu chiến binh tham gia hỗ trợ lấy mẫu tại 106 mộ ở Vĩnh Long, kết quả có 6 liệt sĩ xác định được danh tính. Năm 2021, đến hai tỉnh Vĩnh Long và Trà Vinh tìm kiếm thông tin để năm 2022 có đủ cơ sở lấy mẫu giám định được 59 mộ, có 35 liệt sĩ xác định được danh tính. Năm 2023, tham gia lấy mẫu ở Vĩnh Long, số lượng 140 mộ, kết quả có 4 liệt sĩ xác định được danh tính. Tháng 7-2025, cung cấp cho Viện Pháp y Quân đội danh sách liệt sĩ, thông tin về việc quy tập và địa chỉ, số điện thoại thân nhân; phối hợp lấy mẫu thân nhân ở các tỉnh, thành phố phía Bắc. Trên cơ sở đó, với sự vào cuộc quyết liệt của Bộ Quốc phòng, chỉ trong ít ngày đã có kết quả 6 liệt sĩ xác định được danh tính...

Đặc biệt với vai trò nòng cốt trong tìm kiếm hài cốt liệt sĩ hy sinh trong trận đánh Chi khu Ba Càng, Ban liên lạc đã tích cực hỗ trợ tìm kiếm và xác định được danh tính của 34 liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN. Trong đó, 32 gia đình đã hoàn thành việc đón hài cốt liệt sĩ về an táng tại quê nhà.

Những tấm lòng vàng

Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, mọi kinh phí cho hoạt động trên đều do các thành viên Ban liên lạc tự nguyện đóng góp hoặc huy động nguồn xã hội hóa từ các nhà hảo tâm. Một trong những tấm lòng vàng tiêu biểu trong hành trình tri ân ấy là gia đình cựu chiến binh Nguyễn Chí Công, đang sống tại căn hộ chung cư nằm trên phố Hoàng Đạo Thúy, TP Hà Nội.

Được sự giới thiệu của các cựu chiến binh, sau vài lần lỡ hẹn do đang trên đường thực hiện các chuyến thiện nguyện xa Thủ đô, vợ chồng cựu chiến binh Nguyễn Chí Công mới có thời gian tiếp chúng tôi tại nhà riêng. Khuôn mặt phúc hậu và nụ cười luôn thường trực, ông bà nhiệt tình chia sẻ về những kỷ niệm vui buồn trên hành trình nghĩa tình đồng đội và kiếm tìm hài cốt liệt sĩ. Và nếu không tìm hiểu trước thì thật khó có thể hình dung người cựu chiến binh đầy nhiệt huyết, lạc quan ngồi trước mặt chúng tôi đang mang trong mình thương tật chiến tranh và phải sống chung với căn bệnh ung thư đại tràng tưởng không thể qua khỏi cách đây mấy năm.

Bắt đầu tham gia Ban liên lạc cựu chiến binh Trung đoàn 1 khu vực Hà Nội từ những ngày đầu thành lập, mỗi việc làm của thương binh Nguyễn Chí Công hướng về đồng đội đều có sự đồng hành của vợ ông-bà Chu Thị Bích Vân. Từ việc tiết kiệm lương hưu, ông bà đã trao 3 đợt kinh phí để hỗ trợ lấy mẫu sinh phẩm ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ và duy trì hoạt động nghĩa tình, tri ân đồng đội với tổng số tiền 300 triệu đồng cùng nhiều hiện vật giá trị khác. Trừ những lúc sức khỏe không cho phép hay bận việc bất khả kháng, ông bà sẵn sàng sát cánh cùng các thành viên của Ban liên lạc trong mỗi chuyến đi.

“Mỗi chuyến đi là một kỷ niệm đáng nhớ các cháu ạ. Kể sao cho hết hoàn cảnh các gia đình liệt sĩ và những điều đáng quý của những người lính Cụ Hồ. Tôi nhớ mãi lần cùng các anh tìm đến gia đình liệt sĩ Vi Văn Dính ở Lang Chánh, Thanh Hóa. Vì là người dân tộc Mường, sinh sống ở miền núi, ít tiếp xúc với bên ngoài nên khi thấy đoàn cựu chiến binh vào thu thập thông tin, họ tưởng bị lừa đảo nên nhất định không tiếp. Chúng tôi phải trở đi trở lại nhiều lần, kết hợp với chính quyền địa phương thuyết phục, gia đình mới đồng ý cho lấy mẫu ADN. Tuy nhiên, khi đã xác định được danh tính và phần mộ liệt sĩ, mặc dù rất muốn đón liệt sĩ về nhưng gia đình quá nghèo nên không thể làm được. Thế là anh em lại bàn nhau ủng hộ tại chỗ được 50 triệu đồng góp vào kinh phí hỗ trợ theo quy định của Nhà nước để người thân đón liệt sĩ về an táng tại nghĩa trang quê nhà”-bà Bích Vân kể.

Một trường hợp khác là gia đình ông Trần Văn Khánh, thân nhân liệt sĩ hy sinh trong trận Ba Càng, đang sinh sống tại Diễn Châu, Nghệ An cũng để lại ấn tượng với các cựu chiến binh. Sau khi giúp đỡ gia đình hoàn thành các thủ tục xác định danh tính và di dời về an táng tại quê nhà, thấy hoàn cảnh nhà ông Trần Văn Khánh quá khó khăn, vợ chồng cựu chiến binh Nguyễn Chí Công liền đứng ra kêu gọi, góp vốn chính mua cặp bò giống tặng gia đình làm kế sinh nhai. Đến nay, bò đã đẻ thêm con, là nguồn sinh kế chủ yếu của gia đình. Tâm sự với chúng tôi, cựu chiến binh Nguyễn Chí Công khẳng định: “Thêm một phần mộ được tìm thấy là thêm một gia đình có niềm hạnh phúc đoàn tụ. Vì vậy, còn sức khỏe, chúng tôi còn tiếp tục kiếm tìm”.

SONG THANH