Đội Quy tập 584, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị chúng tôi bắt đầu hành quân qua huyện Mường Phìn, tỉnh Savannakhet làm nhiệm vụ tìm kiếm, cất bốc, quy tập hài cốt liệt sĩ (HCLS) vào những ngày cuối năm 2011. Hôm ấy, tôi cùng đồng chí lái xe lên Ban Công tác đặc biệt của bạn Lào để xin giấy giới thiệu và trao đổi thống nhất chủ trương, kế hoạch công việc cho thời gian tới.

Trên đường về, chúng tôi dừng ở Cửa khẩu Quốc tế Lao Bảo làm nốt việc và ăn trưa. Chị Dung, chủ quán, người tầm thước, chuyện trò rôm rả. Biết chúng tôi đang đi tìm kiếm HCLS, chị nói: “Có chú Thuận ở Khe Sanh, Hướng Hóa, Quảng Trị đi Lào tìm gỗ quý phát hiện HCLS đấy! Tôi tận tai nghe chú kể. Chú nói thấy hài cốt của bộ đội Việt Nam ở trong hang đá”.

Tôi hỏi chị Dung địa chỉ của chú Thuận, rồi quay về Khe Sanh tìm nhà chú. Đường lầy lội khó đi, mãi đến 20 giờ, chúng tôi mới đến được nhà. Sau khi biết tên tuổi và công việc chúng tôi đang thực hiện, chú cho biết, một lần tới bản Mày Tha Đeng, chú từng thấy nhiều mảnh xương, di vật của bộ đội Việt Nam trong hang đá. Nắm thông tin chú cung cấp, chúng tôi xin lại số điện thoại liên lạc và triển khai các công tác tìm kiếm.

7 giờ ngày 27-10-2011, triển khai kế hoạch cho đơn vị xong, tôi cùng Trung úy Xi Xúc, Trợ lý tác chiến của Bộ CHQS tỉnh Savannakhet và đồng chí Hải, nhân viên tài chính; đồng chí Thủy, thợ sửa chữa ô tô; đồng chí Hoạt, bác sĩ; đồng chí Thông, lái xe lên đường.

Chuyến đi này, tôi đã chuẩn bị vật chất hậu cần, quân trang bảo đảm cho việc tìm kiếm, quy tập trong 10 ngày. Quãng đường hành quân từ nơi chúng tôi ở đến bản Mày Tha Đeng chỉ mấy chục ki-lô-mét, vậy mà mãi tận chiều tối chúng tôi mới đến nơi.

leftcenterrightdel

 Đồng chí Nguyễn Bá Châu (người đi đầu tiên) cùng đồng đội đi tìm hài cốt liệt sĩ tại Lào. Ảnh: NGUYỄN BÁ

Chúng tôi tìm đến nhà của ông Kẹo, Phó trưởng bản Mày Tha Đeng để hỏi thăm tình hình. Ông cung cấp cho chúng tôi thông tin: Trước đây, tại khu vực này, bộ đội Việt Nam làm đường ống xăng dầu vào để phục vụ giải phóng miền Nam, trong khoảng từ năm 1971 đến năm 1973. Đế quốc Mỹ đã nhiều lần ném bom đánh phá nơi đây...

Vậy là có cơ sở để khẳng định nơi đây sẽ có HCLS bộ đội Việt Nam. Trời đã tối, chúng tôi thống nhất hôm sau sẽ vào hang đá để tìm kiếm.

Sáng sớm hôm ấy, cùng ông Kẹo và 10 người dân Lào, chúng tôi hành quân bộ đến khu vực tìm kiếm. Trên đường đi, gặp dòng sông nước chảy xiết, chúng tôi phải nhờ người dân Lào chèo đò qua sông. Đi khoảng 2km thì đến chân hang đá thuộc điểm cao 722.

Điểm cao 722 dốc gần như dựng đứng, núi đá tai mèo trơn trượt, nhưng chúng tôi vẫn quyết tâm trèo lên. Khi rọi đèn pin xuống hang, chúng tôi sơ bộ phát hiện thấy nhiều di vật của bộ đội ta. Phía trên cửa hang đá còn có mảnh bom nặng khoảng 25kg.

Sau hội ý, tôi cho chặt tre, kiếm dây rừng làm bậc thang để xuống hang kiểm tra và khảo sát toàn bộ khu vực trong hang đá. Đến nơi, chúng tôi kiểm tra tất cả các ngóc ngách và phát hiện nhiều mảnh hài cốt, di vật của bộ đội ta. Trên cơ sở đó, tôi điện báo cáo cấp trên, đồng thời cũng gọi cho đồng chí Trần Hữu Lưu, Anh hùng LLVT nhân dân, là người đã có nhiều năm công tác ở địa bàn. Từ thông tin đồng chí Lưu cung cấp, chúng tôi được biết, trước đây khu vực này có một tiểu đội phòng không 12,7mm bảo vệ trạm xăng dầu của ta. Ý kiến chỉ đạo của thủ trưởng Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị là phải tổ chức tìm kiếm, quy tập bảo đảm chặt chẽ, cẩn thận, an toàn tuyệt đối.

Khoảng 17 giờ ngày hôm ấy, có hai người đàn ông Lào khoảng 65-70 tuổi tìm gặp chúng tôi. Các ông cho biết, khoảng năm 1971-1972, do bị lộ mục tiêu nên khu vực hang đá bị máy bay của Mỹ ném sập cửa hang. Toàn bộ bộ đội Việt Nam ở trong hang đã hy sinh và trong hang khi ấy còn có một em bé người Lào khoảng 8 tuổi. Lý do em bé Lào ở trong hang cũng thật cảm động: Do bom đạn ác liệt, người dân bản đi sơ tán nơi khác, mẹ của em bị đau nặng không đi được và qua đời. Bộ đội Việt Nam thấy vậy đã đón em về làm con nuôi, sống ở trong hang tránh bom đạn...

Nghe xong câu chuyện của hai người đàn ông Lào, đồng chí Thông nói với tôi: “Đội trưởng ơi, khi kiểm tra trong hang phát hiện có một chiếc vòng bạc bên cạnh là xương cốt nhỏ làm cho em băn khoăn mãi, tại sao lại có di vật như thế? Bây giờ thì em hiểu vì sao rồi!”.

Qua 8 ngày tập trung làm việc, chúng tôi đã quy tập được 7 bộ HCLS trong hang. Còn về xương cốt của em bé Lào, con nuôi của bộ đội Việt Nam, chúng tôi đưa ra khỏi hang và cùng chính quyền, nhân dân địa phương khâm liệm, chôn cất. Toàn bộ số HCLS đợt ấy, chúng tôi đã đưa về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9. Vậy là sau hàng thập kỷ hy sinh, các liệt sĩ đã được trở về yên nghỉ nơi đất mẹ thân yêu.

Đại tá NGUYỄN BÁ CHÂU (Nguyên Đội trưởng Đội Quy tập 584, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị)