Đây là Đài Phát thanh Giải phóng

Tiếng nói kiêu hãnh của Thành đồng Tổ quốc

Sau khi đất nước thống nhất, Đài PTGP đã phát đi chương trình cuối cùng vào ngày 31-8-1976, sau 14 năm 7 tháng đầy gian lao mà anh dũng. Kế tục sứ mệnh lịch sử ấy là Đài Tiếng nói Nhân dân TP Hồ Chí Minh (VOH), nay được hợp nhất trở thành Đài Phát thanh và Truyền hình TP Hồ Chí Minh.

Từ trung tâm thành phố, tôi cùng bà Đoàn Thị Thanh Thủy (sinh năm 1957), nguyên kỹ thuật viên Phòng Bá âm, Đài PTGP, ngược lên đầu nguồn sông Vàm Cỏ để tìm về nơi đứng chân của Đài. Khi đến “Thủ đô kháng chiến miền Nam” (Khu căn cứ Trung ương Cục miền Nam, ở rừng Rùm Đuôn, xã Tân Lập, phía Bắc tỉnh Tây Ninh), tôi cảm nhận không khí trầm mặc, nén đầy những ký ức sâu thẳm từ lịch sử. Bà Thủy nói với tôi, đây chính là nơi bà đã dành một thời tuổi trẻ để cùng các chú, các anh làm phát thanh cách mạng.

Vào đầu thập niên 1960, Trung ương đã giao cho Đài Tiếng nói Việt Nam nhiệm vụ giúp Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam lập một đài phát thanh tại khu căn cứ kháng chiến. Với sự hỗ trợ đắc lực của Đài Tiếng nói Việt Nam, Ban Tuyên huấn Xứ ủy Nam Bộ đã bắt tay xây dựng Đài PTGP từ cuối năm 1960 ngay giữa rừng Rùm Đuôn. Đến năm 1961, địch phá rừng để đắp một con đường cắt ngang giữa căn cứ, ta gọi là “lộ ủi Trần Lệ Xuân” để phục vụ khai thác gỗ, nên Đài và các cơ quan cách mạng khác phải di dời qua Chiến khu Đ (vùng Mã Đà, tỉnh Đồng Nai). Sau một thời gian khẩn trương lắp ráp các thiết bị kỹ thuật rất thô sơ, cuối năm 1961, Đài tổ chức chạy thử máy, phát một đoạn trong cuốn “Thủy hử”. Ít lâu sau, Khu ủy miền Tây báo cáo lên Trung ương Cục miền Nam việc bắt sóng được một đài lạ, thì mới biết đây là sóng phát thanh của ta. Khu vực nhà đài có hầm đặt máy nổ, máy phát; hầm của Phòng Bá âm (sản xuất chương trình) như một “studio” chuyên nghiệp dành cho xướng ngôn viên. Đài đã mua được máy phát điện cỡ lớn và máy ghi âm loại tốt, có thể thu được tiết mục của Đoàn Văn công giải phóng; bóng đèn công suất cao do miền Bắc chi viện. Lúc này, Đài cũng khẩn trương thành lập các bộ phận biên tập, tích cực tập dượt chờ ngày phát chính thức.

Bà Đoàn Thị Thanh Thủy làm việc tại Đài Phát thanh Giải phóng, năm 1976. Ảnh do nhân vật cung cấp

Ngày 1-2-1962, Đài PTGP chính thức ra mắt và phát sóng. Đồng bào, chiến sĩ ở hai miền đất nước vô cùng xúc động khi nghe giọng đọc miền Nam tha thiết: “Đây là Đài PTGP, tiếng nói của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam”. Sau đó, chương trình phát mỗi đêm từ 19 giờ, gồm 30 phút tiếng Việt, 15 phút tiếng Pháp, 15 phút tiếng Anh, 15 phút tiếng Quảng Đông, 15 phút tiếng Triều Châu và 15 phút tiếng Khmer. Trong mỗi chiến công oanh liệt của đồng bào, chiến sĩ miền Nam luôn có âm thanh thúc giục, động viên từ Đài PTGP. Tiếng nói của lòng yêu nước, tiếng nói của Đảng, của Bác Hồ, của miền Nam Thành đồng Tổ quốc đã xuyên phá mọi vòng vây thâm độc của quân thù để đến với lòng người.

Giữ vững làn sóng phát thanh trong bom đạn

Ở Chiến khu D không được bao lâu, Đài PTGP lại cùng các cơ quan của Trung ương Cục miền Nam quay về vùng giải phóng Bắc Tây Ninh, giáp biên giới Campuchia. Ngày băng rừng, đêm lội ruộng, cứ như thế suốt một tuần lễ, cán bộ, nhân viên của Đài vác hàng tấn thiết bị hành quân đến địa điểm mới. Một thời gian sau, địch dò được vùng phát sóng nên đánh phá rất dữ dội. Trước tình hình trên, Trung ương đã thành lập một Đài PTGP khác trên đất Bắc để sẵn sàng thay thế, lấy mật danh là “CP90”. Lúc này, Đài PTGP ở miền Bắc được quen gọi là Đài A, ở miền Nam gọi là Đài B. Bà Thủy đưa cho tôi cuốn sách “Đài PTGP trong kháng chiến chống Mỹ” đã cũ. Trong đó đồng chí Tố Hữu, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Trung ương Đảng, nguyên Phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Phó thủ tướng Chính phủ) viết: “CP90” thuộc Ban Thống nhất Trung ương, nhưng trên làn sóng vẫn xưng danh là Đài PTGP. Vì nguồn tin cơ bản là từ Đài PTGP “gốc” ở căn cứ kháng chiến miền Nam và thực sự là cơ quan ngôn luận của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Hai đài tuy hai mà một, tuy một mà hai”.

Ở chiến trường miền Nam khốc liệt, quân thù luôn tập trung truy lùng ráo riết, xem Đài PTGP là kẻ thù số một, thế nhưng chưa bao giờ hoạt động của Đài bị gián đoạn, trận địa thông tin luôn được giữ vững. Cán bộ, nhân viên của Đài phải chuyển cứ nhiều lần, có khi dạt qua tới đất bạn Campuchia. Mỗi lần như thế, máy phát thanh phải tháo ra từng ngăn, tải trên vai như tải gạo, máy nổ phải có cả chục người khiêng. Xăng dầu dùng để phát máy phải cho vào từng can để vận chuyển, chảy ra ướt đẫm lưng. Sau này có xe “cút kít” bánh gỗ để kéo thì đỡ vất vả hơn. Trong trận càn quy mô lớn Junction City (năm 1967), một trong 3 mục tiêu của quân Mỹ là “bịt miệng” Đài PTGP. Khi tiếp cận căn cứ của Đài, chúng phát loa: “Hỡi cán binh Việt cộng, các anh đã bị vây trọn”. Không thấy gì, chúng đánh sập các hầm của Đài. Bất ngờ là ngày hôm đó, trên sóng phát thanh vẫn vang lên tin tức của Đài. Thật ra, đó là chương trình được phát đi từ Đài A mà chúng không hay. Kẻ thù tức giận viết lên tường phòng thu là: “Lữ đoàn cơ giới Mỹ đã đến đây... Các người ở đâu?”. Sau đó, chúng bị chiến sĩ tự vệ của Đài phối hợp với Quân giải phóng đánh một trận đau đáng nhớ, tiêu diệt 2 trực thăng, 1 xe tăng tại đây... Kẻ thù lo sợ không thể ngăn nổi sức mạnh của tiếng nói cách mạng miền Nam, nên chúng lập ra “Đài tiếng nói tự do”, giả mạo y nguyên nhạc hiệu và lời xướng, xuyên tạc nội dung của Đài PTGP.

Đoàn cán bộ từng công tác ở Đài Phát thanh Giải phóng và cán bộ, phóng viên Đài Tiếng nói Nhân dân TP Hồ Chí Minh chụp ảnh lưu niệm tại Đài tưởng niệm căn cứ Đài Phát thanh Giải phóng, Tây Ninh, ngày 17-4-2025. Ảnh: NGỌC LƯƠNG

Tại nhà bia tưởng niệm Đài PTGP, tôi nhận thấy bà Thủy rất nặng lòng. Bà vừa chạm tay lên những dòng chữ truyền thống đã khắc sâu vào bia đá, vừa tâm sự với tôi về những năm tháng tuổi trẻ nơi đây. Dáng người nhỏ thó, làn da trắng nhợt do thiếu ánh nắng, trong bụng nhiều ngày không có hạt cơm, cô gái trẻ vẫn đi bộ dọc ngang khắp các cánh rừng để thu thanh, kịp thời đưa tin hoạt động của Trung ương Cục, Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, Bộ tư lệnh Miền... Nhiều lúc quá mỏi mệt, bà muốn ngồi xuống nghỉ, nhưng các chú động viên không được ngồi, nếu vậy sẽ khó đứng lên đi tiếp. Áp lực tin, bài nhanh, kịp thời, chính xác cũng không kém một phóng viên ngày nay. Bà kể: “Các thiết bị phát sóng rất dễ bị địch dò tìm, phát hiện, nên thường phải đặt xa cơ quan đài mấy chục ki-lô-mét. Vì vậy, thu thanh xong, để phát sóng đúng giờ, nhân viên phải mang băng chạy một mạch về khu vực máy phát. Có những lần đưa tin gấp, cận giờ phát sóng, nhân viên của Đài chạy chuyển băng đến mức ngất xỉu giữa rừng. Bà Thủy bày tỏ nuối tiếc, ngày 30-4-1975, bà đang thu âm hội diễn văn nghệ ở xa nên không thể phục vụ kỹ thuật cho buổi tuyên bố đầu hàng của Tổng thống ngụy Dương Văn Minh. Thời điểm đó, Sài Gòn giải phóng, Đài A và Đài B đều tất bật tin, bài, phục vụ rất nhiều chương trình mang tính bước ngoặt của cách mạng.

Kết thúc chuyến đi về căn cứ xưa, bà Thủy cùng tôi trở lại TP Hồ Chí Minh và không quên ghé thăm phòng truyền thống Đài Tiếng nói Nhân dân TP Hồ Chí Minh. Bà Thủy thuộc lớp người đầu tiên đặt nền móng cho đài này. Sợ rằng thời gian sẽ làm phai mờ ký ức, bà lặng lẽ góp sức xây dựng, củng cố hiện vật phòng truyền thống, giữ lại các thiết bị, vật chất, tài liệu từng đi qua thời bão đạn. Khi nghỉ hưu, bà dành nhiều thời gian để “sang” âm thanh từ các cuốn băng qua tập tin mềm, lưu trữ cẩn thận trên máy tính; trong đó có nhiều đoạn âm thanh quý về Bác Hồ, lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Đó là tài sản vô giá, là niềm tự hào thiêng liêng không thể gọi tên. Năm 2018, Đài PTGP được Đảng, Nhà nước tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân vì đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Với bà Thủy, vinh quang này trước hết dành cho 25 liệt sĩ của Đài đã ngã xuống để thanh âm của chính nghĩa được cất lên!

LƯƠNG ANH