Giúp bạn trừ gian

Mục tiêu của SGU là thực hiện các chiến dịch du kích, tiến hành trinh sát, phá hoại và đánh chặn các tuyến tiếp tế của ta và Lào. Tuy nhiên, chúng liên tiếp bị Quân tình nguyện Việt Nam phối hợp với quân đội Pathet Lào tiến công, buộc phải phân tán thành các toán nhỏ, chỉ để lại hai căn cứ Mường Hiểm, Long Chẹng và hai trung tâm huấn luyện ở Quân khu 2 (Thượng Lào) và Quân khu 3 (Hạ Lào).

Ngày 27-12-1965, sau khi thỏa thuận với bạn, được Ban Bí thư Trung ương và Đảng đoàn Bộ Công an cho phép, Bộ tư lệnh Công an nhân dân vũ trang (nay là Bộ đội Biên phòng) ra Chỉ thị số 33 về công tác giúp bạn ở khu C. Một thời gian ngắn sau đó, Bộ Công an tiếp tục ra Chỉ thị số 65 về việc triển khai các tổ chức trinh sát cơ động, các đội công tác 3 mặt và hệ thống chuyên gia giúp bạn ở các huyện biên giới với Việt Nam.

Nhắc tới sự kiện này, sinh thời, Đại tá Nguyễn Văn Chức (1927-2023), nguyên Cục trưởng Cục Trinh sát Bộ đội Biên phòng cho biết, cuối năm 1966, theo yêu cầu của bạn, ta đã cử một đội công tác trinh sát do đồng chí Nguyễn Đình Thử (Công an nhân dân vũ trang tỉnh Sơn La) làm Đội trưởng sang vùng Mường Son (Sầm Nưa) tuyên truyền xây dựng cơ sở chính trị, bảo vệ trị an. Tại đây, được sự giúp đỡ của chính quyền và nhân dân Lào, đội công tác đã xây dựng được cơ sở chính trị, giúp dân ổn định được sản xuất, kêu gọi được nhiều người đi theo phỉ về nhà làm ăn sinh sống. Đồng chí Thử được đồng bào các dân tộc tin yêu nhận làm con em họ.

Theo số liệu thống kê, tính từ năm 1966-1967, cán bộ, chiến sĩ trinh sát Công an nhân dân vũ trang đã giúp bạn xây dựng được 16 đặc tình, 400 cơ sở bí mật các loại, lập 28 hồ sơ chính trị xã, 15 vị trí trung tâm huấn luyện của địch và cùng bạn chiến đấu, đánh nhiều trận ở Lô Cao, Mường Hợp, diệt 12 tên phỉ, biệt kích, gọi hàng 33 tên, thu 20 súng trường và 1 súng máy, cung cấp tin tức tài liệu về địch, phục vụ chỉ huy đánh nhiều chuyên án, chiến dịch. Một trong số đó là Chiến dịch K5, do Ban Bí thư Trung ương và Hội đồng Chính phủ nhất trí chủ trương hợp đồng với Chính phủ Lào. Bộ Công an và Tỉnh ủy Nghệ An trực tiếp chỉ đạo, Ban chỉ huy Công an nhân dân vũ trang tỉnh Nghệ An với sự chi viện của Tiểu đoàn 12, Bộ tư lệnh Công an nhân dân vũ trang tổ chức thực hiện.

“Với phương châm lấy chính trị, nghiệp vụ làm chủ yếu, vũ trang làm áp lực, nhiệm vụ của chiến dịch được xác định là dùng lực lượng vũ trang, kết hợp với binh vận làm tan rã hàng ngũ địch, giải phóng Mường Chuồn, Phà Cạt, Phà Hom, giúp bạn mở rộng vùng giải phóng, tạo điều kiện bảo vệ biên giới ta”-Đại tá Nguyễn Văn Chức nhắc lại chủ trương của ta trong Chiến dịch K5.

Trước khi mở màn chiến dịch, theo lệnh của Bộ tư lệnh Công an nhân dân vũ trang, dưới sự chỉ huy trực tiếp của Phó chính ủy Công an nhân dân vũ trang tỉnh Nghệ An Nguyễn Xuân Thông, Chỉ huy trưởng Chiến dịch K5 là đồng chí Nguyễn Đình Bá, tổ trinh sát thọc sâu do đồng chí Lô Xuân Quyết (rất thạo tiếng Lào và am hiểu phong tục của bạn), được giao trách nhiệm trực tiếp gặp Thạo Chai, Chỉ huy trưởng đồn Mường Chuồn (của ngụy Lào), nhân mối của ta. Thạo Chai đã cung cấp quần áo, giày, mũ để đồng chí Quyết đóng giả sĩ quan quân đội hoàng gia và đích thân đón đồng chí Lô Xuân Quyết như một sĩ quan hoàng gia đến thăm đồn. Thạo Chai hướng dẫn đồng chí quan sát, chụp ảnh và tiếp xúc với binh lính để thu thập tin tức phục vụ chỉ huy chiến dịch. Ngoài ra, đồng chí Lô Xuân Quyết còn sử dụng hai cơ sở là Thích Thăm và Thích Bua, người bản Xốp Phai, một bản sát vị trí địch thuộc Mường Mày (Bô Ly Khăm Xay) để nắm tình hình và dẫn đường cho đơn vị trong quá trình đấu tranh với địch.

Đại tá Nguyễn Văn Chức và vợ tại nhà riêng, tháng 3-2023. Ảnh: TUẤN TÚ

Chiều 12-1-1969, theo tin của cơ sở, tổ trinh sát vũ trang Công an nhân dân vũ trang tỉnh Nghệ An phục kích, bắt giữ 3 tên thám báo khi chúng đang sục sạo tìm dấu vết bộ đội ta. Tuy nhiên trong đêm đó, do sơ hở của bộ phận canh giữ, một tên đã trốn thoát. Để tránh lộ bí mật, ngay 2 giờ sáng hôm ấy, Ban chỉ huy chiến dịch hạ lệnh tấn công hai đồn Phà Cạt và Phà Hom trước kế hoạch dự kiến.

Khi đơn vị hành quân đến bản Xốp Phai, cơ sở Thích Thăm và Thích Bua ra đón và vận động dân bản tiếp tế bổ sung cho đơn vị. Cùng lúc, trinh sát giao nhiệm vụ mới cho Thạo Chai không đến đồn mà cử Xà Ích, Phó chỉ huy thay. Để bảo vệ cơ sở, đánh lạc hướng địch, trinh sát giao nhiệm vụ cho Xà Ích về đồn điện thoại cho đồn trưởng hai đồn Phà Hom và Phà Cạt với nội dung: “Quân đội Việt Nam đang bao vây Mường Chuồn, chỉ huy trưởng Thạo Chai đã ra lệnh gài thêm mìn quanh đồn”. Trinh sát còn giao cho Xà Ích nổ mìn, bắn súng khi quân ta tiến đánh đồn Phà Hom và gọi điện báo cho chỉ huy cấp trên đóng tại Mường Mộc rằng “Quân đội Việt Nam đang đánh vào Mường Chuồn, nhưng đã vấp mìn và sự chống trả quyết liệt, buộc phải rút lui”. Ngoài ra, Ban chỉ huy Chiến dịch K5 còn lệnh cho tổ công tác cấp cho Xà Ích và Thạo Chai một số vũ khí, trang bị của ta gồm mũ, đạn K56, bi đông để sáng hôm sau mang nộp cho cấp trên nhằm tạo sự tin tưởng...

Trên hướng đánh đồn Phà Hom, mọi hành động diễn ra đúng theo ý định của ta. Mũi tiến công thắng lợi giòn giã. Sau 15 phút chống cự yếu ớt, phần lớn địch bị tiêu diệt, số còn lại vứt súng bỏ chạy.

Tuy nhiên, mũi đánh đồn Phà Cạt do đồng chí Nguyễn Văn Trứ, Đại đội trưởng, đồng chí Nguyễn Văn Trâm, Chính trị viên chỉ huy dùng hai tên thám báo bị bắt dẫn đường, gần đến đồn Phà Cạt, đơn vị vướng mìn. Đồng chí Trâm, Trứ và một số cán bộ, chiến sĩ hy sinh. Nghe tiếng nổ, binh lính địch hoảng hốt, bỏ đồn trốn, kéo theo toàn bộ dân các bản Na Pù, Phà Cạt, Nậm Tý... chạy về Pha Kha (Mường Mộc). Ta làm chủ đồn Phà Cạt. Đơn vị cấp cứu thương binh, mai táng liệt sĩ và được lệnh rút về vị trí tập kết.

Đồng chí Nguyễn Đình Thử được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân khi kết thúc giai đoạn 1 của Chiến dịch K5. Ảnh chụp lại

Sau trận đánh, thay mặt Bộ tư lệnh Công an nhân dân vũ trang, đồng chí Hà Ngọc Tiếu, Phó tham mưu trưởng đã có điện động viên, khen ngợi bộ đội và nhắc nhở các lực lượng cần tổ chức rút kinh nghiệm chu đáo. Tại hội nghị rút kinh nghiệm trận đánh đầu của Chiến dịch K5, đồng chí Đinh Văn Tuy, Trưởng ty Công an, Chính ủy Công an nhân dân vũ trang tỉnh Nghệ An phát biểu, yêu cầu các trinh sát và cơ sở tiếp tục theo dõi, nắm chắc hơn nữa âm mưu, thủ đoạn của địch, triệt để thực hiện phương châm công tác tiễu phỉ của Ban Bí thư Trung ương và quán triệt rõ vị trí, vai trò của trinh sát Công an nhân dân vũ trang trong nhiệm vụ chiến đấu, bảo vệ biên giới.

Sau hội nghị, tiếp tục mở rộng công tác trinh sát, phục vụ cho chỉ huy chiến dịch, ngày 16-1-1969, đồng chí Đinh Văn Tuy chỉ đạo “tương kế tựu kế”, vừa thuyết phục vừa khống chế, ép Thạo Chai đưa đơn vị về với Pathet, dụ máy bay địch từ Long Chẹng đến tiếp tế cho Mường Chuồn và buộc chúng đầu hàng Quân đội Pathet Lào. Thế nhưng Thạo Chai không chịu tuân theo, kế hoạch trên không thành.

Kiên trì phương châm “tính toán lâu dài, trinh sát nội tuyến”, trinh sát Công an nhân dân vũ trang bổ sung kế hoạch và phương pháp công tác, giao nhiệm vụ cho Thích Thăm, Thích Bua nối lại liên lạc với Thạo Chai. Tháng 2-1969, dưới sự đạo diễn của Mỹ, quân đội phái hữu Lào mở chiến dịch nhằm chiếm lại các vị trí đã mất. Sau những trận càn lớn liên tục nhiều ngày, địch đưa lực lượng lập lại hai đồn Phà Hom, Phà Cạt.

Theo yêu cầu của bạn Lào, đầu mùa mưa 1969, các đơn vị Công an nhân dân vũ trang lần thứ hai được lệnh trở lại mặt trận và các tổ trinh sát ngoại biên lại được giao nhiệm vụ nắm tình hình phục vụ Chiến dịch K5.

Trong khi bộ phận trinh sát vũ trang của tỉnh Nghệ An phối hợp cùng cán bộ trinh sát và đội cơ sở ngoại biên chuẩn bị chiến trường ở Phà Hom và Phà Cạt thì ở khu vực Mường Chuồn, các trinh sát viên Lô Xuân Quyết, Lê Đình Vinh vừa khẩn trương phát triển nhân mối trong đồn địch, vừa tiếp tục thuyết phục, cảm hóa Thạo Chai. Với sự phối hợp hiệp đồng chặt chẽ giữa ta và bạn, các lực lượng đã nhanh chóng làm chủ tình hình, lần lượt làm phá sản ý định của địch. Chiến dịch của chúng chỉ thực hiện trong một thời gian ngắn và buộc phải kết thúc vào giữa tháng 5-1969. Trinh sát và cơ sở của ta cũng được lệnh rút về nước, kết thúc Chiến dịch K5 đấu tranh trực diện với quân ngụy Lào.

THẾ PHẤN