Sinh năm 1951 tại Hoằng Hóa, Thanh Hóa, bước sang tuổi 18, người thanh niên Nguyễn Huy Long nhập ngũ vào Sư đoàn 338. Sau thời gian huấn luyện, nhờ phẩm chất kiên cường và thể lực dẻo dai, ông được tuyển chọn vào lực lượng đặc công, bổ sung cho Tiểu đoàn 13 Đặc công trực thuộc Bộ tư lệnh Đặc công làm chiến sĩ liên lạc.
Cuối năm 1969, sau khi kết thúc chiến đấu tại Lào, đơn vị ông hành quân từ Diễn Châu (Nghệ An) tiến vào Mặt trận Đường 9 (Quảng Trị) để củng cố lực lượng. Khi đó, Tiểu đoàn 13 Đặc công nhận nhiệm vụ tập kích cứ điểm Đầu Mầu do Mỹ-ngụy đóng giữ. Theo lời kể của ông Long, sau nhiều lần tổ chức trinh sát nắm tình hình địch, Ban chỉ huy đơn vị mới thống nhất kế hoạch tác chiến. Đêm 12-3-1970, sau tiếng súng lệnh, các mũi tiến công của đơn vị bí mật áp sát, bất ngờ tấn công tiêu diệt khoảng 70 tên địch và nhanh chóng làm chủ được trận địa.
Tuy nhiên, cuộc chiến cam go nhất lại diễn ra ngay sau khi trận đánh kết thúc. Rạng sáng 13-3, sau khi rút ra vị trí đặt kiềng công binh (vị trí tập kết và bảo vệ thương binh, liệt sĩ của đơn vị), lực lượng của ta phải đối mặt với đợt lùng sục dữ dội của quân địch. Chúng cử thám báo tràn xuống tìm kiếm dấu vết. Lực lượng của ta tại khu vực kiềng lúc này rất mỏng, chủ yếu là cán bộ chỉ huy, liên lạc và bộ phận y, bác sĩ đang cứu chữa thương binh.
Lúc ấy khoảng 11-12 giờ, toán thám báo địch tiến rất gần. Một mình nằm phục ở cửa hầm, đợi khi tốp thám báo cách khoảng 15m, ông Long đã dũng cảm nhô lên bắn liên tiếp 2 loạt súng AK, tiêu diệt tại chỗ 3 tên thám báo. Bị bất ngờ, toán địch tháo chạy ngược về sau, nhưng ngay sau đó, chúng giội đạn pháo vào trận địa làm cho căn hầm trú ẩn bị sạt lở, ông Long bị sức ép tưởng như ngạt thở. May thay đồng đội đã phát hiện và kịp thời cứu ông ra, còn đồng chí Trung đội phó tên Phê trú ở gần đó không may bị trúng mảnh đạn, hy sinh tại chỗ.
Sau trận đánh Đầu Mầu và hàng loạt chiến dịch khốc liệt sau đó, chiến sĩ Nguyễn Huy Long được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Ba. Tháng 10-1970, ông được kết nạp Đảng và được cử đi tham dự Đại hội Thi đua Quyết thắng toàn binh chủng. Sau này, ông tiếp tục tham gia chiến đấu tại chiến trường Campuchia, chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc trước khi về làm Trưởng ban Biên soạn Lịch sử Công tác Đảng-Công tác chính trị.
    |
 |
| Đại tá Nguyễn Huy Long. Ảnh: MINH KHANG |
Từ năm 2010, sau khi nghỉ hưu, ông nhiều lần lặn lội quay trở lại những chiến trường xưa từ Lào, Quảng Trị cho đến Campuchia để tìm lại hài cốt đồng đội hy sinh trong các trận đánh bản thân từng tham gia. Ông đã cùng những đồng đội cũ xác định tọa độ, dẫn đường cho các đội quy tập cất bốc thành công 25 hài cốt liệt sĩ tại khu vực gần cầu Đầu Mầu và 6 hài cốt liệt sĩ tại chiến trường Lào để đưa về quê nhà an táng. Hiện nay, dù đã ngoài 70 tuổi và sức khỏe có phần giảm sút nhưng ông vẫn kiên trì tiếp tục hành trình tìm kiếm đồng đội.
CHÂU NGỌC ĐOÀN