Theo lời kể của Đại tá Nguyễn Văn Phương, năm 1963, để chuẩn bị thành lập Đoàn Văn công, Phòng Chính trị Quân khu 8 chọn 13 cán bộ, chiến sĩ có năng khiếu văn nghệ (trong đó có người mới 14 tuổi) tham gia lớp bồi dưỡng nghiệp vụ tại Trường Ca múa nhạc Lam Giang của Trung ương Cục tại Chiến khu Đ. Tháng 3-1964, lớp học bắt đầu được các thầy Vũ Thành, Trí Thanh, Trường Sơn... giới thiệu những nội dung cơ bản về lý thuyết âm nhạc, kỹ thuật thanh nhạc, sử dụng nhạc cụ, hệ thống múa cơ bản, nghệ thuật sáng tác... Kết thúc khóa học, thầy và trò đã có nhiều tiết mục sáng tác và dàn dựng biểu diễn như kịch múa: “Con đường hạnh phúc” của Trí Thanh; các ca khúc “Qua sông” của Phạm Minh Tuấn, “Bài ca may áo” và “Xuân chiến khu” của Xuân Hồng...
Ông Phương nhớ lại: “Ngày 26-9-1964, sau khi hoàn thành lớp bồi dưỡng, anh chị em bắt tay vào dàn dựng, tập luyện chương trình để báo cáo lãnh đạo, chỉ huy Quân khu, nhà trường và nhân dân xã Hưng Điền, huyện Mộc Hóa, tỉnh Long An. Chương trình biểu diễn có ca, múa, kịch với nội dung phong phú, khắc họa sâu đậm tinh thần chiến đấu chống đế quốc Mỹ của quân và dân ta nên được bà con khen ngợi, chỉ huy đánh giá cao. Sau buổi diễn, đồng chí Hứa Bá Lộc, Trưởng phòng Chính trị thay mặt Đảng ủy, Bộ tư lệnh Quân khu 8 công bố quyết định tái lập Đoàn Văn công Quân khu 8 với nhiệm vụ: “Đem lời ca, tiếng hát, điệu múa đến tận chiến hào động viên tinh thần chiến đấu của quân-dân Quân khu, quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”.
    |
 |
| Đại tá Nguyễn Văn Phương (giữa) trao đổi với lãnh đạo Đoàn Văn công Quân khu 9 trong ngày họp mặt truyền thống. Ảnh: TRUNG KIÊN |
Cán bộ, nghệ sĩ, chiến sĩ của Đoàn được quán triệt kỹ về đường lối văn hóa, văn nghệ kháng chiến của Đảng; âm mưu, thủ đoạn tâm lý của địch; đồng thời tổ chức huấn luyện bắn súng, ném lựu đạn, luyện tập các phương án chiến đấu chống càn, chống biệt kích... Ông Phương kể: “Hồi đó, Đoàn Văn công được trang bị nhạc cụ gồm: 1 accordion, 2 ghi-ta tân cổ, 1 mandoline, 1 violin, 1 kèn clarinet; cùng phông màn và súng đạn. Ngoài ra còn có từ 5 đến 8 chiếc xuồng ba lá để phục vụ biểu diễn và hành quân chiến đấu. Ban chỉ huy Đoàn biên chế lực lượng diễn viên, nhạc công, kỹ thuật âm thanh, ánh sáng và hậu cần thành các tổ. Đoàn đi sâu nâng cấp các tiết mục đã dàn dựng và biểu diễn thành công khi tham gia lớp bồi dưỡng nghiệp vụ ở Chiến khu Đ; đồng thời bổ sung thêm các ca khúc mới. Mỗi chương trình, Đoàn biểu diễn hơn 20 tiết mục đơn ca, tốp ca, múa, cả tân nhạc lẫn vọng cổ, được cán bộ, chiến sĩ và nhân dân cổ vũ, khen ngợi”.
Cuối năm 1964, khi địch tập trung càn quét khốc liệt vùng Đồng Tháp Mười, Long An, Mỹ Tho, Phòng Chính trị giao nhiệm vụ cho Đoàn Văn công vượt sông, băng đồng về phục vụ bộ đội chiến đấu chống càn và hội nghị mừng công, đẩy mạnh Phong trào “Thi đua Ấp Bắc, giết giặc lập công” ở các đơn vị trên địa bàn. Từ thực tiễn phục vụ và cùng quân-dân Quân khu tham gia chiến đấu, anh chị em diễn viên thật sự trưởng thành về mọi mặt, xứng đáng là chiến sĩ xung kích trên mặt trận văn hóa, văn nghệ của Đảng, có nhiều đóng góp xứng đáng vào chiến công của LLVT Quân khu lúc bấy giờ.
“Trong quá trình xây dựng và biểu diễn phục vụ bộ đội, nhân dân, không ít lần Đoàn gặp địch hoặc bị địch càn. Có lần chạm trán với một tiểu đoàn ngụy, cán bộ, diễn viên, chiến sĩ của Đoàn tổ chức chiến đấu, tiêu diệt gần chục tên địch. Nhưng tổn thất với Đoàn cũng không hề nhỏ khi có 3 diễn viên hy sinh, trong đó, em Vũ lúc hy sinh tay vẫn nắm chặt khẩu súng. Lần khác, khi Đoàn hành quân về xã Hậu Mỹ Bắc, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang (nay là xã Hậu Mỹ, tỉnh Đồng Tháp), trên đường đi bị địch phát hiện, em Lan đã dũng cảm chiến đấu và hy sinh ở tuổi 14...”, ông Phương xúc động kể.
Sau ngày đất nước thống nhất, Đại tá Nguyễn Văn Phương đảm nhiệm Chính trị viên Đoàn Văn công Quân khu 9. Năm 1980, ông chuyển công tác về Cục Chính trị Quân khu 7, đến năm 1991 thì nghỉ hưu. Mỗi lần họp mặt, gặp lại anh chị em ở Đoàn Văn công Quân khu 8, ông và các đồng đội, đồng nghiệp, nay đều đã lên chức ông, bà, cụ, vẫn hát vang các ca khúc trong những năm tháng kháng chiến...
HỒ KIÊN GIANG