Tôi quê ở xã Liên Hương, huyện Vũ Quang (nay là xã Thượng Đức), tỉnh Hà Tĩnh. Do nhà nghèo, khoảng 10 tuổi, tôi mới được đi học lớp 1. Học giỏi, đến năm lớp 7, tôi được đặc cách lên thẳng cấp 3. Những năm tháng ấy chiến tranh vô cùng ác liệt, bom đạn trút xuống quê hương, nhiều người dân vô tội bị sát hại. Với lòng căm thù giặc sâu sắc và khí thế yêu nước của nhân dân, tôi tình nguyện lên đường nhập ngũ.
Tôi lần lượt có mặt ở miền Tây Trường Sơn, miền Trung nước Lào, Quảng Trị, Thừa Thiên, A Sầu, A Lưới. Đó là những nơi bom đạn và chất độc da cam đã gây nên những hậu quả nặng nề. Qua nhiều trận đánh, tôi bị thương. Mỗi lần vết thương tạm ổn, tôi lại xin quân y trở về đơn vị tiếp tục chiến đấu cùng đồng đội. Đến lần thứ 7 bị thương, vết thương quá nặng, tôi buộc phải rời khỏi vị trí chiến đấu. Kết thúc chiến tranh, tôi may mắn sống sót trở về, nhưng trở thành thương binh nặng với tỷ lệ thương tật 81%. Trải qua chiến tranh ác liệt, tôi chứng kiến nhiều đồng đội anh dũng hy sinh. Tôi vẫn nghĩ mình may mắn hơn họ, bởi sau chiến tranh tôi còn được trở về với gia đình, quê hương. Năm 1975, tôi lập gia đình. Vợ tôi cũng là cựu chiến binh, từng hoạt động ở Tây Trường Sơn trên đất Lào trong những năm chống đế quốc Mỹ.
    |
 |
| Cựu chiến binh, thương binh Đặng Sỹ Ngọc và người thân trong dịp Tết Nguyên đán 2026. Ảnh: THÀNH VINH |
Từ những năm học phổ thông đến khi bước vào chiến trường, tôi luôn có thói quen ghi nhật ký. Tôi ghi lại những gì mình chứng kiến, những trận đánh, những người đồng đội và những chuyện xảy ra trong cuộc sống. Tôi có cuốn nhật ký viết tại chiến trường, mang đầu đề “Trời xanh không biên giới”, được Nhà xuất bản Công an nhân dân phát hành năm 2006. Chính những trang nhật ký ấy sau này đã giúp tôi tìm lại một người đồng đội mà nhiều năm sau chiến tranh vẫn chưa được trở về với quê hương.
Sau ngày đất nước thống nhất, một hôm xem Báo Quân đội nhân dân và Báo Cựu chiến binh Việt Nam, tôi đọc được thông tin: Ai biết liệt sĩ Nguyễn Minh Thúy ở đơn vị Đại đội 10, Tiểu đoàn 15, Trung đoàn 284, hy sinh ngày 6-5-1972, chôn cất ở đâu, xin báo cho ông Nguyễn Minh Chương, nhà số 3 Nguyễn Trường Tộ, TP Hà Nội, số điện thoại... Tôi giật mình, đúng là đơn vị của tôi, chiến sĩ của tôi, sau nhiều năm vẫn chưa tìm được hài cốt. Tôi liền đọc lại nhật ký của mình đã viết trong thời gian đó. Sau đó, tôi một mình trở lại chiến trường cũ, tìm đến trận địa năm xưa, nhờ các cụ già nơi ấy hướng dẫn nên đã thấy được ngôi mộ của liệt sĩ Nguyễn Minh Thúy. Tôi trở về Vinh, rồi ra Hà Nội, theo địa chỉ tìm đến nhà ông Chương, rồi cùng ông và một số đồng đội đưa được hài cốt liệt sĩ Nguyễn Minh Thúy về an táng ở Nghĩa trang Liệt sĩ TP Hà Nội...
Cũng từ những trang nhật ký ghi lại năm tháng chiến đấu trên chiến trường, đồng đội, dân quân tự vệ và cán bộ, nhân dân ở các miền quê mà đơn vị tôi đã đứng chân, nơi tôi đã từng công tác, sau này tôi hồi ức, viết và biên tập, bổ sung thành các bài, gửi đăng các báo Trung ương và địa phương, trong đó có Nguyệt san Sự kiện và Nhân chứng của Báo Quân đội nhân dân, được bạn đọc đón nhận, nhiều trường học, cơ sở giáo dục lấy làm tư liệu giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.
Dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, vợ chồng tôi luôn cố gắng dành cho các con những gì tốt nhất. Vợ chồng tôi cưới nhau năm 1975, một năm sau sinh con trai đầu lòng; từ đó đến năm 1990, sinh 7 lần nhưng chỉ nuôi được 3 người con (1 trai, 2 gái). Một số người làm công tác thương binh-xã hội nói có thể tôi bị nhiễm chất độc da cam, họ nói tôi khai báo để nhận trợ cấp, nhưng tôi thấy không cần thiết phải làm như vậy.
Giờ đây, 3 người con của tôi đều bình an, đã lập gia đình và có công việc ổn định. Từ khi các con còn nhỏ, tôi đều ghi lại những dấu mốc trưởng thành của các con vào nhật ký. Mỗi trang giấy là một phần ký ức của cuộc đời: Tuổi thơ nghèo khó, những năm tháng chiến đấu, những đồng đội đã hy sinh, những ngày gian nan nuôi con và niềm vui khi các con trưởng thành. Chiến tranh đã lùi xa nhưng những ký ức một thời vẫn còn đó, trang nhật ký không chỉ để nhớ về quá khứ mà còn nhắc tôi trân trọng cuộc sống bình yên hôm nay.
ĐẶNG SỸ NGỌC