Chiếc bàn trong căn nhà nhỏ của cựu chiến binh Trần Đình Hòa trải tấm bản đồ rừng núi Quảng Trị với nhiều ký hiệu đỏ, đánh dấu những vị trí từng tìm thấy HCLS. Đã ngoài 70 tuổi nhưng ông vẫn giữ dáng vẻ rắn rỏi của người lính chiến năm xưa. Nhập ngũ ngày 20-2-1970, ông Hòa được biên chế về Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 270, Sư đoàn 341. Sau nhiều năm tham gia chiến đấu, ông bị thương và xuất ngũ năm 1977. Chiến tranh cũng để lại nhiều mất mát cho gia đình ông khi có tới 8 người thân hy sinh trong các cuộc kháng chiến. Ông tâm sự: “Nhiều năm nay, cứ ngủ là tôi lại mơ thấy đồng đội. Tỉnh dậy, tôi cứ day dứt mãi. Tôi nghĩ mình còn sống thì phải có trách nhiệm với những người đã nằm lại...”.
Chính từ sự thôi thúc ấy, năm 2017, ông bắt đầu hành trình đi tìm đồng đội. Ông tìm đến bản Làng Ho, xã Kim Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình (nay là xã Kim Ngân, tỉnh Quảng Trị) gặp gỡ người dân để hỏi thông tin về những khu vực từng có bộ đội chiến đấu, nơi chôn cất liệt sĩ. Sau thời gian xác minh, ông báo cáo với Đội Quy tập HCLS 589, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Bình (nay là Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị) để tổ chức tìm kiếm.
    |
 |
Cựu chiến binh Trần Đình Hòa (ngoài cùng, bên phải) cùng Đội Quy tập 589 tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.
|
Ông vẫn nhớ như in lần đầu trở lại khu rừng năm xưa-nơi đơn vị ông từng đóng quân. Ngày đầu tiên đào tìm không có kết quả, nhưng sang ngày thứ hai, HCLS đầu tiên được phát hiện. Ông Hòa xúc động nói: “Khi từng phần hài cốt và di vật hiện lên dưới lớp đất rừng, tôi không cầm được nước mắt. Cuối cùng cũng tìm được một đồng đội sau mấy chục năm nằm lại giữa đại ngàn”.
Kết quả đầu tiên tiếp thêm động lực để ông tiếp tục những chuyến đi không biết mệt mỏi. Từ năm 2024, ông dẫn đường Đội Quy tập HCLS 589 mở rộng phạm vi tìm kiếm tại nhiều khu vực khác và đã tìm thấy thêm 5 HCLS. Theo lời cán bộ, nhân viên Đội Quy tập HCLS 589, mỗi lần vào rừng, ông Hòa đều mang theo nắm hương, hoa quả để thắp trước khi tìm kiếm. Đến vị trí nghi ngờ có HCLS, khi thắp hương, ông đều nói: “Tôi biết các anh ở đâu đó quanh đây. Chúng tôi sẽ cố gắng đưa các anh trở về với quê hương, gia đình...”.
Sau đó, từ ký ức về các địa bàn đơn vị từng chiến đấu tại bản Eo Bù-Chút Mút, xã Lâm Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình (nay là xã Kim Ngân, tỉnh Quảng Trị), ông tiếp tục dẫn đường cho lực lượng quy tập xác minh hiện trường, qua đó phát hiện thêm 6 HCLS. Trung tá Hoàng Văn Minh, Phó đội trưởng Đội Quy tập HCLS 589 cho biết: “Ông Trần Đình Hòa là người rất tâm huyết và trách nhiệm. Những thông tin ông cung cấp đều dựa trên ký ức chiến trường và quá trình kiên trì xác minh với người dân. Có hôm ông chỉ mang theo con dao, ít lương khô và chai nước rồi một mình vào rừng tìm dấu vết. Nhiều thông tin quan trọng đơn vị đang khai thác đều xuất phát từ những chỉ dẫn của cựu chiến binh Trần Đình Hòa”.
Dù tuổi đã cao nhưng mỗi khi đơn vị cần xác minh địa bàn, ông đều sẵn sàng lên đường. Có chuyến đi kéo dài nhiều ngày giữa rừng sâu, vượt suối, băng dốc, ông vẫn kiên trì đối chiếu từng mốc cây, từng khe suối với ký ức chiến trường hơn nửa thế kỷ trước. Khi được hỏi sẽ còn tiếp tục những chuyến đi ấy đến bao giờ, ông Trần Đình Hòa lặng nhìn về phía dãy Trường Sơn rồi chậm rãi nói: “Chừng nào còn sức khỏe, còn đi được thì tôi còn đi. Khi nào không còn hơi thở nữa mới thôi. Đó là trách nhiệm của người còn sống với những người đã hy sinh...”.
Bài và ảnh: HOÀNG TRUNG