Trong các cuộc tìm kiếm, quy tập HCLS trên đất bạn Campuchia của Đội K92 đều có sự tham gia của ông Danh Sam. Ông bộc bạch: “Gần 10 năm chiến đấu trên chiến trường Campuchia với tôi là những dấu ấn không thể phai mờ. Đó là những cuộc hành quân xuyên rừng, những trận đánh ác liệt và những người đồng đội vừa hôm trước còn ngồi bên nhau trò chuyện, hôm sau đã nằm lại giữa chiến trường. Trong điều kiện chiến đấu khẩn trương, nhiều liệt sĩ được đồng đội chôn cất vội vàng. Có ngôi mộ chỉ được đánh dấu bằng một cành cây hoặc một hòn đá nhỏ. Chiến tranh kết thúc, những người còn sống trở về quê hương, còn nhiều đồng đội vẫn nằm lại giữa những cánh rừng xa lạ trên đất nước bạn”.

Trở về với cuộc sống đời thường nơi quê nhà Tân Hiệp, nỗi niềm trăn trở về những đồng đội đã hy sinh vẫn chưa bao giờ nguôi ngoai trong lòng ông. Năm 2000, khi Đội K92, chuyên trách tìm kiếm, quy tập HCLS, thuộc Bộ CHQS tỉnh Kiên Giang (nay là Bộ CHQS tỉnh An Giang) được thành lập, ông đã tình nguyện tham gia hỗ trợ.

leftcenterrightdel

Ông Danh Sam (bên phải) cùng cán bộ Đội K92 xác minh thông tin, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trên địa bàn Campuchia. 

Nhờ từng trực tiếp chiến đấu trên đất bạn, thông thạo tiếng Khmer và am hiểu phong tục, tập quán địa phương, ông trở thành một “nhân chứng sống” quý giá. Nhiều địa danh đã thay đổi hoàn toàn theo thời gian, nhưng ông vẫn nhớ khá chính xác vị trí đơn vị từng đóng quân, hướng hành quân hay những khu vực từng diễn ra chiến sự ác liệt. Thiếu tá QNCN Danh Ny, nhân viên Đội K92, người nhiều năm trực tiếp cùng ông Danh Sam đi thực địa tìm kiếm HCLS, cho biết, điều khiến anh khâm phục nhất là trí nhớ và tình cảm của ông dành cho đồng đội. “Có những địa danh đã hơn 40 năm không quay lại nhưng chú vẫn nhớ rất rõ. Nhiều lần đến thực địa, chú xác định vị trí rồi kể lại đơn vị từng đóng quân ở đâu, hướng tiến công như thế nào. Khi đối chiếu với nhân chứng và tài liệu lịch sử, các thông tin đều trùng khớp”, Thiếu tá QNCN Danh Ny chia sẻ.

Suốt nhiều năm qua, hình ảnh người cựu chiến binh tóc bạc cùng cán bộ, chiến sĩ Đội K92 băng rừng, lội suối, tìm gặp nhân chứng trở nên quen thuộc trên đất nước Campuchia. Có những nguồn tin phải mất nhiều tháng để xác minh, có những chuyến đi kéo dài hàng tuần chỉ để kiểm chứng một lời kể, nhưng chưa bao giờ ông nản lòng. Bởi ông hiểu rằng mỗi thông tin, dù nhỏ nhất, cũng có thể mở ra cơ hội đưa một người đồng đội trở về. Nhớ lại một lần tìm kiếm tại tỉnh Koh Kong, Thượng tá Nguyễn Thanh Hùng, Đội trưởng Đội K92, kể: “Sau nhiều ngày xác minh nhưng vẫn chưa thể xác định chính xác vị trí chôn cất liệt sĩ do địa hình thay đổi quá nhiều, chính chú Danh Sam đã đề nghị chuyển hướng tìm kiếm dựa trên ký ức chiến trường năm xưa. Kết quả, đơn vị đã phát hiện được HCLS tại khu vực chỉ dẫn”.

26 năm qua, cứ mỗi mùa khô đến, ông Danh Sam lại lên đường. Hành trang theo ông trong những chuyến đi ấy là cuốn sổ tay đã ngả màu theo năm tháng, ghi kín những địa danh, sơ đồ mộ chí và các nguồn tin được ông cẩn thận chắt chiu. Với người cựu chiến sĩ tình nguyện ấy, mỗi chuyến đi là thêm một cơ hội đưa đồng đội trở về với Tổ quốc. “Chừng nào còn đi được, tôi vẫn tiếp tục đi. Tôi chỉ mong tìm thêm được nhiều đồng đội nữa để các anh được trở về với đất mẹ”, ông Danh Sam tâm sự.

Mỗi mùa khô khép lại là lúc các HCLS được tìm kiếm, quy tập, trang trọng phủ Quốc kỳ và được đưa từ Campuchia trở về quê hương. Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Dốc Bà Đắc (phường Thới Sơn, tỉnh An Giang), giữa không khí trang nghiêm của lễ truy điệu, ông Danh Sam lặng lẽ dõi theo từng đồng đội được trở về sau hàng chục năm nằm lại đất bạn. Điều ông mong mỏi không phải là sự ghi nhận hay những lời cảm ơn, mà là được chứng kiến các đồng đội năm xưa kết thúc hành trình, trở về với đất mẹ.

Bài và ảnh: THÚY AN-PHƯƠNG VŨ