Thanh xuân gửi trọn con đường

Đường 1C là tuyến vận tải chiến lược giữ vai trò quan trọng trong việc chi viện cho chiến trường Tây Nam Bộ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, được coi là “tọa độ lửa” vì địa hình trống trải, phần lớn đi qua các vùng đầm lầy, kênh rạch sâu và rừng tràm ngập nước. Trên con đường ấy, lực lượng TNXP cùng du kích địa phương đã vượt qua vùng sông nước hiểm trở, sự đánh phá ác liệt của kẻ thù để vận chuyển phương tiện, vũ khí, thuốc men... Tuyến vận tải 1C vì thế gắn liền với mô tả là nơi “sắt thép cũng tan chảy” nhưng “con người vẫn đi qua được” đã ghi dấu những bước chân kiên cường bám trụ của một thế hệ sẵn sàng gửi lại tuổi xuân cho đất nước.

Theo ông Nguyễn Hữu Châu, Phó ban liên lạc cựu cán bộ Đoàn Thanh niên Việt Nam phía Nam, tháng 9-1966, Đoàn TNXP phục vụ trên tuyến vận tải 1C được thành lập. Sau đó, tháng 4-1967, Liên đội 1 TNXP chịu trách nhiệm vận chuyển vũ khí và hàng hóa từ biên giới Campuchia về miền Tây Nam Bộ được thành lập. Lực lượng của Liên đội 1 TNXP lúc cao điểm lên đến hơn 800 người, phần lớn là nữ, chủ yếu ở độ tuổi 18-20, một số mới 14-15 khai tăng tuổi để được tòng quân.

Trò chuyện với chúng tôi, các cựu nữ TNXP nhắc đến những khó khăn, gian khổ trên tuyến vận tải 1C với nhiều nỗi niềm và cảm xúc. TNXP phần lớn là phụ nữ, mùa mưa phải dầm mình nhiều ngày dưới sình lầy, mùa khô thì thiếu nước sạch, chị em mắc đủ các bệnh ngoài da. Rồi cả những khó khăn khi đến kỳ nguyệt sự vì thiếu nước, thiếu trang phục. Vào đợt cao điểm, họ đi liền 29 ngày trong tháng. Xuồng chở nặng, có khi đến 300-400kg, khi kéo, khi đẩy suốt 5-6km, thân mình, tay chân bị đỉa cắn, cỏ bắc cắt ngược xuôi thành mủ. Tuy vậy, không ai nề hà khó khăn, gian khổ mà đều quyết tâm bám đường.

Bà Lâm Thị Minh Tâm, nguyên Chính trị viên phó Đại đội 4, Liên đội 1 TNXP quyết tâm tham gia lực lượng TNXP dù bị gia đình phản đối, bà vẫn quyết tâm lên đường đánh giặc cứu nước dù khi ấy mới tròn 16 tuổi. Động lực của cô gái nhỏ bắt nguồn từ lòng căm thù giặc sâu sắc khi chứng kiến giặc tàn sát, giết hại đồng bào, quê hương trơ trụi vì chất độc da cam/dioxin. “Lúc đó, ba má thấy tôi nhỏ quá không cho đi, sợ đi cũng không làm được gì, nhưng tôi không chịu nên kiên quyết trốn đi. Ba má lúc đó giận lắm, nói đã đi thì đừng có quay về. Tôi cũng quyết tâm, chừng nào hết giặc tôi mới về!”, bà Lâm Thị Minh Tâm kể.

Nữ thanh niên xung phong trên tuyến vận tải 1C miền Tây Nam Bộ. Ảnh tư liệu

Những năm tháng bám trụ trên tuyến Đường 1C là chuỗi ngày vượt qua bao gian lao. Nhưng ám ảnh nhất với bà Tâm là phải chứng kiến những hy sinh của đồng đội ngay trước mắt. Đó là lần đưa quân về miền Tây, giữa dòng kênh Vĩnh Tế, đội của bà lọt vào ổ phục kích. Bà và cô bạn bị sức ép hất văng sát mé bờ. Ca nô của giặc rọi đèn lùng sục theo gắt gao mà không phát hiện ra. Vất vả lắm hai người mới tìm về được đơn vị. Nhưng chưa kịp mừng vui thì họ biết tin, những chiếc xuồng đi ngay bên cạnh bị trúng thủy lôi, 10 anh chị em vĩnh viễn nằm lại dưới lòng sông, đau đớn vô cùng! Rồi những lần trực tiếp đi tìm thi thể đồng đội bị địch sát hại trở về, nỗi đau chồng thêm nỗi đau. Tất cả trở thành ngọn lửa trong tim thôi thúc bà quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.

Cùng với ý chí ấy, những người phụ nữ chân yếu tay mềm cũng sẵn sàng trực tiếp chiến đấu để bảo vệ hàng hóa. Bà Võ Tuyết Lệ, nguyên đội viên Liên đội 1 TNXP kể, trong thời gian hoạt động, bà nhiều lần sát cánh chiến đấu cùng bộ đội. Có lần bà cùng 11 chiến sĩ đang chuyển hàng giữa đêm thì bị địch bao vây. Trên trời máy bay bay lượn, thả bom để cắt đường di chuyển của ta, xung quanh tứ bề có giặc mai phục. Quyết tâm bảo vệ hàng, cả nhóm đánh trả quyết liệt, nhiều chiến sĩ hy sinh tại chỗ. Chỉ còn lại khẩu AK cùng 4 băng đạn, bà cùng 3 chiến sĩ nữa cố thủ trong công sự, quyết tâm chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. May mắn, kết thúc trận chiến đấu, bà chỉ bị thương ở chân.

Bà Nguyễn Minh Hạnh giới thiệu những hiện vật được gìn giữ hơn nửa thế kỷ của mình và đồng đội. Ảnh: KHÁNH AN

Bà Nguyễn Minh Hạnh, nguyên Tổ trưởng Tổ Bảo mật, Ban Cơ yếu khu Tây Nam Bộ, mang đến chương trình những kỷ vật đã được bà và đồng đội gìn giữ hơn nửa thế kỷ như chiếc gối thêu, cặp tóc khắc cánh chim bồ câu, ca uống nước và những trang viết đầy khát vọng về hòa bình, độc lập và ý chí quên mình của tuổi trẻ. Cầm trên tay cuốn sổ được tặng năm 1972, có khẩu hiệu: “Vì độc lập ta dốc toàn sức trẻ, yêu tự do ta hiến trọn tuổi xuân”, bà kể: “Ngày ấy, chúng tôi mang sức trẻ và tình yêu Tổ quốc đối chọi lại đạn bom và những gian khổ ở chiến trường. Không thể kể hết những khó khăn, vất vả mà chúng tôi đã trải qua, những khi đói cơm, lạt muối, cầm hơi bằng rau rừng, gạo hẩm. Thế nhưng chưa khi nào chúng tôi phai nhạt ý chí chiến đấu, niềm tin chiến thắng và tinh thần lạc quan cách mạng”.

Với sự kiên cường, bền bỉ ấy, trong suốt thời gian hoạt động, tuyến Đường 1C đã vận chuyển hơn 13.000 tấn vũ khí, lương thực và thuốc men cho chiến trường, đưa đón hơn 30.000 lượt cán bộ, bộ đội và thương binh qua tuyến an toàn. Đồng thời, nơi đây cũng diễn ra hơn 200 trận đánh lớn nhỏ, các lực lượng đã loại khỏi vòng chiến đấu gần 3.000 tên địch. Để giữ vững tuyến chi viện cho chiến trường, gần 400 TNXP đã hy sinh và hơn 300 người bị thương tật vĩnh viễn...

Những giọt nước mắt rưng rưng và ánh mắt tin yêu của các bạn trẻ hôm ấy khi lắng nghe các câu chuyện kể của các cựu chiến binh, cựu TNXP đã nói lên sức hấp dẫn và lan tỏa của chương trình. Em Nguyễn Ngọc Sương Mai, học sinh lớp 9A3, Trường THCS Trưng Vương, Hà Nội chia sẻ: “Em rất xúc động, tự hào và biết ơn thế hệ đi trước đã hy sinh xương máu vì độc lập, tự do cho dân tộc. Em hứa sẽ cố gắng học tập thật tốt để sau này có thể đóng góp sức mình xây dựng đất nước, xứng đáng với sự hy sinh của các cô, các bà”.

Theo bà Nguyễn Thị Tuyết, Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, kiêm Giám đốc Bảo tàng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, ký ức sống động từ các cựu TNXP gắn với những con người, câu chuyện chân thực về chiến tranh góp phần bổ sung nguồn tư liệu phục vụ công tác nghiên cứu, bảo quản, trưng bày và giáo dục truyền thống. “Gìn giữ và lan tỏa những câu chuyện về những người lính, TNXP, những người đã gửi lại tuổi xuân cho Tổ quốc không chỉ là nhiệm vụ của các bảo tàng mà còn là trách nhiệm của xã hội. Đó cũng là cách thiết thực để ghi nhớ lịch sử, bồi đắp lòng yêu nước, tinh thần đại đoàn kết và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, để những giá trị của một thời thanh xuân rực lửa tiếp tục được trao truyền cho hôm nay và mai sau”, bà Nguyễn Thị Tuyết khẳng định.

THỦY TIÊN