Chúng tôi tìm đến căn nhà của cựu chiến binh Trần Văn Thu, thương binh hạng 3/4, nằm trong con hẻm ở đường Trần Nhật Duật, phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai. Sau những lời thăm hỏi, ông Thu kể: “Tháng 10-1966, chưa tròn 16 tuổi, tôi “nhảy núi” (đi lên núi) theo bộ đội, với quyết tâm cầm súng giết giặc để góp phần giải phóng quê hương Hoài Nhơn, Bình Định (nay là tỉnh Gia Lai) thoát khỏi sự kìm kẹp và đau thương vì bao người dân bị binh lính Mỹ-ngụy giết hại. Tôi được biên chế vào Tiểu đoàn 21, Huyện đội Hoài Nhơn. Vì thấp bé, nhẹ cân, chỉ huy Tiểu đoàn bố trí tôi làm liên lạc, nhưng tôi đã xin đi huấn luyện bắn súng để được trực tiếp chiến đấu. Trước quyết tâm của tôi, chỉ huy đơn vị cho đi huấn luyện khóa đặc công của Quân khu 5. Không phụ lòng tin của cấp trên, sau 3 tháng huấn luyện, tôi được biên chế vào Tiểu đoàn 10, Tỉnh đội Bình Định. Từ đây, tôi cùng đồng đội tham gia chiến đấu và đánh thắng nhiều trận trên địa bàn Hoài Nhơn, Phù Cát, Phù Mỹ... (tỉnh Bình Định). Tôi được anh em quý mến đặt cho biệt hiệu “cậu nhóc nhảy núi” mà chiến đấu gan dạ, dũng cảm, được đồng đội tin tưởng, yêu quý”.

leftcenterrightdel
Cựu chiến binh, thương binh Trần Văn Thu. Ảnh: ÁI HÀN 

Tết Mậu Thân năm 1968, Trần Văn Thu cùng đơn vị đánh vào tòa Tỉnh trưởng Bình Định. Trong trận đánh này, ông bị thương và bị địch bắt làm tù binh, chúng giam giữ ông ở Trại giam tù binh Pleiku, rồi sau đó chuyển ra Nhà tù Phú Quốc. Dù bị địch tra tấn rất dã man, nhưng ông luôn sát cánh cùng đồng đội đấu tranh trong tù. Do ông chưa đủ 18 tuổi nên địch đưa ông từ Nhà tù Phú Quốc về Nhà lao Tân Hiệp (Biên Hòa). Tại đây, ông được Chi bộ Trại giam khu A Nhà lao Tân Hiệp chọn vào tổ bí mật tiễu trừ bọn Việt gian, chiêu hồi, trà trộn giả làm tù nhân để thu thập tin tức, báo cho địch. Tổ bí mật trừ khử được 4 tên chiêu hồi thì bị lộ. Sau những đòn tra tấn với thủ đoạn tàn nhẫn nhất nhưng địch không khai thác được thông tin gì, chúng ngụy tạo một cái gọi là “Tòa án binh” để xử tử ông và các đồng chí cách mạng. Tranh luận trước tòa, địch không đủ chứng cứ để đưa ra xử bắn, ông và các thành viên trong tổ bị địch đưa ra Nhà tù Phú Quốc. 

Ở Nhà tù Phú Quốc lần thứ hai, ông bị bọn cai ngục đánh đập, tra tấn dã man hơn. Chúng dùng ánh sáng cực mạnh chiếu thẳng vào mắt; phơi nắng trong lồng thép gai, nhốt vào “chuồng cọp”, vào thùng phuy phơi nắng, rồi lấy búa đập dữ dội vào thùng phuy; chúng còn dùng những thanh thép to, cứng, dùng búa đục gãy răng hàm của ông. Nhưng những thủ đoạn đó không thể khuất phục được ý chí của người chiến sĩ cách mạng.

Biết tin ông ở Nhà tù Phú Quốc không chịu khai báo, lại ngoan cố chống đối, nên địch hèn hạ bắt và bắn chết bố của ông ở quê hương Hoài Nhơn, hòng lung lạc ý chí của ông. Nén nỗi đau, ông Thu càng căm thù giặc và cùng đồng đội tiếp tục đấu tranh với địch ở trong tù.

Đầu tháng 9-1969, khi biết tin Bác Hồ qua đời, đồng chí Võ Tựu, Bí thư Đảng ủy khu C4 Nhà tù Phú Quốc cử ông bí mật thông báo với anh em, xé vải màn làm khăn tang, tham gia buổi lễ truy điệu Bác ở trong tù. Mấy ngày sau, sự việc bị lộ, ông và đồng đội lại bị địch đánh đập, tra tấn dã man hơn.

Tháng 3-1973, thực hiện Hiệp định Paris, ông Thu được trao trả tự do tại huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước. Dù bị thương tật, ông vẫn tình nguyện ở lại chiến đấu và được biên chế vào Tiểu đoàn 50, Tỉnh đội Bình Định. Ông cùng với đơn vị tổ chức đánh địch và giải phóng nhiều làng quê trên địa bàn, trong đó ông nhớ nhất là trận đánh ở Cát Thanh, huyện Phù Cát. Trận này đơn vị đã nghi binh lừa địch nên giành thắng lợi lớn, tiêu diệt một tiểu đoàn hải quân địch đổ bộ vào bãi biển, bắt sống hơn 100 tên.

Sau đó, ông cùng đồng đội chiến đấu nhiều trận cho đến ngày giải phóng Bình Định (ngày 31-3-1975). Đầu năm 1976, ông được đơn vị cử đi học lớp bổ túc văn hóa, rồi đi học tiếp tại Trường Đại học Kinh tế Kế hoạch (nay là Đại học Kinh tế Quốc dân). Tốt nghiệp, ông về công tác tại Công ty Vật tư kỹ thuật Nông nghiệp Nghĩa Bình. Sau đó, ông trải qua các cương vị quản lý, đến năm 1995, ông xin nghỉ chế độ một lần, rồi cùng gia đình chuyển lên thị xã Pleiku lập nghiệp.

Ở quê hương mới, ông Trần Văn Thu tích cực tham gia hoạt động xã hội. Từ năm 2000 đến năm 2025, ông được tín nhiệm bầu giữ chức Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh tổ dân phố 8, phường Ia Kring, TP Pleiku (nay là phường Diên Hồng), tỉnh Gia Lai.

Với thành tích trong công tác, chiến đấu và hoạt động xã hội, ông Trần Văn Thu đã được Nhà nước tặng Huân chương Kháng chiến hạng Ba; Trung ương Cục miền Nam tặng bằng khen và UBND tỉnh, Hội Cựu chiến binh tỉnh Gia Lai tặng nhiều phần thưởng.

LÊ QUANG HỒI