Ngày 8-11-2000, Chủ tịch nước đã quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đối với liệt sĩ Vừ A Dính, liên lạc viên của Huyện đội Tuần Giáo. Vừ A Dính sinh ngày 12-9-1934 trong một gia đình dân tộc Mông yêu nước tại bản Đề Chia, xã Pú Nhung, huyện Tuần Giáo, tỉnh Lai Châu (nay là xã Pú Nhung, tỉnh Điện Biên).
13 tuổi, Vừ A Dính đã thoát ly gia đình, trở thành đội viên liên lạc của Đội vũ trang huyện Tuần Giáo. Tháng 6-1949, Vừ A Dính bị địch bắt và tra tấn dã man, nhưng kiên quyết không khai vị trí đóng quân của đội vũ trang địa phương. Vừ A Dính đã bị địch hèn hạ sát hại khi chưa tròn 15 tuổi. Sát hại xong, quân địch còn treo thi thể Vừ A Dính lên một cây đào cổ thụ rồi cho lính phục kích hòng bắt được những đồng đội đến đưa thi thể về...
    |
 |
Các đại biểu bên tượng Anh hùng, liệt sĩ Vừ A Dính. Ảnh: LONG THÀNH
|
Sau gần 10 năm hoạt động, Quỹ Học bổng Vừ A Dính đã cấp học bổng cho hàng vạn học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số, xây dựng nhiều ngôi trường tặng các địa phương miền núi và dân tộc trên cả nước. Nhưng chúng tôi luôn canh cánh bên lòng ý định làm thế nào để phục dựng được chân dung Anh hùng Vừ A Dính, vì tới khi hy sinh, Vừ A Dính không hề có bức chân dung nào. Tháng 5-2008, nhân dịp vào thăm gia đình cụ Vừ Gà Lử, anh cả của Anh hùng Vừ A Dính, trong bữa cơm gia đình tiếp đoàn, tôi hỏi cụ Vừ Gà Lử:
- Thưa bác, trong gia đình ta thì ai là người giống Anh hùng Vừ A Dính nhất ạ?
Cụ Vừ Gà Lử liền nói ngay:
- Thằng Vừ A Sử đấy. Nó là con trai út của tôi. Nó giống em Vừ A Dính lắm.
Vợ cụ Vừ Gà Lử cũng lên tiếng đồng tình với khẳng định ấy. Cụ là vợ thứ hai của cụ Vừ Gà Lử, vốn là bạn rất thân với Vừ A Dính thời tuổi trẻ. Nghe cụ nói thế, tôi vô cùng mừng. Vì đây là “chất liệu” quý giá để tạo dựng nên hình ảnh thật của Vừ A Dính.
Rồi cụ Vừ Gà Lử còn dặn: “Thằng Sử năm nay 37 tuổi rồi. Em tôi trẻ và đẹp trai hơn thằng Sử. Nhưng cằm em Dính không có cái sẹo như thằng Vừ A Sử đâu. Cái sẹo của thằng Sử là do cưỡi trâu bị ngã hồi bé đấy”.
Chúng tôi cùng cười vang về sự thật thà và cẩn thận của cụ Vừ Gà Lử. Tôi liền trình bày kế hoạch tạo dựng chân dung Vừ A Dính với vợ chồng cụ Vừ Gà Lử. Được sự đồng ý, ngay lập tức, tôi mời Vừ A Sử ra ngoài hiên nhà và làm đạo diễn để phóng viên nhiếp ảnh Đinh Xuân Tiến chụp chân dung Vừ A Sử ở các góc máy, làm cơ sở để họa sĩ đồ họa tạo dựng chân dung Vừ A Sử trẻ lại và dựng 3 chiều để phục vụ làm tượng.
Trước đó, vào buổi sáng cùng ngày, tôi và anh Nguyễn Trân Châu, Phó giám đốc Thường trực Quỹ Học bổng Vừ A Dính, cùng anh Nguyễn Hữu Tình, Chủ tịch UBND huyện Tuần Giáo, đã làm việc với Đảng ủy, UBND xã Pú Nhung về kế hoạch dự kiến xây dựng Nhà lưu niệm Anh hùng Vừ A Dính. Các đồng chí lãnh đạo xã Pú Nhung rất mừng khi nghe đoàn thông báo về việc xây dựng Nhà lưu niệm Vừ A Dính. Các đồng chí dẫn đoàn đi thăm thực địa. Bãi đất trống bên cạnh hai căn nhà của trụ sở xã còn khá rộng, đủ diện tích để xây dựng Nhà lưu niệm.
Trở về Hà Nội, tôi bàn với Trưởng ban Văn nghệ của Báo Thiếu niên Tiền phong là anh Nguyễn Công Kiệt cho tìm ngay một chuyên gia đồ họa với yêu cầu tạo dựng bức ảnh chân dung Vừ A Dính ở tuổi 15, trắng và đẹp trai hơn người mẫu ảnh, mặc áo chàm, đội mũ nồi quen thuộc của người Mông.
Một tuần sau, họa sĩ đồ họa đã gửi bức ảnh tạo dựng chân dung Vừ A Dính cho chúng tôi. Bức ảnh được phóng kích cỡ 9x12cm và được gửi chuyển phát nhanh cho đồng chí Chủ tịch UBND huyện Tuần Giáo Nguyễn Hữu Tình với thư trao đổi: “Đề nghị đồng chí Chủ tịch mang tấm chân dung xuống Pú Nhung cùng với đồng chí Chủ tịch UBND xã Pú Nhung đến gia đình gặp cụ Vừ Gà Lử để cụ cho ý kiến xem có giống Vừ A Dính hay không. Nếu giống thì nhờ cụ ký xác nhận và điểm chỉ vào sau bức ảnh. Chủ tịch UBND huyện và Chủ tịch UBND xã cùng ký xác nhận, đóng dấu vào sau bức ảnh để làm cơ sở pháp lý cho việc đúc tượng Anh hùng Vừ A Dính”.
Sau khi được gia đình và chính quyền xã, huyện xác nhận mẫu ảnh, chúng tôi tiến hành đúc tượng Anh hùng, liệt sĩ Vừ A Dính. Sáng 26-6-2009, đoàn chúng tôi đưa bức tượng bán thân của Anh hùng, liệt sĩ Vừ A Dính và lư hương đặt vào vị trí trang trọng ở Nhà lưu niệm Anh hùng Vừ A Dính. 8 giờ ngày 27-6-2009, thủ tục “hô thần nhập tượng” theo truyền thống đã được tiến hành trước sự chứng kiến của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Trung ương Đoàn và địa phương cùng đông đảo học sinh, nhân dân, họ hàng của Anh hùng Vừ A Dính...
Nhà văn PHẠM THÀNH LONG (Nguyên Tổng biên tập Báo Thiếu niên Tiền phong)