Khi tôi cầm bút viết những dòng này, cuộc chiến khốc liệt ở Quảng Trị-miền đất lửa-đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Trong quãng thời gian đó, mỗi khi nhớ đến Quảng Trị hoặc có dịp gặp lại đồng đội cũ, bao ký ức về cuộc chiến năm xưa lại hiện về trong tôi.

“Nhà số 7” nằm trên phố Phan Đình Phùng (Hà Nội) là trụ sở chính của Báo Quân đội nhân dân (QĐND). “Nhà số 4” trên phố Lý Nam Đế cách đó không xa là trụ sở của Tạp chí Văn nghệ quân đội (VNQĐ). Tuy “thể loại” có chút khác nhau nhưng đó luôn là những địa chỉ văn hóa uy tín của QĐND Việt Nam.

Gần 20 năm công tác ở Báo Quân đội nhân dân, tôi có hàng trăm chuyến đi công tác về cơ sở để tác nghiệp, qua đó đã phát hiện, tuyên truyền và nhân rộng nhiều điển hình tiên tiến, nhất là trong bà con dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên.

Chiến tranh đã lùi xa, quê hương cũng nhiều đổi thay, nhưng trong lòng má Mười (tên thật là Trần Thị Quế, hay còn gọi Trần Thị Cẩm Giang), nghĩa tình với đồng đội, với những người dân từng chở che cách mạng và món nợ ân tình với vùng “đất thép” Củ Chi, TP Hồ Chí Minh, không bao giờ phai nhạt.

Có những cuộc gặp gỡ trong đời tưởng như tình cờ, nhưng càng đi qua năm tháng càng nhận ra đó là một cơ duyên. Với tôi, về công tác tại Báo Quân đội nhân dân (QĐND) là một cơ duyên như thế.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần về thăm tỉnh Quảng Ninh (nay là TP Quảng Ninh), tỉnh Hải Dương (nay là TP Hải Phòng). Đối với những người vinh dự được gặp Bác Hồ, đó luôn là niềm tự hào và khắc ghi sâu đậm trong ký ức.

Tháng 9-1971, trong số hàng trăm sinh viên Trường Đại học Bách khoa Hà Nội lên đường nhập ngũ, có Nguyễn Thế Lâm, sinh viên K14, Khoa Toán-Lý. Cùng thời điểm này, anh trai ruột của Nguyễn Thế Lâm đang học năm cuối Trường Đại học Thủy Lợi cũng rời giảng đường để tòng quân.

Từ tuổi học trò đến những năm tháng cầm súng chiến đấu trên các chiến trường và sau này đối mặt với cuộc sống nhọc nhằn, khó khăn, tôi luôn có thói quen ghi nhật ký. Những trang viết không chỉ lưu giữ ký ức của một người lính mà còn giúp tôi tìm lại phần mộ người đồng đội đã hy sinh sau nhiều năm chiến tranh kết thúc.

Trong lần thứ tư về thăm Thanh Hóa, sáng 11-12-1961, Bác Hồ đã đến thăm xã Yên Trường, huyện Yên Định. Sáng hôm đó, thầy trò trường cấp 2 Yên Định, trong đó có tôi, đang học lớp 6 của trường, được phép nghỉ để dự cuộc đón Bác.

Hơn 75 năm qua, 3 thế hệ của gia đình Thượng tá, cựu chiến binh Vũ Văn Phong, hiện trú tại số nhà 15, tổ 36, phường Phan Đình Phùng, tỉnh Thái Nguyên luôn trân trọng lưu giữ một kỷ vật đặc biệt là bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh, được in năm 1949.